Baibulo Jikuti Chichi Pakwamba pa Uwoga wa Mlungu? — Kuutendekasya M'Umi
KUTENDEKA MU UMI · KUJENDA NI MULUNGU — KUKWAA, KUJENDA, KUUTUKA, KUMALISYA
Umbone wa Mlungu — Lilaiko lya Chikulupi Lyalili pa Nsingi
LILOWE LYAUGUNDA
Uchimbichimbi wa Mlungu ni kwenda paujo nkati jangalitanya chindu chine chilichose. Mwanache ngakukulupa kwenda mwa lisiku limo: kaje akwawa ni makono ni maju gakwe; sano baba wakwe akunjigala mmakono ni kunmanyisya kwenda, litiku ni litiku; sano akwenda jika; sano akula, ni akutila. Ni mundu jwakutila chenene akutila mashindano, ni mashindano gali ni mbesi, ni ku mbesi kula kwana ntanda wa uchimbichimbi. Iyyo iyyo peyakwene ni kwenda kwa Mlungu. Liloŵe lya Chigiliki ni eusebeia (G2150, godliness) — kogopa Mlungu chenene, kutindiganya Mlungu chenene; ni lili ni mnjake, eusebos (G2153, godly), jajili chindu chichoicho cha kutindiganya Mlungu chakupanganya mchilikati. Chihebeli chikummeta mundu jweleju chaciyd (H2623, godly) — jwaukoto, jwaukonjecho, mundu jwapaswela; ni kwa Abulamu Mlungu ŵatite, kwendaga paujo pangu, mbe tamiym (H8549, perfect) — jwakumalilika, jwaose, jwambone. Chisomo chino chikujigala uchimbichimbi mmwanya mwa nsinda wose wa mundu: mwakupatila pakuti nkatiji akukombola kaje kwawa; mwakwendela pakuti akwete kuko; mwakutilila pakuti akuŵika chindu chila mpela msilikali; ni mwakupitila mbesi paikaje, palakwe ntanda ukusungidwa, ni palakwe liloŵe lya Mlungu ŵetu likwima kwakawiya kwene. Sakuleni mchichiche.
MAULO GATATU AGAYANJILE LILI LISOMO
1. Uumbombo ukusimana kwapi, ni mundu akuutandaga uli kuwupata?
2. Ana mundu jwakusachilwa kutenda chichi ni umbone (godliness) pati akwete, ni ana ukwenda uli lyuwa ni lyuwa?
3. Mpikanjo ukumala uli - chisyeno chi chikuŵikwa, ni liloŵe chi lichisigala kwa yiyaya?
(Maganyo gangu gapaundu — mundandanye mwakuti liloŵe lyakolanjidwe. Strong akuti eusebeia (G2150, kuchimbichisya Mulungu) lyimile pa maloŵe gaŵili — G2095, wambone, ni G4576, kulambila, kuŵa jwakuchimbichika — wambone-jwakuchimbichika: ulambili wambone wa Mulungu. Pa yeleyo, kuchimbichisya Mulungu ni kumlambila Mulungu MWAMBONE — nganitu mumaloŵe pe, nambo mu ndamo josope. Sano eusebos (G2153, jwakuchimbichisya Mulungu) lili liloŵe lyelyo lyakwimikwa pamagulu gake: nganti chindu chakuŵa ni mundu, nambo litala lya kutama mundu.)
(Nganisyo syangu jangu — chaciyd (H2623, jwaumbone) jikwanonjelana kwannope ni chesed (H2617, chanasa); yosope ikutyochela pa nsonga jimo, chacad (H2616, kuŵa jwambone). Mundu jwaumbone jwa m'Malembo Gamandanda ndi mundu jwa chanasa — apochele chanasa, ni akulosya chanasa. Nombe tamiym (H8549, jwangalemwa) nganijiŵa yakuti sambi lililyose nganilikola m'chiilu; Strong akusala kuti jwakumalilwa, jwakwanila, jwambone, jwosope. Njendajende paujo pangu, ni ntendekwe JWAKWANILA — mmwe wosope pakwenda, pangali chindu chachasisidwe.)
