Diambu Diambote Divovanga Bibila Mu Yambote Ye Yimbi? — Zingu Kiawu Mu Kiedika
KUZINGA KIAWU · LUDIATA YA NZAMBI — KWENDA MU MAZA, DIATA, ZAWULA, MANISA
Kubote ye Kimbi — Malongi ma Nzila ya Nkanda ya Nzambi
MVOVO WANTWALA
Mbote ye mbi ka diambu dia zaba kaka ko. Diawu nzila mu kutambula. Muana ke longukanga kutambula ko mu lumbu kimosi: va ntete, u dikaka mu mioko ye mabolongo; kuna tata andi ke baka yandi mu mioko ye longa yandi kutambula; kuna yandi ke tambula yandi mosi; kuna yandi ke yela, ye yandi ke sakana. Ye yandi wina ke sakanaka mbote, ke landaka mu makinu, ye makinu mena ye nsuka, ye va nsuka, ka kubwa yovo ka manisa.
Mu ndinga ya ntama, mambu mole ma fioti ke natanga diambu dioso: towb (H2896, mbote) ye ra (H7451, mbi). Mu ndinga yampa, mena iya: agathos (G18, mbote) ye kalos (G2570, mbote); kakos (G2556, mbi) ye poneros (G4190, mbi — mbi ina ye luzolo mu yandi).
Nlongoki wawu ke nata mbote ye mbi mu nzila yamvimba ya moyo wa muntu: buevi meso ke longukanga ntete mu swasa mo mu kimbasi; buevi muntu ke landilanga kutambula mu mbote, lumbu na lumbu; buevi kutambula ke kitukanga makinu ye nkutu mvita, yina ke nwaninwa yeka mbi mosi ya kieleka; ye buevi kutambula ke sukanga — ka kwa nzila ko, kansi va nti wa moyo, watelama wa zibuka, kukondwa diaka lusingu. Sosa dio.
2. Muntu fwete vanga nki ye lulendo lolo lu bakidi kalunga — bwidi kadidi mu kwenda yandi kilumbu ka kilumbu?
3. Buadi diambu di kwenda kikituka lukanu ayi mvita ayi mbi, ayi buadi diina fokoka?
1. KUKWENYA — UNKUKI WA KUKUBAKULA
(Mabanza mama ma mwene — konso kwenda kunkuenda mu tsi, ayi kiaki kikuenda mu ntotukulu a nkanda. Kabika mbimbi mbengi tubulu, mbote yamana tubulu — nsambudi mu kapu kimosi. Luzabu lua vondila luibanzi ko va tala mbimbi; luibanzi va tala mbote yina Nzambi kamana monisa. Bantika mu tsi, bantika fioti, ayi bantika.)
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
1.Genesis 1:4↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
(Mabanza mama tueka — vava i vata mona ntete a mbote: ka mu nsiku ya landila ko, kansi mu mambu ma Muntu mosi kalonga mu mambu kavanga. Kimana vo bantu balombwa vo basola mbote, Nzambi wasilaka ntete kuyika yo, ye kuyika yo mbote kikilu.)
3.MINKUNGA 34:8Lubimba ayi lutala ti Yave widi wumboti; Lusakumunu luidi kuidi mutu wowo wuntombanga suamunu mu niandi.
(Mabanza mama ma mfumu — mbote ke ve kaka mvovo Nzambi ke tuba yo; kele mama yandi kele, ye mama yandi ke sala. Kudia ti mbote ya Mfumu kele lubantiku ya nzila ya mpa ya kufungula mambu yonso ya bo ke bingaka mbote to mbi.)
5.Genesis 3:22↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
MUNTU YINA WUKÎTUKA BONGO VA KIMOSI YETU, MU ZABA BUMBOTE YA BUMBI --> DIKONDA VE KENDA BAKA MPI KU DITI DYA MOYO.
(Ngindu ziame — tala kuma diambu diadi dia luswaswanu dilenda longuka buabu vo ke diakala kaka ko. Muntu wutombele nzayilu a mbote ye mbi mu luzolo luandi veka, mu vambana ye Nzambi, ye nzayilu yina kabaka yiluta bunneni bu kaka kalendi nata ko. Tona muna lumbu kina, luswaswanu lua mbote ye mbi mu mpila yifwana lufweti buela bakulu, ke diambu di kuyindula kaka ko.)
