(Meciiria makwa mwene: Mũthiĩre o wothe wambagĩrĩria na thĩ, tondũ kaana gaacamburaga gatanambĩrĩria gũthiĩ na magũrũ. Ũhoro wa ma igũrũ rĩa Jesũ uumaga gũthomaga na kũigua, no ũmenyo wene uumaga ta kĩheo kuuma kũrĩ Ithe witũ. Mĩhari ĩrĩ na thĩ yonanagia maũndũ macio meerĩ.)
2. A. KĨŨRĨA KĨRĨA MŨNDŨ O WOTHE AGĨRĨIRWO NĨ GŨCOKIA — MWOIGA NĨ NIĨ NDĨ Ũ?
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
Mathayo 16:13Na rĩrĩa Jesũ aakinyire rũgongo rwa Kaisarea-Filipi, nĩoririe arutwo ake atĩrĩ, “Andũ moigaga Mũrũ wa Mũndũ nũũ?” (14) Nao makĩmũcookeria atĩrĩ, “Amwe moigaga atĩ nĩwe Johana Mũbatithania; angĩ makoiga nĩwe Elija, o na angĩ makoiga nĩwe Jeremia, kana ũmwe wa anabii.” (15) Nake akĩmooria atĩrĩ, “Inyuĩ na inyuĩ muugaga atĩa? Muugaga niĩ nĩ niĩ ũ?” (16) Simoni Petero akĩmũcookeria atĩrĩ, “Wee nĩwe Kristũ, Mũrũ wa Ngai ũrĩa wĩ muoyo.”
NĨTWĨGUĨRE NIĨTHUI + TŨĨ ATĨ ŨYU NĨ WE KRISTO, MŨHONOKIA WA THĨ.
(Meciiria makwa moyihoro: Filipu ndaigana kũhaicania na Nathanaeli, tondũ ũhoro wothe wa gwĩta warĩ "ũka wone." Andũ a Samaria maambire kũigua ũhoro wa Jesu kuuma kũrĩ mũtumia, no thutha ũcio makĩigua Jesu mwene. Kũigua ũhoro wa Jesu no kĩambĩrĩria, tondũ mũndũ o wothe no nginya ũke aigue we mwene.)
TA TWANA TWA IGĬACIARWO + MWĬRIRĬRIE IRIA RĬA NGORO YA KIUGO --> NĬGUO MŨKŪRE NĬRĪO.
(Meciiria makwa moyihoro: Jesu nĩoigire andũ macarie we thĩinĩ wa maandĩko. Johana aandĩkire Injiri yake nĩgeetha mũthomi etĩkie, na agĩe na muoyo thĩinĩ wa rĩĩtwa rĩa Jesu. Kaana kaingĩ nĩkanyuuaga iria o mũthenya, na mwĩtĩkia mũerũ no nginya ende kiugo o ũguo.)
6. E. ŨYŨ NĨ MUOYO WA TENE NA TENE — ATĨ MAMENYE WE
Johana 17:3Na rĩu ũyũ nĩguo muoyo wa tene na tene: Atĩ makũmenye, o Wee Ngai ũrĩa wa ma, na mamenye Jesũ Kristũ, ũrĩa ũtũmĩte.
Nĩngamahe ngoro ya gũtũma mamenye atĩ nĩ niĩ Jehova --> nĩgũkorwo nĩmakanjookerera na ngoro ciao ciothe.
Mathayo 11:27“Nĩnengeretwo maũndũ mothe nĩ Baba. Gũtirĩ mũndũ ũũĩ Mũriũ tiga Ithe, na gũtirĩ mũndũ ũũĩ Ithe tiga Mũriũ, na arĩa Mũriũ, endaga kũguũrĩria.
Andũ eerĩ maahota gũtwarana atĩa matarĩ na karĩĩko?
(Mawoni makwa mwene: Paulo nĩanyitithanagia ũhoro wa gwĩtĩkĩra na wa gũthiĩ na tha thĩinĩ wa kiugo kĩmwe. Amosi nĩoragia kĩũria gĩa tene mũno thĩinĩ wa Bibilia, kana andũ eerĩ mangĩhota gũthiĩ hamwe matekwĩiguanĩra. Gũthiĩ na Jesũ nĩ kwĩiguanĩra nake o mũthenya, ikinya rĩmwe thutha wa rĩrĩa rĩngĩ.)
