BOBANGI YAWE = EBANDELI YA BWANYA + BOYEBI YA MOSANTU = BOKANGI NTINA.
(Makanisi na ngai ya moko — bwanya ezali na ekuke, mpe ekuke yango ezali yare (H3374, kobanga) — kobanga Yawe. Ezali te kobanga oyo ekimaka Ye, kasi motema oyo egumbami mpe eyokaka Ye. Banda na ekuke; chokmah (H2451, bwanya) ezali na kati.)
BOBANGI NKOLO = BWANYA + KOKABWANA NA MABE = BOYEBI.
2. SÉNGÁ EPAI YA NZAMBE, OYO APESAKA BATO NYONSO NA BOBOTO
1.Jake 1:5Soki moko kati na bino azangi bwanya, tika ete asenga yango epai ya Nzambe oyo akopesa ye yango; pamba te Nzambe apesaka moto nyonso na motema malamu mpe na kopamela te.
SOKI MOKO NA BINO AZANGI BWANYA --> TIKA ASENGA EPAI YA NZAMBE --> EKOPESAMA YE.
2.1 Bakonzi 3:9Boye, pesa na mowumbu na Yo motema ya mayele mpo na kokamba bato na Yo mpe kososola malamu mpe mabe. Pamba te, nani akolonga kokamba ebele ya bato na Yo oyo?
PESA MOSALI NA YO MOTEMA YA BOYEBI --> MPO NAKOKA KOKESENISA MALAMU NA MABE.
3.1 Bakonzi 3:12nakosala nyonso oyo osili kosenga. Nakopesa yo motema ya bwanya mpe ya mayele, na lolenge oyo natikala nanu te kopesa na moto moko liboso na yo; mpe sima na yo, moto moko te akotikala kozala lokola yo.
Pamba te Yawe nde apesaka bwanya --> mpe maloba ya monoko na Ye epesaka mayele mpe bososoli.
(Makanisi na ngai — Salomo asengaki, mpe Nzambe apesaki. Yakobo alobi bongo se ndenge moko: ekuke moko wana ezali polele: sengá epai ya Nzambe, oyo apesaka na bato nyonso na boboto mpe na kopamela te. Ye oyo apesaki mokonzi motema ya bwanya akopesa yo yango mpe. Sengá na kondima.)
3. BWANYA YA MOKILI OYO TE
1.1 Bakolinto 1:25Pamba te liboma ya Nzambe ezali na bwanya koleka bwanya ya bato, mpe bolembu ya Nzambe ezali makasi koleka makasi ya bato.
BOZOBA YA NZAMBE = MAYELE KOLEKA BATO + BOLEMBU YA NZAMBE = MAKASI KOLEKA BATO.
2.1 Bakolinto 3:19Pamba te bwanya ya mokili ezali bozoba na miso ya Nzambe. Kolanda ndenge ekomama: «Akangaka bato ya bwanya kati na mitambo ya mayele mabe na bango;»
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G4680 sophos — mayele · ⚑ G4678 sophia — Bwanya
BWANYA OYO EUTAKI NA LIKOLO = LIBOSO PEZWA + NA NSIMA KIMYA + BOBOTO + LOTONDO NA MAWA MPE MBUMA YA MALAMU.
(Makanisi na ngai moko — Yakobo alakisi bwanya ya lolenge mibale: moko ewutaka na nse, mosusu ewutaka na likolo. Sophia (G4678, bwanya) oyo ewutaka na likolo, ya liboso ezalaka pɛto, na sima ezalaka na kimya. Soki ebimisi kowelana mpe zuwa, wana ewuti te epai ya Tata. Boyeba yango na mbuma na yango.)
4. KLISTO, BWANYA BWA NZAMBE
1.1 Bakolinto 1:24Nzokande, mpo na bato oyo Nzambe abenga, ezala Bayuda to Bagreki, Klisto azali nguya mpe bwanya ya Nzambe.
2.1 Bakolinto 1:30Ezali mpo na Nzambe nde bozali kati na Yesu-Klisto oyo akomaki, mpo na biso, bwanya kowuta na Nzambe, bosembo, libulisi mpe kokangolama,
BOMENGO NYONSO YA BWANYA MPE YA BOYEBI = EBOMBAMI KATI YA KLISTO.
(Makanisi na ngai ya moko — koluka bomengo te na kozanga bibombelo. Nzambe abombi bwanya (G4678, wisdom) mobimba mpe boyebi (G1108, knowledge) mobimba kati na Mwana na ye. Abombami, abungi te — abombami esika okoki komona yango. Luka Klisto, mpe okuti bwanya.)
5. BWANYA EZALI EMONO YA LIBOSO — MOTUYA NA YE MPE MISALA NA YE
1.Masese 3:13Esengo na moto oyo amoni bwanya! Esengo na moto oyo azwi mayele!
BWANYA = ELOKO YA LIWA NYONSO --> ZWA BWANYA + NA BOZWI NA YO NYONSO, ZWA MAYELE MA BOSOSOLI.
4.Jake 3:13Nani kati na bino azali moto ya bwanya mpe ya mayele? Tika ete ezaleli malamu na ye emonisa misala na yango kati na komikitisa mpe na bwanya.