6.Deuteronomy 30:19↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
NTIMA WA NZAYILU --> MU SASUKISA VAKATI KA MAMBOTE YE MAMBI.
(Mabanza mama ya mwene — Solomo kasongela ko na yandi wa yidi na luswaswanu lolo kala; wasengele Nzambi mwawulu. Kubaka nswaswanu vakati kwa kima kimosi ayi kimbi kiantu wonso kubadikanga mutindu mosi: ka mu ndiakalu ya mwene mu mfundulu ya mwene ko, kansi mu lusengo.)
8.Isaiah 7:15↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
9.Ba Ebelewo 5:12Nganu thama luyika minlongi mu mambu ma Nzambi; vayi nate buabu lukidi moni mfunu balulonga malongi ma thonono mu mambu ma Nzambi. Luyikidi banga batu bobo beti mona tsatu miliki vayi bika tsatu bidia bingolo. (13) Bila woso kuandi mutu wunsadilanga miliki kasi zaba ko Mambu ma busonga, bila wukidi muana lezi.
LUYIKIDI BANGA BATU BOBO BETI MONA TSATU MILIKI VAYI BIKA TSATU BID
(Ndiyi ndiazëba - vava vadi vantu bavumbukanga: mwana wa lëmi, wa kikondwa fyötila mu zabakena kadidi ye kimbi, ye kadi tsoni mu diambu diadi. Tsoni idi kaka mu tödila muna. Luzabu lwena kumonoka, kansi lulendi monoka mu ntangu mosi ko.)
10.Proverbs 2:3↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
BOKA MU DIAMBU DIA NZAYILU + TOMBA YAWU BONSO KIMVWAMA KISUAMA --> BAKULA NZAYILU A NZAMBI.
2. KUDIATA — DISWEKAMU DIA VANGA YAU KUBAKALA NADIO
(Mabanza mama ba kimuntu — mwana wasikama nsualu, ye kudiatila kuena mu sadila musine mu bilumbu bioso, ka mu khumbu yimosi ko. Kalulu ya Ntete keti bikilanga diambu diadi mu bulawusu wa mbi ye musoboko wa bumboti, mu khumbu ye khumbu, mu meno ma fioti ma lumbu ya kadika lumbu. Talanga bandingu zi zole zizina zibalulanga mu khumbu zingi: vengama mu mbi, ye vanga bumboti.)
(Mabanza mama ya munda — kutambula mu bumboti ke lukanu lumosi ko; kwena kuwonga Mfumu kikala kikaki muna kilenda bufwana mambu mamosi, lumbu ku lumbu, mu bibuangu bia konso mvimba: lulendo, nzila ya lulendo, munoko wa lulendo. Kikondwa diambu dia kimbevo mu kutambula. Kwena nzila yisimbwa.)
(Mabanza mama ma yandi — tala kifu: sukula ntete, buna vengama, buna longuka. Kudiatila ka kwandi mu manisa mambu mambi kaka ko; i kudiatila mu longuka bikalulu bimpa bia mbote — mu sambisila mu bufwene bobo bamonisu phasi, mu belula bana ba lulendo ye badi ba nkento. Kudiatila kwena moko ye malu, ka konso ntima wu vedila kaka ko.)
7.Proverbs 17:13↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
(Mabanza mama ya kime — "kumonisa" i dokimazo (G1381, kumonisa), mu kumeka kima bonso vo lubende luntambakana mu mbazu. Kudiata mu mbote i dimeka dia lumbu ka lumbu, ka i lukanu lumosi ko: kumeka kiawu, na kunda kusimbidila kiawu, na kunda kuzenga yinsi ye kima kioso kimonekanga kaka bu bonso mbi.)
9.MATAYI 5:16Diawu bika kiezila kieno kilezimina bobo vadi batu muingi bamona mavanga meno mamboti ayi muingi bakembisa Dise dieno didi ku Diyilu.