1. KUKWAWA — MAKOSYO GAKUSIMANA
(Nganisyo syangu jamwene — kwendajenda kwakwe kulikose kukutandila panisi. Mwanache akwendajenda pa manja ni mawendo nkanaŵe kwendajenda ni sajo, ni ngapagwa jwakupagwa jwaali jwakomasika mmauchimbichimbi. Yikusachilwa yiŵe yisosekwe kaandanda; ni ŵakuŵalanjila ŵa akulosya kwauli kusosekwa. Ngaikupatikana kwa machili genu mwachimisyene — ikupelekedwa ni machili gao gaukulu — dunamis (G1411, machili) — ni ikusimanikwa mwa Mundu. Tandilani panisi, tandilani panandi, ni tandilani.)
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
1.1 TIMOSEO 4:7Nambo nnekangane ni ngano syakalakala sya unami syanganisiŵa sya Akunnungu ni syangalumbana. Nchalile nkole mbili ja kwanonyelesya Akunnungu.
2.2 Petulo 1:3Kwa ukombole wao, Akunnungu atupele yose itukuilajila mu umi wa kwalamba ni kwanonyelesya kwa litala lya kwamanyilila ŵelewo ŵatuŵilasile tujinjile mu ukulu wao ni umbone wao asyene.
LIYOSI LYAKWE LYA UNGALUNGWA LITUPILE UWE YINDU YOSOPE YAYIKUŊŊANIYA NI UMI KWISA SOPHO NI UKONJI (UNGALUNGWA).
3.1 TIMOSEO 3:16Usyene, nganitukola lipamba nkati usyene wa chikulupi chekulu chachiunukulikwe, usyene wo ni kuti, Ŵelewo ŵawonechekwe mu chiilu cha chiundu, ŵaŵalanjikwe ni Mbumu jwa Akunnungu kuti ali ŵakupanganya yakusaka Akunnungu, ŵaloleche ni katumetume jwa kwinani. Ŵalalichikwe pasikati ja ŵandu ŵa ilambo, ŵakulupilichikwe papali pose mu chilambo, ŵanyakulikwe kwinani mu ukulu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2150 eusebeia — mtima wagosyopepe
CHISOMOKA CHACHIKUU CHA UKULUNGWA WA MWENYE = MLUNGU AJIONECHESYE MU MASOSO.
(Ganisyo syangu jachinsyene — apa ni pakupagwa uwoga wa Mlungu. Chindimba cha uwoga wa Mlungu nganichiwa lamulo pana sheria; nikuti Mundu — Mlungu ŵajilosisye mchiilu cha chiundu. Kuti mumsimane uwoga wa Mlungu, msimani Jwelejo. Jwalijose jwali najo Mwana ali najo litala lyosope pameso pao.)
4.Tito 1:1Une che Paolo, jundi jwakutumichila jwa Akunnungu ni nduna jwa Che Yesu Kilisito, ngunnembela chikalata chi mwe che Tito. Uneji najichikwe kwalongosya ŵandu ŵasagulikwe ni Akunnungu kuti ŵakulupilile ni kuumanyilila usyenesyene ni kutama yaikuti pakwanonyelesya Akunnungu.
JWAWO JWAKUYIKA KWA MLUNGU AKUSACHILWA KUJIKULUPILILA KUTI ŴELIWO ŴAPALI + NI ŴAKUŴAPA MALIPILO ŴAKUWASOSA MWACHITEŊGO.
10.MASENGO 3:2Katema ko ŵandu ŵanjigalaga mundu jumo jwangajenda chipagwile. Ŵandu wo ŵambikaga mundu jo lyuŵa ni lyuŵa pannango wa Nyuumba ja Akunnungu waukuŵilanjikwa “Nnango Wakusalala,” kuti aŵende chachilichose kwa ŵaŵajinjilaga pa Nyuumba ja Akunnungu.
MUNDU JWAKULEMALA KUTANDILA M'CHITUMBO MWA MAMA WAKWE + AJIGALIDWAGA + AŴICHIDWAGA LISIKU LILISIKU PANNANGO PA HEKALU.
11.MASENGO 3:12Nipele, che Petulo paŵaiweni yeleyi ŵaasalile, “Ŵanyamwe Ŵaisilaeli, ana ligongo lyachi nkuchisimonga chachikopochele chi? Ana ligongo chi nkutulolechesya mpela uweji ni utuntesile mundu ju ajende kwa machili getu pane nkuganisya kuti uweji tuli ŵambone paujo pa Akunnungu?