9. B. ATĨ MATUĨKE NAKE
Mariko 3:14Akĩamũra ikũmi na eerĩ, akĩmatua atũmwo, nĩgeetha makoragwo nake, na nĩguo amatũmage makahunjie,
Atũmwo 4:13Rĩrĩa monire ũũmĩrĩru wa Petero na Johana, na makĩmenya atĩ matiarĩ athomu, na atĩ maarĩ andũ o ũguo-rĩ, makĩgega na makĩmenya atĩ andũ acio maakoreetwo marĩ na Jesũ.
MARITHA, WEGWATAGĨRĨRIA NA WAKAINAGA NĨ ŨNDŨ WA MAŨNDŨ MAINGĨ --> HARĨ ŨNDŨ ŨMWE ŨBATARANAGA + NA MARIA NĨATHUURĨTE RŨGAWO RWĨGA.
(Meciiria makwa mwene: Mahinda ma tene, icooki rĩarĩ mũtĩ warĩ mũraihu ũrĩa wanyitithanagia nyamũ igĩrĩ ngingo-inĩ nĩguo ikuue mũrigo ũmwe hamwe, mbaru-inĩ, na ihinya rĩmwe. Jesũ arahe mũrigo wa gũkuuo hamwe, ti mabuku ma mawatho ma gũkuuo wiki. Maritha nĩarutaga wĩra na akĩrahũka mũno, no Mariam agĩthuura ũndũ ũrĩa mũnene wa bata, agĩikara magũrũ-inĩ ma Jesũ.)
11. NGʼONDU CIAKWA NĨCIIGUAGA MŨGAMBO WAKWA — NA NĨCIONDŨMAGĨRĨRA
Johana 10:27Ngʼondu ciakwa nĩithikagĩrĩria mũgambo wakwa; nĩndĩciũĩ, nacio nĩcinũmagĩrĩra. (28) Nĩndĩciheaga muoyo wa tene na tene, na gũtirĩ hĩndĩ ikoora; gũtirĩ mũndũ o na ũmwe ũngĩcigutha kuuma moko-inĩ makwa.
Ũrĩa wothe ũiguaga maathani makwa na akamaathĩkĩra, ũcio nĩwe ũnyendete --> o na niĩ nĩndĩmwendaga na ndĩĩonithanagie kũrĩ we.
(Meciiria makwa mũnene: Kũmenyana kuo gũthiiaga mĩena yerĩ, tondũ ngʼondu nĩciiguaga mũgambo wa Jesũ, na Jesũ nĩamenyaga ngʼondu (Johana 10:27). Nĩooĩgĩte "nĩngwĩyonania kũrĩ we," na kwĩyonania nĩ kuonania kũna. (Johana 14:21). Athĩkĩra ũrĩa ũũĩ rĩu, na Jesũ nĩagakuonania makĩria.)
12. E. KIUGO KĨA KRISTO KĨRĨ THĨĨNĨ WANYU — NA KRISTO ARĨ THĨĨNĨ WANYU
Akolosai 3:16Rekei ũhoro wa Kristũ ũtũũrage ũingĩhĩte mũno thĩinĩ wanyu, mũkĩrutanaga na mũgĩtaaranaga mũndũ na ũrĩa ũngĩ mũrĩ na ũũgĩ mũingĩ, o mũkĩinaga thaburi, na nyĩmbo cia Ngai, o na nyĩmbo cia kĩĩroho, mũrĩ na ngaatho harĩ Ngai ngoro-inĩ cianyu. (17) Na ũndũ ũrĩa wothe mũrĩĩkaga, mũkĩaria kana mũgĩĩka ũndũ, wĩkagei wothe rĩĩtwa-inĩ rĩa Mwathani Jesũ, mũgĩcookagĩria Ngai Ithe witũ ngaatho thĩinĩ wake.