BIKA KIA KIENZILA KIAKU KIKIENZILA --> BAMONA MAVANGA MAKU MAMBOTE + BAKEMBA SE DIAKU.
10.NGALATIYA 6:9Tubika vonga mu vanganga mamboti; bila beto kambu vonga tuela tota mimbutu mu thangu yifuana. (10) Diawu diluaku bu dimonikini, buna bika tuvanga mamboti kuidi batu boso vayi viokila kuidi bakhomba zieto mu minu.
KUKANGA NTIMA MU VANGA MAMBOTE --> NKEMBO, LUZITU, YI NGEMBA, KUI KONSO MUNTU UNA VANGANGA MAMBOTE.
12.MATAYI 19:17Yesu wumvutudila: —Bila mbi wukunguivudila mu diambu dimboti e? Zaba ti wumosi kaka widi wumboti. Vayi enati tidi kota mu luzingu buna wufueti keba Mina.
MU KIMVWAMA KIAMBOTE KIA NTIMA ANDI --> KIAWU KIAMBOTE + MU FULUKA KIA NTIMA, MUNU ANDI WINTUBA.
14.LOMA 7:19Bila ndivanganga ko mamboti momo thidi vayi ndieti vanga mambimbi momo ndieti lenda. (20) Enati ndilembo vangi mambu momo ndieti lenda buna bika sia ti minu ndilembo vangi mawu vayi masumu madi mu minu. (21) Buna mbueni Muina wawu mu minu: mu thangu thidi vanga mambu mamboti, mambimbi madi yama.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2556 kakos — mbi · ⚑ G2570 kalos — Muyambe · ⚑ G2556 kakos — mbi · ⚑ G18 agathos — Muyambe
MAMBU MAMBOTE MENA KUZOLA VANGA, NDIVANGANGA KO + VOVA MFWETI VANGA MAMBU MAMBOTE, MBI WENA VOVA YAME.
(Mabanza mama ya ntima — kutambula ke kwikale kiaki nswalu ko, ka mpasi na mutu wina zolo dia kieleka dia vanga buwi. Paulu utangidila nlekwa yayi mosi mu yandi mosi. Kutambula ke kuvunza ko nwana wowo; kwenda kwenda kusola buwi ka diambu dia nwana wowo ko.)
15.Proverbs 1:33↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
WONSO UNA KUWA = KUZIKAMA KU NDEMBAMA + LEMBAMA KU WONGA WA MBI.
(Mabanza mama beni — kiaki i tsila yina yikubukulu kwa konso mutu weta lenda tambula mu nzila yayi: luzingu lubakala, lukyeba, ye lukalungala mu boma bobo bwalwakala kutuka nkumbu mu ntima wa muntu mu kyunga).
3. KUZAWULA MU MBIDU — YAKALA KIBAKALA KI MU MASWA MA NZAMBI
(Ndotolo yami mono — buabu kutambula kukituka mvita, ye kimbi ke nlongo va ntima ya mosi ko; kina luzolo ye nkumbu ya nkaka — Mbi wa mbi. Soladi ke nwana ko mu diambu dia mbanzulu; ke nwana yenge mu diambu dia mbeni. Yekula yaku ya mvimba kuidi Nzambi, ye biambote bikala esi ya nwana.)
1.LOMA 6:13Lubika tambika binama bieno ku tsi luyalu lu masumu banga bisadulu bi mambu mambimbi. Vayi bika lukitambika beno veka kuidi Nzambi banga batu bafuluka mu bafua mu diambu di luzingu ayi lutambika binama bieno kuidi Nzambi banga bisadulu bi mambu masonga.