12.MASENGO 3:8Ŵagulwiche ni kwima ni kutanda kwenda. Ni ŵajinjile pamo nawo pa Nyuumba ja Akunnungu, achendaga ni gulukaguluka akuno achalapaga Akunnungu.
Ŵagulwiche ni kwima ni kutanda kwenda + achendaga ni gulukaguluka akuno achalapaga Akunnungu.
Malingaliro gangu gapachasyu — mlole litala lyoyamba lyakwaana mu mundu jumpepe. Jwalemale chitandichile kutandila, ni jwakupikwaga — ni mmwejo mwaliji iyoyo. Liloŵe lyakuti uswela pakang'wa ka Petulo lili eusebeia (G2150, uswela wa Mlungu
2. KUJENDA — CHINDI CHIKUYAKUTENDA NAWO PANDI MWAKUCHIKOLA
(Nganisyo syangu jene — mwanache akwima; sano sikwaya kuwala. Umbone wa Mulungu nganti chindu chakuwika muchisapo; nikwendajo, lisiku ni lisiku. Mnole achalume ŵaŵaŵilangaga Mlungu kuti ŵambone ni ŵakamilika mu umboni wa aŵa: achalume ŵaŵajendelele ni Jwalakwe. Ni mnole chachikusachilwa pa kwenda kwele — ngaŵa chilolechesyo chambone kanandi pe, nambo ntima wosope kwaline mpaka kumbesi.)
(Ganisyo syangu syachinsyene — mwikanawo achatati atatu pamo, ni kulola lilowe pakukula. Che Enoki ilembekwe kuti, jwalikwenda ni Mlungu. Che Nuhu, jwamalilwe m'miyaka jakwe, nombe jwalikwenda ni Mlungu. Nombe kwa che Aburamu ikuŵechetekwa mpela lilamusi: njende paujo pangu, mmalilwe. Yayilembekwe pa ŵaŵiliŵa yaandanda ikulamulikwa kwa jwaatatu — soni tamiym (H8549, jwamalilwe) mu Strong's ali jwakumalilwa, jwakwana, jwambone. Kwenda ni Mlungu kwaliji kwenda kwa mundu jwosope, kutandila kalakala.)
(Ganichi gangu gambone — palakwete chaciyd (H2623, jwakuya), mundu jwa chesed (H2617, chanasa). Mundu jwakuya ngakusochela mu mpingo; BwanaMkulungwa ansagwile jwelejo kwa achimisyene, ni akumpikanila pati akuywanga. Kwenda mwakuya ni kwenda mwakusagulikwa, ni kwenda mwakupikanilikwa.)
6.ŴAKOLOSAI 2:6Nipele pakuŵa mwapochele Kilisito Yesu kuŵa Ambuje ŵenu, iyoyo njendeje nkulumbikana ni ŵelewo.
Mundu jwakusala kuti alumbikene ni Akunnungu --> atameje mpela iŵatamaga Che Yesu nsyene.
10.1 TIMOSEO 2:1Nipele, chikanaŵe chachili chose mwasalile Akunnungu yankwisaka ni mwapopele Akunnungu ni mwapopelele ŵandu ŵane ni mwatogolele Akunnungu kwa ligongo lya ŵandu wose. (2) Mwapopelele mamwenye ni ŵandu ŵaali ni ulamusi kuti tutame kwa kutulala ni chitendewele pamo ni kwachimbichisya Akunnungu ni lwendo lwambone.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2150 eusebeia — mtima wagosyopepe
UWOGA WA MLUNGU PAMO NI KUTOSYA = CHIPILE CHACHIKULUNGWA.
12.Tito 2:12Nombewo ukutujiganya kuti tuleche chigongomalo ni tama syangalumbana sya pachilambo pano, tutameje kwa kulilongosya achinsyene ni kuŵa ŵambone paujo pa Akunnungu ni kutama kwa kwanonyelesya Akunnungu mu chilambo chino,
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2153 eusebos — wa Mlungu · ⚑ G763 asebeia — ukangalwakwe Akunnungu
KUKANA UKAFULU --> KUTAMA MWA LUSAGU, CHILUNGAMO, NI UMBOPESI, M'CHILAMBO CHINO CHAMSICHECHINO.
