Ko e Hā ʻOku Lea ʻaki ʻe he Tohitapu Fekauʻaki mo e Poto? — Konga 2
VAHE 2 · KO HA AKO FO'OU 'OKU FAKATU'U 'I HE NGAAHI TOKĀTEU FAKA-TOHITAPU
Poto — Akonaki Tefito ʻo e Tohitapu
LEA FAKAHU‘OFA
'Oku kamata mei fe 'a e poto? 'Oku tali fakahaofi 'e he Folofola: ko e 'apasia kia Sihova ko e kamata'anga ia 'o e poto. 'Ikai ko e ngaahi 'apiako 'a e tangata, 'ikai ko e poto 'a e māmani ni; ka ko e 'apasia kia Sihova. Ko e lea faka-Hepelū ko e chokmah (H2451, poto); ko e lea faka-Kalisi ko e sophia (G4678, poto); pea ko e matapā ki he ongo me'a ni ko e yare (H3374, 'apasia). Kuo 'osi 'ai 'a e tefito'i mo'oni ko ia. Ko eni ke hoko mai 'a e ngaahi fakamo'oni fo'ou: Siope, na'e 'apasia ki he 'Otua; Solomone, na'e kole ha loto 'iloa; Sēmisi, 'oku ne pehē ke kole ki he 'Otua; mo Paula, 'a ia 'oku ne fakahā mai kiate kitautolu 'a Kalaisi, ko e poto 'o e 'Otua. Kapau 'oku masiva ha taha 'iate kimoutolu 'i he poto, 'oku ke 'ilo ai pe ko hai ke kole ki ai. Ke ke kumi ki ai.
'ENI TOLU 'E FIU 'A 'ENI AKO 'O TALI:
1. ʻOku kamata ʻi fē ʻa e poto?
2. Kapau ʻoku masiva poto ha taha ʻiate kimoutolu, ko hai ʻe totonu ke ne kole ki ai?
3. ʻOku fakafufū ʻi fē ʻa e koloa kotoa pē ʻo e poto mo e ʻilo?
KO E TU'UNGA KUO 'OSI 'AI — 'ILO FAKAPOTOPOTO
KO E TU'UNGA --> KO E MANAVAHĒ KIA SIHOVA KO E KAMATA'ANGA IA 'O E POTO (SAAME 111:10).
KO E TU'UNGA --> KO E 'ILO LELEI 'OKU MA'U 'E KINAUTOLU KOTOA PE 'OKU FAI 'ENE NGAAHI FEKAU (SAAME 111:10).
KO E TU'UNGA --> PEA TE KE MAHINO AI KI HE MANAVAHĒ 'IA SIHOVA, PEA KE 'ILO 'AE 'ILO'I 'O E 'OTUA (PALOVEPI 2:5).
KO E TU'UNGA --> KO E MANAVAHĒ KIA SIHOVA KO HONO FEHI'A KI HE KOVI IA (PALOVEBI 8:13).
KO E TU'UNGA --> KO E 'EIKI 'OKU NE FOAKI 'A E POTO (PALOVEPI 2:6).
KO E TU'UNGA --> KO KALAISI, 'A IA KUO NGAOHI 'E HE 'OTUA KO E POTO KIATE KITAUTOLU (1 KOLINITO 1:30).
Ko e Konga 2 ko eni 'oku ne fakamo'oni'i ai 'a e mo'oni tatau mei ha kulupu fo'ou ia 'o e kau fakamo'oni.
ANCHOR FAKATAHATAHA'ANGA
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
Lea Fakatātā 9:10Ko e manavahē kia Sihova ko e kamataʻanga ia ʻoe poto: pea ko e ʻilo ʻoe māʻoniʻoni ko e fakakaukau poto ia.
KO E MANAVAHĒ KIA SIHOVA = KO E KAMATA'ANGA 'O E POTO + 'A E 'ILO KI HE TOKOTAHA MĂ'ONI'ONI = MĂ'U'ILOA.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku ai ha matapā ʻa e poto, pea ko e matapā ko e yare (H3374, manavahē) — ʻa e manavahē kia Sihova. ʻOku ʻikai ko ha ilifia ʻoku hola meiate ia, ka ko ha loto punou ʻoku fanongo kiate ia. Kamata ʻi he matapā; ʻoku ʻi loto ʻa e chokmah (H2451, poto).)
1. KAMATA'ANGA 'O E POTO
1.Lea Fakatātā 1:7Ko e manavahē kia Sihova ko e kamataʻanga ia ʻoe ʻilo: ka ʻoku fehiʻa ʻae vale ki he poto mo e akonaki.