5.MATAYI 13:19Yoso-yoso thangu mutu kawilu mambu ma kipfumu ayi kakadi kuma sukida, buna pheve yimbimbi yikuiza vuzanga mambu momo makunu mu ntimꞌandi. Yawu yoyi mbongo yibua va ndambu nzila. (20) Mbongo yoyi yibua va matadi yawu mutu wuwa mambu ma Nzambi ayi wutumbu vika ku matambula mu khini. (21) Sumbu yisia ba mianzi ko buna yisia zingila ko. Ziphasi voti yamusu bu bizidi mu diambu di mambu ma kipfumu, buna wuvika buanga nsualu. (22) Mbongo yoyi yibua va zitsendi yawu mutu wuwa mambu ma Nzambi vayi mayindu mu diambu di luzingu lualu ayi mu diambu di kimvuama ki luvunu mamfietikisanga mambu ma Nzambi ayi malendi vana diluaku ko muingi mbongo beni yibuta. (23) Vayi mbongo yoyi yibua va ntoto wumboti yawu mutu wuwa mambu ma Nzambi ayi wusudika mawu; wumbutanga mimbutu khama yimosi, makumasambanu, makumatatu. (24) Yesu wuba kamba nongo yinkaka: —Kipfumu ki Diyilu kidedakani banga mutu wowo wukuna mabongo yimboti mu tsolꞌandi. (25) Vayi batu bu baba baleka mbeniꞌandi wuyiza kuna kiti ki mbimbi va khatitsika ble bosi wuyenda kuandi. (26) Ble bu kimena ayi kitotula zitsangu buna kiti ki mbimbi diaka kimena. (27) Buna bisadi bi pfumu yi tsola biyiza ku nyuvula: —Pfumu, keti mbongo yimboti wukunini mu tsolꞌaku e? Buna kuevi kubedi kiti kiaki kimbimbi e? (28) Niandi wuba vutudila: —Mbeni niandi wuvengi buawu. Buna bisadi binyuvula: —Tidi tuenda vuzi kiti kioki kimbimbi e? (29) Pfumu wuvutula: —Nana! Bila beno vuza kiti kioki buna lulenda vuza ayi ble. (30) Bikanu biabi biodi biyedila va kimosi nate mu thangu yela velo mimbutu. Buna mu thangu yina, ndiela kamba batu ba kisalu: “vuzanu theti kiti kioki kimbimbi bosi lukanga kiawu mu minko mu diambu luyoka kiawu. Bosi luela vela ble ayi luela ku yitula ku yilu banga kiama.” (31) Yesu wuba kamba nongo yinkaka: —Kipfumu ki Diyilu kidedakani banga luteti lu mutalide. Mutu wumosi wubonga luawu ayi wukuna luawu mu tsolꞌandi. (32) Luteti beni luviokidi zitheti zioso mu keva vayi enati lumenini buna lumviokanga bikunusu bioso mu kula ayi lunkitukanga nti. Muawu zinuni zieti kuiza ayi vanga zindiala ziawu mu matafi mandi. (33) Wuba kamba nongo yinkaka: —Kipfumu ki Diyilu kidedakani banga luvi lolo nketo kabongidi ayi sobikisidi luawu mu bitezo bitatu bi falina nate yimvimbisa falina yoso. (34) Yesu mu zinongo katubila mambu moso momo kuidi nkangu wu batu ayi kadi khumbu yimosi kela tuba mambu mu kambu sadila nongo. (35) Buawu bobo bu dedikinina mambu matuba mbikudi: Ndiela kuba yolukila mu zinongo, Ndiela kuba zabakisa mansueki momo masuama tona nza yivangulu. (36) Yesu bu kasindika nkangu, bosi wukota mu nzo. Minlonguki miandi mifikama va kaba ayi minyuvula: —Wutusudikisa nongo yi kiti ki mbimbi kiba mu tsola. (37) Yesu wuvutula: —Muana Mutu niandi mutu kunini mbongo yi mboti. (38) Tsola yidi nza, mbongo yi mboti yidi bana ba Kipfumu; kiti ki mbimbi kidi bana ba satana.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4190 poneros — mbi · ⚑ G2570 kalos — Muyambe · ⚑ G4190 poneros — mbi
VAVA KWIZI MUNTU WAMBI --> NKUNGA YAMBOTE = BANA BA KIMFUMU + MATITI MAMBI = BANA BA MUNTU WAMBI.
(Mabanza mama ya kikuma — mbeni mu nvita yayi wina nkumbu ye lukanu: mutu wambi, poneros (G4190, mbi, ye luzolo mu yandi). Kasi kaka ko ntonto, vayi wa zionanga, ye wina kununa binkunku bi luvunu mu tsi mosi yina yikuna mbongo yambote. Kusala nzila yayi ya nzau disongidila kutakama meso ma ka lo vana ntima aku kaka ko.)