(Nganisyo syangu jyangu – aji ni kagulupilile ka lisiku ni lisiku: umi wakupumulila, ntima wakukuta, kwenda kwakulinganya. asebeia (G763, ungodliness) yikusachilwa kukanidwa, ni eusebos (G2153, godly) yikusachilwa kutamwa – mu chilambo chino cha sambano, ngaŵa mu chikwiu pe. Ni chipatile chachikulungwa nganiŵa yindu yejinji; ni umbone wa Akunnungu pamo ni kukuta ntima – autarkeia (G841, contentment), jajikuŵilanjidwa ni Strong kuti ndanda: kukwana. Jenda mwakutenda yeleyo, ni chinchiŵa jwakuŵichikwa chile kutila.)
(Ganisyo gangu gakupegwa — sano lisyende likusyuka mpikisano, ni mpikisano gwakusyuka ngondo. Mumanyilile chindu chachisisiche m'Chigiliki: mpikisano wambone wa chikulupi ni mpikisano waŵichidwe paujo petu jikwima pa liŵeko LIMO — mlolechesye maalama, G73 pasi pa yosope yaŵili — ni Strong akulanga kuti liŵeko lyo limo likulosya ngondo, chipwanya, mpikisano, kaŵili mpikisano. Kutila mpikisano wu NDI kutila ngondo ji. Mwanti, mundu jwa Akunnungu ali jwakutila mpikisano ni asilikali pamo: akulondelela uwoneche wambone wa Akunnungu, soni akupeleka ilungo yakwe kuŵa yakamulichisya ya chilungamiko kwa Akunnungu.)
1.1 TIMOSEO 6:11Nambo mmwe mundu jwa Akunnungu nlisepusye ni yeleyo, nsose kuŵa ŵambone paujo pa Akunnungu ni kutama mu utame wa kwatumichila ni iyoyo nkole chikulupi ni unonyelo ni upililiu ni kulitimalika.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2150 eusebeia — mtima wagosyopepe
Nambo mmwe mundu jwa Akunnungu nlisepusye ni yeleyo + nsose kuŵa ŵambone paujo pa Akunnungu ni kutama mu utame wa kwatumichila ni iyoyo nkole chikulupi ni unonyelo ni upililiu ni kulitimalika.
2.2 Petulo 1:6Mu umanyilisi wenu njonjechesye kuukombola ntima ni mu kuukombola ntima mo njonjechesye upililiu ni mu upililiu wenu njonjechesye kwalamba Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2150 eusebeia — mtima wagosyopepe
Mu kuukombola ntima njonjechesye upililiu ni mu upililiu njonjechesye kwalamba Akunnungu.
(Nganisyo syangu jwasyene — Paulo akuti, munkuye; Petulo akuŵika mu ngazi — kwipililila kwaula ku uleu (godliness). Uleu nganiuŵa siteji jandanda ja ngazi, soni nganiuŵa jambesi; ukwima pakati pa kukwela. Mundu akuutindiŵalila, ni kuujonjechesya, siteji pa siteji.)
3.1 TIMOSEO 6:12Mmeje jwakupunda mu kumenyanila liloŵe lyambone lya chikulupi, nkakole umi wa moŵa gose pangali mbesi, uwammilanjile katema pamwajitichisye mwasyene kwakuchitanga chikulupi chenu paujo pa ŵandu ŵa umboni ŵajinji.
MENYA NGONDO JAMBONE JA CHIKULUPI + KAMULIRANI UMI WA KALAKALA.
4.1 TIMOSEO 1:18Mwanangu che Timoseo, ngumpa ali lilajisyo li malinga ni maloŵe gakulondola gagaŵechetekwe kalakala gankati mwe. Maloŵe go ni gachigantende nkombole kumenyana ngondo jambone,
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4752 strateia · ⚑ G4754 strateuomai
WALEKANI CHIWALI CHOSE CHA LIUNGU --> KUTI MPAKOMBOLE KWIMA CHILIMBIKA.
8.Ŵaloma 6:13Kasinyikoposya iŵalo yenu nachiŵamuno chimo kwa ligongo lya kutenda sambi. Nambo nlityosye mwachinsyene kwa Akunnungu nti ŵandu ŵasyuswe, ni nnyityosye iŵalo yenu itumiche kwa kupanganya yambone paujo pa Akunnungu.