KO E MANAVAHĒ KIA SIHOVA = KO E POTO + KE MAVAHE MEI HE KOVI = KO E ʻILOʻILO.
2. KOLE KI HE ʻOTUA, ʻAIA ʻOKU FOAKI KI HE KAKAI KOTOA PĒ ʻI HE LOTO-FAKAʻOFA
1.Semisi 1:5Ka ai hamou taha ʻoku masiva ʻi he poto, ke kole ʻe ia ki he ʻOtua, ʻaia ʻoku ne foaki lahi ki he kakai kotoa pē, pea ʻoku ʻikai valokiʻi; pea ʻe foaki ia kiate ia.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4678 sophia — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for Semisi 1:5
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
Ka ai hamou taha ʻoku masiva ʻi he poto --> ke kole ʻe ia ki he ʻOtua --> pea ʻe foaki ia kiate ia.
2.1 Tuʻi 3:9Ko ia ke ke tuku ki hoʻo tamaioʻeiki ha loto poto ke fakamaauʻi ʻa hoʻo kakai, koeʻuhi ke u faʻa ʻilo totonu ʻae lelei mo e kovi; he ko hai ʻoku faʻa fai ke fakamaauʻi eni ʻa hoʻo kakai tokolahi ni?”
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ H995 biyn
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Tuʻi 3:9
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
TUKU KI HO TAMAIOEIKI HA LOTO FAKAPOTOPOTO --> KOEUHI KE U 'ILO'I 'A E LELEI MO E KOVI.
3.1 Tuʻi 3:12Vakai, kuo u fai ʻo tatau mo ia kuo ke lea ki ai: vakai, kuo u foaki kiate koe ʻae loto poto mo faʻa fakakaukau; ko ia kuo ʻikai ha tokotaha ʻe tatau mo koe talu mei muʻa, pea ʻe ʻikai tupu hake ha tokotaha ke tatau mo koe ki mui.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ H2450 chakam
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Tuʻi 3:12
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
He ʻoku foaki ʻe Sihova ʻae poto --> ʻoku haʻu mei hono fofonga ʻae ʻilo mo e fakakaukau.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — naʻe kole ʻe Solomone, pea naʻe foaki ʻe he ʻOtua. ʻOku pehē ʻe Sēmisi ʻoku kei ava ʻa e matapā tatau: kole ki he ʻOtua, ʻa ia ʻoku foaki ki he kakai kotoa pē ʻi he founga fiefia mo taʻe-fakaʻilotongata. Ko e tokotaha naʻe foaki ʻae loto poto ki he tuʻi te ne foaki foki kiate koe. Kole ʻi he tui.)
3. KAE 'IKAI KO E POTO 'A E MĀMANI KO ENI
1.1 Kolinitō 1:25He ko ia ʻoku vale ʻi he ʻOtua, ʻoku poto lahi ia ʻi he tangata; mo ia ʻoku vaivai ʻi he ʻOtua, ʻoku mālohi lahi ia ʻi he tangata.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4680 sophos — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Kolinitō 1:25
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
KO E POTO ʻOKU ʻIKAI ʻALU HIFO MEI ʻOLUNGA = FAKAKAKANO + FAKATĒVOLO.
4.Semisi 3:17Ka ko e poto ʻoku mei ʻolunga ʻoku fuofua maʻa, pea fakamelino, pea angavaivai, pea ongongofua ki he kole, ʻoku pito ʻi he ʻaloʻofa mo e ngaahi fua lelei, ʻoku ʻikai filifilimānako, ʻoku ʻikai ke mālualoi.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4678 sophia — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for Semisi 3:17
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
KO E POTO ʻOKU HAʻU MEI ʻOLUNGA = ʻULUAKI MAʻA + PEA MELINO + ANGAVAIVAI + FONU ʻI HE ʻALOʻOFA MO E FUA LELEI.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku fakahā ʻe Sēmisi ʻa e fā ʻo e poto ʻo ia ʻoku ʻomi mai ha founga ʻe ua: ko e taha mei lalo, mo e taha mei ʻolunga. Ko e sophia (G4678, poto) mei ʻolunga ʻoku muʻomuʻa ʻa ʻene maʻa, hili ia ko e melino. Kapau ʻoku tupu mei ai ʻa e fekeʻikeʻi mo e meheka, naʻe ʻikai ke hifo ia mei he Tamai. ʻIloʻi ia ʻi hono fua.)