6.MATAYI 6:22—Dieso didi muinda wu nitu, enati dieso diaku didi dimboti, buna nituꞌaku yoso yidi yikienzuka. (23) Vayi enati dieso diaku didi dimbimbi buna nituꞌaku yoso mayiba mu tombi. Enati kiezila kidi mu ngeyo kidi tombi, buna tombi beni kiela ba kinkobo!
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4190 poneros — mbi · ⚑ G573 haplous
NKABA WA LUKWIKILU --> ZIMISA MABAYA MAWONSO MA MBAZU MA NKUA MBI.
9.1 Yowani 2:14Ndikulusonikina, beno madise, mu diambu di beno luzebi mutu widi tonavana thonono. Ndikulusonikina, beno baleki mu diambu di beno ngolo luidi ayi mu diambu di mambu ma Nzambi madi mu beno ayi mu diambu di beno lunungini pheve yimbimbi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4190 poneros — mbi · ⚑ G3528 nikao — nunga
BENO LUIDI NA NGOLO + MAMBU MA NZAMBI MEKALA MU BENO --> BENO LUNUNGINI MUNTU WAMBI.
(Mabanza mama ya kibeni — nkaka ye mvovo bisalanga kimosi vo salu, kansi tona bandambu zole: nkaka wu kangaka biobio ke lobwa kwaku, ye mvovo wukalanga muna nge yawu wu kumikayisanga mutu wu ngolo mu kanga nkaka wuna. Kizeye kimosi ko muna bibio bina ke kele fioti mu mvita yayi.)
10.MAVANGA MA BAMVUALA 10:38buevi Nzambi kadukudila Pheve Yinlongo ayi lulendo kuidi Yesu, wuba muisi Nazaleti. Niandi wudiengila mu bibuangu bioso mu vanganga mamboti ayi mu belusa batu bobo baba bakangama mu buvika bu lulendo lu Satana, bila Nzambi wuba yandi. (39) Beto tuidi bambangi ba mambu moso momo kavanga mu tsi yi Bayuda ayi mu Yelusalemi. Niandi bavondisa bu bambanda va nti.
BU BAMFINGU YANDI, KAVUTULANGA MFINGU KO --> WADIYEKULA KWANDI KWA YANDI UNSAMBISANGA MU LUNGALALA.
(Mabanza mama beni'a mono — yayi i mfwana wu lunda mu nzila mu ntangu mvita ikituka ya kimuntu: ka busiki mu kunkufi ko, kansi i kuyekula mu meso mawu diambu diawonso kwa yandi wunsambisa mu bulunga. Yau i kimvita, ka i kuyekula lugolo ko.)
13.MATAYI 5:44Vayi minu ndikulukamba: Luzola bambeni beno! Lusambidila bobo bakuluyamisanga! (45) Buawu bobo luela bela bana bakiedika ba Dise dieno didi ku Diyilu. Bila niandi weta kienzudila thangu andi kuidi batu bambimbi ayi batu bamboti; weta nokisa mvula kuidi batu basonga ayi kuidi bobo bakambulu basonga.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G18 agathos — Muyambe · ⚑ G4190 poneros — mbi · ⚑ G2570 kalos — Muyambe
BENO LUBANZILA MBI MU MINU + NZAMBI WUBAKIDILA MU MBOTE --> MU VUKISA BATU BANGI MU MOYO.
(Mabanza mama mena — chashab (H2803, kubanza, kufuna) i diambu dimosi mu bandambu zole za nsonga yayi: kioki bafuna, Nzambi wufuna kio. Kunata mbangu yayi mu mbote ko dibungi ti mbi kilendi kubwa va yaku ko. Diambu diadi disonganga ti wutula diana mu Nzambi wumosi wowo wuyekula bakhomba ba Yosefi mu vanga mavanga mawu, wulenda balula mbi yina mvimba mu vukisa luzingu lua bawombo.)