4. LIGONGO LYA MBESI — KUOGOPA MUNGU, NI LILIWU, LIKUTAMA KWA NDIWO
(Nganisyo syangu jajika - mpikisano uliose uli ni mbesi, ni mbesi ji nganijiŵa liwunga; jili nchisyo. Mpilikanani Paulo pa kandapo: kuŵa ŵakupatujidwa, mpikisano kumalisya, chikulupi kugosa - ni mpikisano waŵecheteje, lolani chibalo, G1408, che Strong akuchiŵilanga mpikisano. Ni ganichisyani chichiŵe mmbesi mwa kandapo: nchisyo chiŵichidwe, ukulu, ni liloŵe lyalyalanjile yoyose, lyalikutama kwa ndaŵi jamuyaya.)
1.1 TIMOSEO 4:8Pakuŵa kulijongola kukuchikamusya chiilu nambo kupanganya aila yakuisaka Akunnungu kwana ukamuchisyo mu indu yose, pakuŵa ikutulanjila umi mu utame wa sambano ni waukwika wo.
KULIMBANGANYA KWA CHIWILIMBA KUKUKAMUCHISYA KANONO + UMBUJE KUKUKAMUCHISYA MU YINDU YOSOPE = LILANGA LYA UMI WA sano, NI WA UMI WAKWICHILILA.
2.2 TIMOSEO 4:6Pakuŵa katema kangu ka kuwa kaŵandichile ni chajijite miasi jangu mpela ila ŵambopesi yakuti kupungula sadaka ja divai paujo pa Akunnungu.
SINGWA JA CHILUNGAMO + NGAŴAGA KUKWANGU JIKA, NAMBO KWA WOSE ŴAŴAKUUNONYELA KUONEKA KWAKWE.
(Ganisyo syangu jamwakati — chilemba nganichiŵa cha jwakutila jumo pe. Ngaŵaga kwa une pekape, akutiji Paulo, nambo kwa WOSE ŵaŵanonyela kuoneka Kwakwe soni. Chile chachipepe chili paujo penu, ni jwakulamula jwa chilungamo jula ali pachileo pepejo. Nonyelani kuoneka Kwakwe, ni kumalisya mateka genu.)
5.Ŵaebulania 12:2Twalole Che Yesu jwachitandisye chikulupi chetu, jwelejo ni juchachimalichisye. Kwa liwamba lya lukondwa lulwaliji paujo pao, jwelejo jwapililile kuwa pa nsalaba, namose chaliji chindu cha soni. Ni sambano akutama kunlyo kwa chitengu cha umwenye cha Akunnungu.
TULOLECHESYE KWA YESU = JWALI NDANDI NI JWAMALICHISYE CHIKULUPI CHETU.
6.1 TIMOSEO 3:16Usyene, nganitukola lipamba nkati usyene wa chikulupi chekulu chachiunukulikwe, usyene wo ni kuti, Ŵelewo ŵawonechekwe mu chiilu cha chiundu, ŵaŵalanjikwe ni Mbumu jwa Akunnungu kuti ali ŵakupanganya yakusaka Akunnungu, ŵaloleche ni katumetume jwa kwinani. Ŵalalichikwe pasikati ja ŵandu ŵa ilambo, ŵakulupilichikwe papali pose mu chilambo, ŵanyakulikwe kwinani mu ukulu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2150 eusebeia — mtima wagosyopepe
(Nganisyo syangu — chinsyisyo cha uumbo wa Akunnungu chaayasile chikagulo chi, sooni chikutindichisya. Chikutandisya ni kuti, Akunnungu ŵaunukulikwe m’chiilu cha ŵandu — pelepo ni pakusimana uumbo wa Akunnungu. Chikumalichisya ni kuti, ŵajigalikwe kwinani ku ukulu — pelepo ni pakumalila kwendajenda. Kilisito nsyene ŵayendile litala lyosope kandanda, ni kulimalisya; litala lyankwenda mmwejo lili litala lyalimasile kwendajenda kala, ni jwakwanilisya chikulupi chenu ajimi kumbesi kwa litala lyo.)