4. KO KALAISI, KO E POTO ʻO E ʻOTUA
1.1 Kolinitō 1:24Ka ko e mālohi ʻoe ʻOtua mo e poto ʻoe ʻOtua ʻa Kalaisi, kiate kinautolu kuo ui, ʻi he kakai Siu mo e kakai Kiliki.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4678 sophia — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Kolinitō 1:24
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
KALASI = HE MĀFIMĀFI ʻO E ʻOTUA + HE POTO ʻO E ʻOTUA.
2.1 Kolinitō 1:30Ka ko e meʻa ʻiate ia ʻoku mou ʻia Kalaisi Sisu, ʻaia kuo hoko ai ia mei he ʻOtua kiate kitautolu, ko e poto, mo e fakatonuhia, mo e māʻoniʻoni, mo e huhuʻi:
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4678 sophia — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Kolinitō 1:30
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
KO E NGAAHI KOLOA KOTOA PĒ ʻOE POTO MO E ʻILO = KUO FUFŪ ʻIA KALAISI.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoua naʻa kumi ki he koloa tuʻu kehe mei he fale koloa. Kuo fufū ʻe he ʻOtua ʻa e sophia (G4678, poto) kotoa mo e gnosis (G1108, ʻilo) kotoa ʻi hono ʻAlo. Kuo fufū, ka naʻe ʻikai mole — kuo fufū ʻi ha feituʻu te ke maʻu ai ia. Kumi kia Kalaisi, pea kuo ke maʻu ʻa e poto.)
5. KO E POTO KO E MEʻA TEFITO — HONO MAHUʻINGA MO ʻENE NGAAHI NGĀUE
1.Lea Fakatātā 3:13ʻOku monūʻia ʻae tangata ko ia ʻoku ne maʻu ʻae poto, mo e tangata ʻoku ne lavaʻi ʻae ʻilo.
KO E BOTO'OTO'A = KO E ME'A 'OKU MĀ'OLUNGA TAHA --> MA'U 'A E BOTO'OTO'A + 'I HO'O MA'U KOTOA MA'U 'A E FAKAKAUKAU LOTO.
4.Semisi 3:13Ko hai ha taha ʻoku poto mo ʻilo lahi ʻiate kimoutolu? Ke fakahā ʻe ia ʻi he ʻulungāanga lelei ʻa ʻene ngaahi ngāue ʻi he angavaivai mo e poto.
KO HA TANGATA POTO --> TUKU KE NE FAKAHĀ ‘I HA ‘ULUNGĀANGA LELEI ‘ENE NGAUE ‘AKI HA ANGAVAIVAI ‘O E POTO.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e poto ʻoku lahi ange ia ʻi he ʻiloʻi pē; ko ia ko e ʻakau ʻoe moʻui, pea ʻoku ʻiloʻi ha ʻakau ʻi hono fua. Ke ma'u muʻa ia, pea toki fakahā ia ʻi ha anga totonu ʻo e moʻui, mo e loto fakatōkilalo.)
GUTU 'O E TOKOUA
Lea Fakatātā 9:10Ko e manavahē kia Sihova ko e kamataʻanga ia ʻoe poto: pea ko e ʻilo ʻoe māʻoniʻoni ko e fakakaukau poto ia.
'Oku Lea 'a e Tohitapu for Lea Fakatātā 9:10
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
KO E MANAVAHĒ KIA SIHOVA = KO E KAMATA'ANGA IA 'O E POTO.
Saame 111:10Ko e manavahē kia Sihova ko e kamataʻanga ia ʻoe poto: ʻoku poto ʻakinautolu kotoa pē ʻoku fai ki heʻene fekau: ʻoku tolonga ʻo taʻengata ʻae fakamālō kiate ia.
5.1 Tuʻi 3:12Vakai, kuo u fai ʻo tatau mo ia kuo ke lea ki ai: vakai, kuo u foaki kiate koe ʻae loto poto mo faʻa fakakaukau; ko ia kuo ʻikai ha tokotaha ʻe tatau mo koe talu mei muʻa, pea ʻe ʻikai tupu hake ha tokotaha ke tatau mo koe ki mui.
'Oku Lea 'a e Tohitapu for 1 Tuʻi 3:12
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
kuo u foaki kiate koe ʻae loto poto mo faʻa fakakaukau --> pea ʻe ʻikai tupu hake ha tokotaha ke tatau mo koe ki mui.