16.LOMA 8:28Muaki tuzebi ti mambu moso mansalanga va kimosi mu diambu di mamboti ma batu bobo banzolanga Nzambi, batu bobo batelo boso buididi lukanu luandi.
(Ndambu ya mabanza mama — ediki i mvovo mosi ya kifutu kikutakananga nzila yamvimba: bika sia vo lembo vilanga kaka mbi, kansi lembo yunda yawu, ye lubwelo lutedolo i mbote. Nikao (G3528, yunda) i mvovo wa soladi — mu nunga, mu baka mbanza ya bundana. Mbote ke ndiona ko mu mvita yayi. Yawu weti nwana.)
4. LUZINGU LUA NSUKA — MBOTE YA MBI, YE DIAMBU, DIZINGA MU MVU ANDI KA MVU
(Mabanza mama mosi — kimbangu yonso ikweti manisa, ye kiawu yayi ki nzenza ko kaka ku nzo a bafwa, ka mpe ku nsambu kaka ko. Kiawu kinzenzanga ku nti, watelama wazibuka, ye nsilu ka ubwilanga ko. Muntu unungaka wela dia mu nti wawu.)
1.1 Yowani 3:8Woso wumvanganga masumu niandi mutu wu satana bila tonavana thonono satana kisalu kiandi volanga masumu. Kiawu kiodi bila Muana Nzambi kamonikina mu diambu kabunga mavanga ma satana.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1228 diabolos · ⚑ G3089 luo
Muaki zaba ti babo bobo batidi zinga luzingu luvedila va meso ma Nzambi --> mu lusadulu lu Yesu Klisto, bela zomo.
(Mabanza mama ya kiyeka — nsuka ka kena diakala te vo mvunzu ka kena mpasi ko. Kuvanga mambote mu nza ina ntete diakidi ye lulendo lua mbi kuntwadila mfunu ya kieleka. Verse yayi ikala vava mu kambu ti nsuka wafwananga banza vo nwana ka wafuta kima ko.)
3.1 PIELA 2:24Niandi wunata masumu meto mu nituꞌandi va dikulusi, muingi ka diambu ko tufuidi mu masumu, tuzinga luzingu lusonga. Bila mu ziphuta ziandi lubelukila.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3586 xylon — nti · ⚑ G399 anaphero
WUNATA MASUMU METO MU NITUꞌANDI VA DIKULUSI --> KA DIAMBU KO TUFUIDI MU MASUMU, TUZINGA LUZINGU LUSONGA.
4.Tsongolo 2:10Kadi mona tsisi mu ziphasi zikuvingila. Tala satana weka kuiza lozi bankaka mu beno mu nloko muingi balutota. Ayi luela mona ziphasi mu tezo ki dikumi di bilumbu. Kala wukuikama nate ku lufua, buna ndiela kuvana budu ki luzingu.
Mambu maku moso madi makiedika --> Mina miaku mioso misonga midi mu zithangu zioso.
(Mabanza mama ma kimbeni — mbote ye mbi bitedolo va lwakulu lwa nkanda, ye ntangu yayi yikembi vo mvovo wutedila biau widi kyeleka tona va lwakulu, ye zisentensia zandi zikatukanga ko. Kima kyina Nzambi kabikila mbote mu Kuyantika, wau nkina wumbikilanga mbote.)
6.Tsongolo 2:7Bika, woso widi matu, kawa mantuba pheve kuidi mabundu. Kuidi woso wela nunga, ndiela kumvana minsua mu dia mimbutu mi nti wu luzingu widi mu Paladisu di Nzambi.”
KUA MUNTU WUNUNGIDI --> KUDIA KIA NTI KIA MOYO VA KATI KUA PALADISO YA NZAMBI.
7.Tsongolo 21:4Nzambi wela fiona matsuela moso mu meso mawu ayi lufua lulendi buela ba ko; kiadi ki lufua kilendi buela ba ko, bidilu ayi ziphasi bilendi buela ba ko bila mambu ma theti maviokidi.