13. GŨTENGʼERA MBARA — KWĨTIKĨRA RĨĨTWA RĨAKE, KWĨĨKUNDĨRA TA MŨTHIGARI
(Meciiria makwa mũnene: Rĩu ũtwarano-thiĩ ũgũtuĩka ihenya, na macokio ma hitho magatuĩka macokio ma mbere ya andũ othe. Bibilia ĩhũthagĩra mbica igĩrĩ cia ihinda rĩrĩ, mũndũ ũrũaga ihenya arorete kĩheo, na mũthigari ũheanaga mwĩrĩ wake wothe kũrĩ mũnene wake. Mbica icio cierĩ irĩ na thogora, na cierĩ ithiraga wega.)
14. A. KWĪTIKANĪRA WĪKŨYŨ MBERE YA ANDŪ
Mathayo 10:32“Ũrĩa wothe ũkaanyumbũra mbere ya andũ, o na niĩ nĩngamumbũra mbere ya Baba ũrĩa ũrĩ kũu igũrũ. (33) No ũrĩa wothe ũkangaana mbere ya andũ, na niĩ nĩngamũkaana mbere ya Baba ũrĩa ũrĩ igũrũ.
17. GWĨTĨKĨRA TA MŨTHIGARI — ĨKĨRA NGUO YA MBAARA YA ŨTHERI
Aroma 12:1Nĩ ũndũ ũcio, ariũ na aarĩ a Ithe witũ, ndamũthaitha tondũ wa ũrĩa Ngai anamũiguĩra tha, mwĩrute mĩĩrĩ yanyu ĩtuĩke magongona marĩ muoyo, na matheru mangĩkenia Ngai, arĩ guo ũtungata ũrĩa wagĩrĩire na wa ma wa kũgoocithia Ngai.
Aroma 13:12Ũtukũ ũrĩ hakuhĩ gũthira; naguo mũthenya ũkiriĩ gũkinya. Nĩ ũndũ ũcio nĩtũtigane na maũndũ ma nduma na twĩohe indo cia mbaara, o iria cia ũtheri. (13) Nĩtũthiiage na mĩthiĩre mĩagĩrĩru, o ĩrĩa yagĩrĩire gũikarwo nayo mũthenya, tũtigatoonye maruga-inĩ mooru marĩ na nyĩmbo njũru na ũrĩĩu, na tũtigatoonye ũtharia-inĩ kana maũndũ ma ũũra-thoni, na tũtikagĩage na njũgitano na kũiguanĩra ũiru. (14) No rĩrĩ, mwĩhumbei Mwathani Jesũ Kristũ, na mũtigatũũre mwĩciiragia o ũrĩa mũngĩhingia merirĩria ma mĩĩrĩ ĩno ya mehia.
NĨ TWĨRUTEI CIĨKO CIA NDUMA + TWĨHUMBE INDO CIA MBARA CIA ŨTHERI --> MWĨHUMBE MWATHANI JESU KRISTO.
(Meciiria makwa mĩnene: Kiugo "kũheana" nĩ paristemi (G3936, kũrũgama hakuhĩ, kwĩrutĩra), kiugo kĩrĩa kĩgwatanagio na mũthigari ũrĩa ũheanaga mwĩrĩ wake wothe kũrĩ mũnene wake. Mũhari wa 12 uugaga wĩhumbe indo cia mbaara cia ũtheri, na mũhari wa 14 uugaga wĩhumbe Mwathani Jesũ Kristũ (Aroma 13:12, Aroma 13:14). Indo cia mbaara ti kĩndũ, no nĩ Mũndũ, nĩ ũndũ ũcio mũthigari ndarũaga nĩ ũndũ wa Jesũ o tiga, no nĩ mũmũhumbĩte.)
NDĨARIGANĨRWO NĨ INDO ICIO CIARĨ NA THUTHA --> NGĨTHIĨAGA NA MBERE NGĨKORORIA GĨTHĨĨA KĨA IRATHIMO RĨA GWĨTWO NĨ NGAI NA IGURU THĨINĨ WA KRISTŨ JESŨ.
Aroma 8:35Nũũ ũngĩtũtigithania na wendani wa Kristũ? Anga nĩ kuona thĩĩna, kana kwĩhĩrwo nĩ ruo, kana nĩkũnyariirwo, kana ngʼaragu, kana kwaga nguo, kana ũgwati, o na kana rũhiũ rwa njora? (36) O ta ũrĩa kwandĩkĩtwo atĩrĩ: “Tũtindaga tũkĩũragwo o mũthenya wothe nĩ ũndũ waku; tũtuuagwo ta ngʼondu cia gũthĩnjwo.” (37) No rĩrĩ, o na tũkĩonaga maũndũ macio mothe-rĩ, ithuĩ tũrĩ makĩria ma atooria nĩ ũndũ wa ũcio watwendire.