6.Mātiu 12:42ʻE tuʻu hake ʻae tuʻi fefine ʻoe feituʻu tonga ʻi he fakamaau mo e toʻutangata ni, ʻo fakahalaia ia: he naʻe haʻu ia mei he potu mamaʻo ʻo māmani ke fanongo ki he poto ʻa Solomone; pea vakai, ʻoku ʻi heni ʻaia ʻoku lahi ʻia Solomone.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4678 sophia — poto
'Oku Lea 'a e Tohitapu for Mātiu 12:42
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
NAE HAU IA MEI HE NGATAAHI KELEKELE KE FANONGO KI HE POTO ʻO SOLOMONE --> VAKAI, KUO ʻI HENI HA TAHA ʻOKU LAHI HAKE ʻIA SOLOMONE.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e tuʻi poto taha naʻe ngata pē ko e ʻata. Naʻe haʻu ʻae kuini mei he ngaahi potu mamaʻo taha ʻo māmani ke fanongo kia Solomone; ʻoku tuʻu ʻi heni ha taha ʻoku lahi hake ʻia Solomone — ko Kalaisi, ko e poto ʻo e ʻOtua.)
PĀ FAKAʻOSI
Semisi 3:17Ka ko e poto ʻoku mei ʻolunga ʻoku fuofua maʻa, pea fakamelino, pea angavaivai, pea ongongofua ki he kole, ʻoku pito ʻi he ʻaloʻofa mo e ngaahi fua lelei, ʻoku ʻikai filifilimānako, ʻoku ʻikai ke mālualoi.
'Oku Lea 'a e Tohitapu for Semisi 3:17
Kuisi Iiki — ʻufiʻufi ʻae veesi
Ko e hā ʻae Folofola ʻoku fakamoʻoniʻi ʻae veesi ni?
ʻAia ʻoku fufū ai ʻae ngaahi koloa kotoa pē ʻoe poto mo e ʻilo.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e hala ʻe taha, mo e sitepu ʻe tolu. ʻOku kamata ia ʻi he yare (H3374, manavahē), ʻa e manavahē kia Sihova. ʻOku hokohoko atu ia ʻi hono kole, koeʻuhi ʻoku ne foaki ki he tokotaha kotoa pē ʻi he loto-lelei. Pea ʻoku ngata ia ʻi Kalaisi, ʻa ia ʻoku fufū ai ʻa e koloa kotoa pē ʻo e sophia (G4678, poto) mo e gnosis (G1108, ʻilo). Ko e meʻaʻofa ʻe taha, ko e Tokotaha Foaki ʻe taha. Kole, pea ʻe foaki ia.)
LEA MĀHINO FAKAKALESI
Ko e ngaahi lea mahuʻinga eni ʻo e akó ni. Tuki ha lea ʻoku ai hano tuʻoʻā ʻi he ngaahi veesi ʻi ʻoluga ke sio ki hono ʻuhinga ʻi heni.
“poto” — G4678 sophia — poto, fakamāmani pe fakalaumālie
Ko Kalaisi ko e mālohi ʻo e ʻOtua, mo e poto ʻa e ʻOtua
Ko e founga ʻoku lea ai ʻae poto ʻo hangē ko ha tokotaha: ʻi he Palovepi 8:23 ʻoku pehē ai ʻe he poto, Naʻe fokotuʻu au talu mei muʻa; pea ʻoku fakahingoa ʻe he 1 Kolinito 1:24 ʻa Kalaisi ko e poto ʻoe ʻOtua. Ke sivi pe ko e poto ʻoku kalanga ʻi he Palovepi ko ha ʻata ia ʻoe ʻAlo.
Founga 'oku 'omai ai 'e he Laumālie 'a e poto: Na'e fakafonu 'a Pesalili 'i he laumālie 'o e 'Otua 'i he poto (Ekisoto 31:3), pea 'oku lotua 'e Paula ke foaki 'e he 'Otua kiate kimoutolu 'a e laumālie 'o e poto (Efeso 1:17). Ke ke kumi pe 'oku fēfē 'a e ha'u 'a e poto 'i he Laumālie.
Ko e founga ʻoku fakaʻosi ai ʻe he Kamata ʻi he potupotutatau ʻoku kamata ai ʻae poto: ʻOku pehē ʻi he Koheleti 12:13, Manavahē ki he ʻOtua, pea tauhi ʻene ngaahi fekau: he ko eni ʻae kotoa ʻo e tuʻunga ʻoe tangata. Ke kumi pe ʻoku fakafehoanaki fēfē ʻae ngataʻanga ʻoe tohi mo e kamataʻanga ʻoe poto.
Ko e founga 'oku hokohoko atu ai 'a e talanoa "lahi ange": ko e taha 'oku lahi ange 'ia Solomone (Mātiu 12:42), ko e taha 'oku lahi ange 'ia Siona (Mātiu 12:41), ko e taha 'oku lahi ange 'i he temipale (Mātiu 12:6). Kumi pe ko hai 'oku lahi ange 'i he tu'i, mo e palōfita, mo e temipale.