9.Tsongolo 22:1Mbasi yimbonisa nlangu wunneni wu luzingu; yinlezama bangalumueno. Nlangu beni wutotukila mu kundu ki Nzambi ayi ki muana dimemi; (2) wunkumba va khatitsika nzila yi divula. Ku ndambu yi ndambu yi nlangu kuba nti wu luzingu. Nti beni wumbutanga mimbutu kumi ayi zikhumbu zizole mu mvu; wumbutanga mimbutu khumbu yimosi mu kadika ngondi. Meza ma nti beni meti belusa makanda ma batu. (3) Kulendi buela ba tsingulu ko. Kundu ki Nzambi ayi ki Muana dimemikiela ba mu divula. Bisadi biandi biela kunsadila.
Nlangu wunneni wu luzingu, wulembama + Nti wu luzingu, makaya mu belusa makanda --> Kadi mfingu diaka ko.
(Mabanza mama — kima kyazibalu va nti mosi mu Kibuku kya Ngenetiki, kizibukulu va nti wunkaka vava, ye ntengana beni yidi ya mvimba: kusukwa dyaka ko. Nsuka ya longukusu yayi yamvimba kadi va fulu kina beti fu evu mu kutwadila kaka ko. Kwidi va fulu kina evu ni kimanisu, kividi mu mvimba.)
10.Tsongolo 22:14Khini kuidi bobo bansukulanga minledi miawu muingi babakaminsua mu dia mimbutu mi nti wu luzingu ayi mu kotila mu divula mu mielo miandi.
Mambu moso mela baka nzengolo mu kimbangi ki batu buadi voti batatu.
(Mabanza mama ma yeto — nkunga ye nkanda ya bantumwa, kinkulu kimosi ye kinkulu kimpa, ye ndinga yimosi vakati mu bima biobio: lenda mambu mambimbi, ye simbidila mambu mambote. Mu munwa mia bambangi biole voti bitatu, diambu diadi didi diakinzuka ka mu tantu ko.)
KINSIKI YE LUZITUSU
13.Deuteronomy 21:22↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
14.NGALATIYA 3:13Klisto wutukula mu tsingulu yi tula mina mu beto bila niandi veka wubaka tsingulu eto banga bu disonimina: Bika kasingu woso mutu wubendo va dikulusi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3586 xylon — nti · ⚑ G2671 katara
KRISTU WUTUVUKISA BETO --> WUKITUKA TSINGU MU DIAMBU DIETO --> UNKOLO KADI KONSO MUNTU UBUANGA VA NTI.
(Mabanza mama ya kiyeka — nsiku wutedidi nti wuna vata ya lusingu. Klisto kasidi ko kwenda mwana nti wina; bo mwansika yandi va wau, wakituka lusingu yandi mosi, mu kutwasa lusingu wina kwenda fwa vana, ka mu kunda kwenda ntwala ko. Nti wuna wakala kaka ndambu ya nsambusulu, mu yandi wakituka mwelo wa nkota mu nti wa moyo.)
Nzambi yi ndembama weka nduka kosikisa Satana ku tsi bitambi bieno --> Bika nlemvo wu Pfumu Yesu Klisto wubanga yeno beno boso.
(Mabanza mama ya kimuntu — mvimba ya nzietolo yonso mu mvovo mosi. Yau yabwandaka ku nsi: mbote ya Nzambi yandi kibeni, yayikulwa va mbandu ya lulendo lwa kigangulu tuka evo mbi kikubikanga nkumbu, ye ntima wafwete longuka, ye lomba, ye sola. Yau yayela mu nzietolo ya kadika kilumbu: katuka mu mbi, vanga mbote, ye simba mu diambu diadi, mu bibuangu bia kadika mvu, kilumbu ye kilumbu. Yau yakituka nzietolo ya mvindu ye mvita: mbi ya kieleka mu kunwana yau, nkaka ya kotula, ye lutumu lulutidi ndolo mu vutula mbote va kimbeni ya mbi ya kaka mbi diaka. Ye yau yasukanga kuna kwatuma nzietolo yonso ya kukwenda, ya kwenda, ye ya kunwana bakwendaka ntangu yonso — va nti, telamene wazibuka, kondwa lusingu diaka, kwa awonso beti nunga. Nza yayi ye mbi yandi bieti vioka. Kioki kikutu va lusadulu lwa luzolo lwa Nzambi ka kiovoka ko.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
“Muyambe” — G18 agathos — mbote mu kikalulu kiandi ye mu kisalu kiandi, wa mfunu
Kuisi ve muntu wumboti, botula mosi kaka, i Nzambi, ye wumboti wowo muntu keno songa, wuntotukanga mu kiyuma kimboti kimvewa yandi.