Nũũ ũngĩtũtigithania na wendani wa Kristũ? Anga nĩ kuona thĩĩna? --> o na tũkĩonaga maũndũ macio mothe-rĩ, ithuĩ tũrĩ makĩria ma atooria nĩ ũndũ wa ũcio watwendire.
Kũguũrĩrio 12:10Ningĩ ngĩcooka ngĩigua mũgambo mũnene kũu igũrũ, ũkiuga atĩrĩ: “Rĩu ũhonokio nĩ mũkinyu, na ũhoti, na ũthamaki wa Ngai witũ, o na wathani wa Kristũ wake. Nĩgũkorwo ũrĩa ũcuukaga ariũ na aarĩ a Ithe witũ, ũrĩa ũmacuukaga mbere ya Ngai mũthenya na ũtukũ, nĩaharũrũkĩtio thĩ. (11) Nao nĩmamũtooririe na ũndũ wa thakame ya Gatũrũme, o na nĩ ũndũ wa kiugo kĩa ũira wao; na matiigana kwenda kũhonokia mĩoyo yao, o na maatuĩka a gũkua.
MAAHOOTANE NA WE NA THAKAME YA GAGATURUME + NA KIUGO KIA ŪIRA WAO.
(Meciiria makwa mĩnene: Paulo nĩariganagĩrwo nĩ maũndũ ma thutha, na akaingatana na kĩrore kĩmwe, "wĩtani ũrĩa mũnene wa Ngai thĩinĩ wa Kristũ Jesũ" (Filipi 3:14). Mbaara ya wĩruti ũyũ nĩ mbaara ya gũthingatana na Mũndũ, ti handũ. Arĩa maahootanire nĩ ũndũ wa thakame ya Jesũ, ũrĩa wĩtagwo Gatũrũme ka Ngai, na nĩ ũndũ wa ũhoro wa ũira wao, nĩ ũndũ ũcio kwĩtĩkĩra rĩĩtwa rĩake nĩguo njĩra ĩrĩa mũrũgamĩrĩri ahootaine nayo (Kũguũrĩrio 12:11).)
19. MŨTHIA WA IHENYA — GWĨTERERIA WE, NA KUONA ŨTHIŨ WAKE
(Meciiria makwa mwene: Mũthia wa mbaara ĩno ti rũthingo no nĩ ũthiũ. Bibilia yugaga na ma atĩ Jesũ nĩagacoka, no nĩyaregaga kũheana ihinda. Gũtirĩ mũndũ ũũĩ mũthenya ũcio, nĩ ũndũ ũcio watho wa kũrora ũhoro nĩguo wĩra wothe.)
20. A. NĨAKOONEKANA RĨA KEERĨ
Ahibirania 9:27Na o ta ũrĩa gũtuĩtwo atĩ andũ makuage o riita rĩmwe, na thuutha wa ũguo magatuĩrwo ciira-rĩ, (28) ũguo no taguo Kristũ aarutirwo igongona riita o rĩmwe nĩguo eherie mehia ma andũ aingĩ; nake nĩakaguũranĩrio riita rĩa keerĩ, no tigeetha akuue mehia, no nĩgeetha arehere arĩa mamwetagĩrĩra ũhonokio.
KRISTO NĨARUTĨTWO RĨMWE IGŨRŨ RĨA GWĨKĨRA MEHIA MA AINGĨ --> ARĨA MAMWETERERE NĨAKOONEKANA HARĨ O RĨĨNI RĨA KAĨRĨ.
1 Athesalonike 5:1Na rĩrĩ, ariũ na aarĩ a Ithe witũ, ũhoro wa mahinda na mĩthenya-rĩ, tũtirĩ na bata wa kũmwandĩkĩra, (2) nĩgũkorwo nĩmũũĩ wega atĩ mũthenya wa Mwathani ũgooka o ta ũrĩa mũici okaga ũtukũ.