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G4678 sophia — Bwanya · ⚑ G4680 sophos — mayele
MOTO YA BWANYA --> TIKA ATALISA NA BIZALELI MALAMU MISALA NA YE NA BOBOYI LOLENDO YA BWANYA.
(Makanisi na ngai moko — bwanya ezali koleka koyeba; azali nzete ya bomoi, mpe nzete eyebanaka na mbuma na yango. Zwá ye liboso, mpe na nsima lakisá ye na nzela malamu ya bomoi, na komikitisa.)
MONOKO YA BATO MIBALE
Masese 9:10Kotosa Yawe ezali mosisa ya bwanya; koyeba Mosantu, yango nde kozala mayele.
bakoki kotelemela monguna. Kamba ya basinga misato ekatanaka noki te.
ELILINGI MPE KOKOKISAMA
5.1 Bakonzi 3:12nakosala nyonso oyo osili kosenga. Nakopesa yo motema ya bwanya mpe ya mayele, na lolenge oyo natikala nanu te kopesa na moto moko liboso na yo; mpe sima na yo, moto moko te akotikala kozala lokola yo.
NAPESI YO MOTEMA YA BWANYA MPE YA BOYEBI --> MPE NSIMA NA YO MOKO TE AKOTELEMA LOKOLA YO.
6.Matayo 12:42Na mokolo ya kosambisama, mwasi mokonzi ya sude akotelema elongo na bato ya ekeke oyo mpe akokatela bango etumbu, pamba te awutaki mosika, na suka ya mokili, mpe ayaki mpo na koyoka maloba ya bwanya ya Salomo; nzokande, ezali awa na Moto oyo aleki Salomo.
Ezali kati Klisto nde bomengo nyonso ya bwanya mpe ya boyebi ya Nzambe ebombami.
(Makanisi na ngai — nzela moko, matambe misato. Ebandaka na yare (H3374, kobanga), kobanga Yawe. Ekobaka na kosénga, mpo apesaka na moto nyonso na motema malamu mpe na bofuluki. Mpe esukaka kati na Klisto, oyo kati na Ye biloko nyonso ya sophia (G4678, bwanya) mpe ya gnosis (G1108, boyebi) ebombami. Likabo moko, Mopesi moko. Sénga, mpe okopesama.)
MALOBA YA NTINA YA GRIKI
Oyo ezali maloba ya ntina mpo na lisolo oyo. Fina liloba nyonso oyo ezali na bapɔ na kati ya bavɛrsɛ likolo mpo na koyeba ndimbola na yango awa.
“Bwanya” — G4678 sophia — bwanya, ya mokili to ya molimo
Kristo, nguya ya Nzambe, mpe bwanya ya Nzambe
“mayele” — G4680 sophos — malamu, na mayele; na mayele mpe na bokoki
bozoba ya Nzambe ezali na bwanya koleka bato
“Bwanya” — G5428 phronesis — bwanya, bososoli ya bizaleli
Akabaki na biso na bofuluki na bwanya mpe na mayele nyonso
“Boyebi” — G1108 gnosis — boyebi, koyeba
oyo bomengo nyonso ya bwanya mpe ya boyebi ebombami kati na ye
MAKAMBO YA NTINA YA EBREU
“Bwanya” — H2451 chokmah — bwanya, mayele ma misala
Yawe apesaka bwanya na monoko na Ye
“Bobangi” — H3374 yare — kobanga, kotosa
bobangi ya YAWE ezali ebandeli ya bwanya
“bososoli” — H998 biynah — boyebi, mayele
boyebi ya Mosantu ezali bososoli
“Boyebi” — H1847 daath — boyebi, mayele ya lokuta
bobangi na NKOLO ezali ebandeli ya boyebi
MOKAPO MOKE YA MOMEKANO
1. Masese 9:10 — Kotosa Yawe ezali mosisa ya:
a) boyebi
bwanya
c) mikolo
2. Yobo 28:28 — Koboya mabe, yango nde:
a) mayele
bwanya
c) bomengo
3. Yakobo 1:5 — Soki moko kati na bino azangi bwanya, tika ete:
a) koluka bato ya bwanya ya mokili oyo
b) sénga na Nzambe, soki mbala mosusu akopesa
c) asenga epai ya Nzambe, oyo apesaka moto nyonso na motema malamu
--> Ndenge nini bwanya elobaka lokola moto: na Masese 8:23 bwanya elobi ete, Natiamaki wuta na bileko ya seko; mpe 1 Bakolinti 1:24 ebengi Klisto bwanya ya Nzambe. Luká koyeba soki bwanya oyo egangaka na Masese ezali elilingi ya Mwana.
Ndenge Molimo apesaka bwanya: Bezaleele atondisamaki na molimo ya Nzambe na bwanya (Exode 31:3), mpe Polo asambelaka ete Nzambe apesa bino molimo ya bwanya (Baefese 1:17). Luká ndenge bwanya eyaka na nzela ya Molimo.
Ndenge Mosakoli asukisi na esika oyo bwanya ebandaka: Mosakoli 12:13 elobi, Bánga Nzambe, mpe batela mibeko na Ye: pamba te yango nde mokumba mobimba ya moto. Luka ndenge nini nsuka ya buku ekokani na ebandeli ya bwanya.