5. Kinkulu 50:20 — beno lukanukaka mbi mu kingana kiami; vayi Nzambi kayindulaka mu diambu di mbote, mu diambu di lulendo lu wanana, mu bualu bu buadi lelu, mu diambu di:
a) vutula mbi mu mbi
b) kuba vwidisa mu diambu dia mioko mi mbi
c) vukisa bantu bawombo mu moyo
6. 1 Yoane 2:14 — Ndikulusonikina, beno baleki mu diambu di beno ngolo luidi ayi mu diambu di mambu ma Nzambi madi mu beno ayi mu diambu di beno lunungini:
a) yandi wa nzikuka wandi wina tuka vwandaka
b) nunga pheve yimbimbi
c) yakia Mpeve Yavelela
7. Kusonama kwa Yoane 21:7 — Woso mutu wela nunga wela tambula bima bioso biobi banga kuika. Minu ndiela ba Nzambi andi ayi:
Buevi kiwuku keti twala kiezila: nti wubieka wusingu mu nsiku (Deuteronomy 21:22-23) i wawu mutindu wa nti wowo Klisto kabuulwanga, wukituka wu singu mu diambu dieto (Galatians 3:13) — ye nti a luzingu dizulukidi kuna diteka kiaki (Revelation 22:2).
Buevi nkanda wa mpa ke sasilanga wawu: kina kiakutumusu va nti wa ntete-ntete — dia mu banda konso nti, kaka mosi kondwa — kiwakala, va nti wa nsuka, lubila ya kuzibuka: kwa yandi wina nungidi, mono ta kumvana dia nti wa moyo (Ngenesi 2:16-17 --> Kusonga 2:7).
Mona mambu mesalanga: agathos (G18, mbote) ye kalos (G2570, mbote) beti tendulanga kima kina kimbote mu kimuntu kiandi ye kimbote mu mwelo wa kimonika; kakos (G2556, mbi) ye poneros (G4190, mbi) beti tendulanga kima kikondolo mfunu ye kima kina ye luzolo lusongele mu vanga mbi — sadila dyambu mu zaya nkumbu yiwakanana mu mvesi kani, ye kwau kikuma.
--> Buna dyoyo dilenda kubasikila: fiongunina mambu moso, ye simbidila kiawu diambu diambote (1 Batesalonika 5:21). Vengama mu mambimbi, ye vanga diambote (Nkunga 34:14). Nzayilu za nitu zilongokongo mu sadila, ke mu zola ko (Baebelo 5:14).
Mambu mama masonga mu mvu ya mvu: kima kiazimbala va nti wumosi, wuvutuka wuvana va nti wunkaka — kwa yandi wunungini, ndiela kunsadisa dia va nti wu luzingu (Revelation 2:7), ye kikalulu kia lusingu ka kiela kubakala diaka ko (Revelation 22:3).
Nzila ya kimbangi: Yosefi widi kifwani kia Muana, mpangi wasumbuka mu mbi ye wafidusu kwa Nzambi mu vukisa moyo (Kinesisi 45:5-8; Bisalu 7:9-10) — landakana buevi mbi yina wabakila mu diambu diandi, Nzambi wakitulaka mu diambu di mbote.
Luzabu lulenda kummonika: chashab (H2803, kubanza, kuyindula) i mvovo mosi wina wusadilu mu mbindu zole za Genesisi 50:20 — mu kioki bakhomba bayindudila, Nzambi mpe wau kayindudila. [MAVESE MAKUTUKUSUNGU KIMOSI — VESE KIMOSI KO KILENDA TUBA WAU KIKA] Mbi yimosi yimbi yina yiyindudulu mu luzolo lu mosi, yavumbuka mu luzolo lu nkaka wu ngolo, kambu ko lubaku lumosi mu luzolo lwau lutumbuka.