(Mecereria makwa mwene: Mathayo andĩkĩte gregoreo (G1127, gũikara mahingũrĩirwo), nake Mariko akandĩka agrupneo (G69, kwaga toro), hamwe na ciugo cia ongerera "na mũhoyage." Ciugo icio igĩrĩ ihamwe ciaragia ũhoro wa ndungata ĩmwe ĩrĩa ĩikaraga na maitho mahingũrĩirwo na ĩgĩthiĩ na mbere kwaria na mwathi wayo. Jesũ ooigaga atĩ watho ũcio nĩ wa andũ othe, nĩ ũndũ ũcio kũrĩrĩra nĩ ũhoro wa gũikara ũguo wa mwĩtĩkia o wothe (Mariko 13:37).)
1 Athesalonike 5:5Inyuĩ inyuothe mũrĩ ciana cia ũtheri na ciana cia mũthenya. Ithuĩ tũtirĩ a ũtukũ kana a nduma. (6) Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, nĩtũtigei gũkoma ta acio angĩ, no nĩtũikarage twĩiguĩte na tũkerigagĩrĩria maũndũ.
(Meciria makwa: Tene, mũndũ nĩoohaga nguo yake ndaaya na mũcibi mbere ya kũruta wĩra mũritũ, nĩ ũndũ ũcio nguo yohetwo na tawa ũgwakana ciarĩ na ũndũ wa kuonania nyũmba nĩyaigana na ĩrĩ mĩihũgu. Nake Jesũ ongerera mũico ũrĩa gũtarĩ mũndũ ũngĩgeria kuũmba, nĩ ũndũ mwathani ũcio agacoka nĩoohaga nguo yake we mwene, agaikaria ndungata iria ciaikaraga ciĩtereire metha-inĩ, na agacitũĩkĩra na moko make mwene. Ndungata ĩrĩa ĩikaraga ĩĩtereire ĩrĩetagĩrĩra irio cia hwaĩ-inĩ, ti na guoya.)
24. JESŨ KRISTŨ NO ŨRĨA ŨMWE — IRA, NA ŨMŨTHĨ, NA TENE NA TENE
Ahibirania 13:8Jesũ Kristũ atũũraga atekũgarũrũka, ira, na ũmũthĩ, o na nginya tene.
RĨRĨA AKONEKA, TŨGAATUĨKA TA WE + TŨKAAMWONA TARĨA ATARĨ --> O MŨNDŨ WOTHE ŨRĨA ŨRĨ NA MWĨHOKO ŨYŨ THĨINĨ WAKE NĨAGĨTHERAGIA MWENE.
1 Akorinitho 13:12Rĩu tuonaga maũndũ na mairia, ta kuona na gĩcicio; no hĩndĩ ĩyo tũkoonaga ta andũ makĩonana ũthiũ kwa ũthiũ. Rĩu njũũĩ maũndũ o gĩcunjĩ; hĩndĩ ĩyo nĩngamenya maũndũ wega, o ta ũrĩa niĩ njũũĩo wega.
NIĨ NDĨ ŨTHENYA WA THĨ --> ŨRĨA ŨKĨĨNJATAGA NDAGATHIIAGA NDUMA-INĨ, NO NĨAKAGĨA NA ŨTHERI WA MUOYO.
3.1 Akorinitho 10:1Na rĩrĩ, ariũ na aarĩ a Ithe witũ, ndikwenda mũkorwo mũtooĩ ũndũ ũyũ, atĩ maithe maitũ ma tene othe maatongoragio nĩ itu, na atĩ othe nĩmaringire iria. (2) Othe nĩmabatithirio matuĩke andũ a Musa marĩ rungu rwa itu rĩu, o na marĩ iria-inĩ rĩu. (3) Na othe maarĩĩaga irio o imwe cia kĩĩroho, (4) na maanyuuaga maaĩ o mamwe ma kĩĩroho; nĩgũkorwo maanyuire kuuma rwaro-inĩ rwa ihiga rwa kĩĩroho rũrĩa rwatwaranaga nao, naruo rwaro rũu rwarĩ Kristũ.