7.1 Petulo 1:24Mpela Malembelo ga Akunnungu igakuti kusala, “Ŵandu wose ali mpela masamba, ni ukulu wao wose uli mpela uluŵa wa masamba. Masamba gakuumula ni uluŵa ukupatuka.
KORONA JA CHILUNGAMO + KWA ŴOSE ŴALI NI ŴAKUNONYELA KUONEKA KWAKWE.
Chiunukuko 2:10Nkajogopa masausyo gachigansimane. Mpilikane! Shetani chachaponya ŵampepe ŵenu mu nyuumba jakutaŵilwa kuti anlinje, ni ŵanyamwe chinsauche moŵa likumi. Mmeje ŵakukulupilichika mpaka kuwa, ni une chinampe chindu mpela singwa ja umi nti mbote kwa ligongo lya kupunda.
Mpela Malembelo ga Akunnungu igakuti kusala, “Magambo gose chigakaluche kwa kang'wa sya ŵandu ŵaŵili pane kupunda.
(Ganisyo jangu jachinsyene — mboni sitatu sikwima kumbesi kwa mwanje, ni jwalijose akulosya nsagamila. Paulo akuti, nsagamila wa chilungamiko lisiku lilyo. Ambuje akuti kupitila che Yohane, kola kulupilika mpaka ku chiwa, ni nsagamila wa umi. Petulo akuti, pati akopochele Jwakuchinga jwankulu, nsagamila wa ukulu wanti ngaupela. Chilungamiko, umi, ukulu — pakamwa pa mboni siwili kapena sitatu ngani jikwimikaga: mbesi ja mwanje uwu jili nsagamila, ni ngaupela.)
Yindiswa iyakuti undende: ŵandu ŵaŵili ŵajawulaga ni Mlungu ni ŵajigalidwe — Enoko ŵajigalidwe kuti akaiona chiwa (Ahebrania 11:5), ni Eliya ŵakwesile kwinani mu chimbunga (2 Mathemba 2:11) — mŵaŵichile pamo ni aŵala ŵaŵatamiile ni kusigala, ŵakwigalidwa mu maunde kukachingamana ni Ambuje mu litaŵi (1 Ŵathesalonike 4:17), ali chile kwa chilingo chakwe basi.
Mwakuti chilanga chiyeni chikusalichisya yeleyi: kwa Abulamu kwaŵechetedwe, jendaga paujo pangu, ni mme jwambone (Jenesis 17:1); nambo kwetuwe kukuŵechetedwa, machili gakwe ga Chiuluungu gatupele yosope yaikwanilana ni umi ni uchimbichimbi (2 Petulo 1:3) — chindu chachalamulidwe sambano chikupedwa mwa Klistu.
Mmwe maloŵe yagakwanonyelwa: ngondo ja 1 Timoseo 6:12 ni mbio ja Ahebulani 12:1 lili liloŵe limo lya Chigiliki (G73 — ngondo, mbio), soni kwenda kwa Agalatiya 5:25 (G4748) kuŵa kutama nkati mwa ndondo, mpela msilikali pakwenda mu ndondo — mgalaukusye liloŵe lyalili pakwe pelepo, ni ligongo lyakwe.
Yankati yakwika kwa moŵa gose pangali mbesi: umbone wa Akunnungu uli ni chilanga cha umi wasambano, ni wa umi wauchiyika (1 Timoteo 4:8) — soni singwa ja umbone nganijiŵa kwa Paulo pe, nambo kwa wosope ŵaŵakunonyela kukoposya kwakwe (2 Timoteo 4:8).
Litala lya kalulu: chinsyisyo cha uwoni wa Mulungu (1 Timoteo 3:16) chikwima mopambana ni chinsyisyo cha uwakalamba (2 Wathesalonike 2:7) — vinsyisyo viwili m'kamwa mwa ntumigwa jumo, chilichose chikuchita masengo mu ŵandu — sosani mwakusalila.
Chiunukulo chakomboleka: liloŵe lyagalambulidwe kuti 'endureth' mu 1 Petulo 1:25 (G3306) lili liloŵe lyalyolyo lyagalambulidwe kuti 'abide' pa mpesa — mkole mwangu (Yohane 15:4). Liloŵe likukolelela kwa yaka ni yaka; mkole mwakwe, ni mtachikola mu chindu chachikatopa.