(Mecereria makwa mwene: Isiraeli maathiiaga mihiano mĩrongo ĩna magĩrũmĩrĩra gĩtugumo kĩa itu na mwaki, na mũthiĩre ũcio wothe warĩ kĩĩruru thĩ. Kĩrĩkanĩro Kĩerũ nĩkĩo kĩmũrĩkagia ũtheri, nĩgũkorwo Jesũ oigaga "Nĩ niĩ ũtheri wa thĩ," na Paũlũ akandĩka "narĩo Ihiga rĩu rĩarĩ Kristũ" (Johana 8:12, 1 Akorintho 10:4). Gũthiĩ na Jesũ mũthenya o mũthenya nĩguo mũthiĩre wa tene mũno thĩinĩ wa Bibilia.)
KŨHINGA
Johana 14:2Thĩinĩ wa nyũmba ya Baba kũrĩ na ciikaro nyingĩ; gũtangĩrĩ ũguo ingĩrĩ kũmwĩra. Nĩngũthiĩ kuo kũmũthondekera handũ. (3) Na ndathiĩ na ndamũthondekera handũ-rĩ, nĩngacooka ndĩmũgĩĩre nĩgeetha o na inyuĩ mũkoragwo harĩa ndĩ.
--> Ũrĩa ũhoro ũyũ ũkũhutagia we: kĩama nĩkĩamenyaga atĩ Petero na Johana "maakoretwo marĩ na Jesũ" (Atũmwo 4:13). Ihinda rĩrĩa ũikaraga na Jesũ rĩtigaga rũũri. Andũ arĩa marĩ hakuhĩ nawe no mone rũũri rũu.
--> Ũrĩa ũndũ ũyũ ũkoniĩ tene na tene: "rĩu nĩnjũũĩ o gĩcunjĩ; no hĩndĩ ĩyo nĩngamenya o ta ũrĩa o na niĩ njũũĩkĩte" (1 Akorinitho 13:12). Ũmenyo ũrĩa wambĩrĩirie muoyo-inĩ ũyũ ndũrathira gĩkuũ-inĩ. Ũkinyagĩrĩra ũkinyanĩru wa ũhoro ũthiũ-inĩ wa Jesũ (Kũguũrĩrio 22:4).
--> Njĩra ya mwena: Luka 12:37 yonanagia mwathi ũcio ũgũcooka agĩikaria ndungata iria ciarĩ ciĩterere metha-inĩ, na mwathi ũcio agatungatĩra ndungata icio mwene. Jesũ oigire "Niĩ ndĩ gatagatĩ-inĩ kanyu ta ũrĩa ũtungatagĩra" (Luka 22:27). Jesũ eranĩire atĩrĩ, "Nĩngũrĩanĩra nake, na o nake arĩanĩre na niĩ" (Kũguũrĩrio 3:20). Mwathi ũrĩa ũtungatagĩra ndungata ciake mwene nĩ agĩrĩirwo nĩ gwathomerwo biũ wega wake mwene.
--> Ũguũrio ũngĩhoteka: Kĩrĩko kĩa mbere thĩinĩ wa wĩruti ũyũ nĩ "ũka wone" (Johana 1:46). Kĩĩranĩro kĩa mũico thĩinĩ wa wĩruti ũyũ nĩ "nĩmakuona ũthiũ wake" (Kũguũrĩrio 22:4). Mũthiĩre na Jesũ wambĩrĩria na kuona na ũgathira na kuona. Ikinya rĩothe rĩrĩ gatagatĩ-inĩ ka icio igĩrĩ nĩ kũrora kwega gũkĩrĩ na ũhoro wa ũthiũ o ũrĩa mũthingi. Gũtirĩ rĩandĩko rĩmwe rĩugaga ũhoro ũyũ rĩrĩ rĩiki. Iga maandĩko macio hamwe na ũmarore.
CIUGO CIA KIRIIKI
Ici nĩ ciugo cia bata cia thomo ũyũ. Hutia kiugo o gĩothe kĩrĩ na tũtombo thĩinĩ wa mĩsigo ĩrĩ igũrũ kuona ũhoro wakĩo haha.
Muoyo wa tene na tene nĩguo watuĩtwo nĩ kiugo gĩkĩ. "Ũyũ nĩguo muoyo wa tene na tene, atĩ makũmenye" (Johana 17:3). Kiugo kĩu nĩ kuuga kũmenya mũndũ, ti kũririkana ũhoro.
