GĨCUNJĨ GIA 2 · WĨRUTO MWERŨ WAKĨTWO IGŨRŨ RĨA ŨRUTANO WA MŨTHINGI WA BIBILIA
Ũngai — Ũrutani wa Mũthingi wa Bibilia
KIAMBĪRĪRIA
Wĩyathi wa Ngai nĩ uumithio mũnene, na hinya wa gwĩka ũguo nĩwarĩkĩtie kũheanwo. Ũcio nĩguo mũthingi ũigĩtwo mbere iitũ; rĩu-rĩ, nĩtũgũthiĩ na mbere, tũrĩ na aira erũ a ũhoro o ũcio wa ma. Kiugo gĩa Kĩngiriki nĩ eusebeia (G2150, wĩyathi wa Ngai), kĩrĩa kiugĩte wĩtĩkio wa ma — mũtũrĩre ũrĩa ũkenagia Ngai ma; na nĩ kũrĩ na eusebos (G2153, ũrĩa ũtũũraga na wĩyathi wa Ngai), na nĩ njĩra ĩrĩa ũguo wĩkagwo naguo — gũtũũra na mũtũrĩre wa wĩyathi wa Ngai. Menya wega ũũ: wĩyathi wa Ngai ti mũhianĩre wa nja ũrĩa wĩkagwo nĩ ũndũ wa andũ arĩa angĩ, tondũ mũndũ no arũgamie mũhianĩre naguo akaage hinya waguo. Ũrĩ na mũthemba wa hitho: Ngai nĩokire arĩ na mwĩrĩ w
ITHIRANGI ITATU CIA MAKĨRIA MONERO ŨRŨ:
1. Ũngai wambĩrĩirie kũ, na hitho yaguo nĩ ĩrĩkũ?
2. Wega wa Ngai ũrũmagĩrĩrwo atĩa, na mũndũ ageragwo nĩ kĩĩ kuo?
3. Andũ arĩa matũũraga na mũtũũrĩre wa ũngai nĩ maũndũ marĩkũ makaanyariirwo nĩmo, na andũ acio athingu meterere kĩĩ?
MŨHINGO ŨRĨA WAAKĨTWO — WĨYAMŨRIRO KWĨ NGAI
MŨHARO --> HinYA WAKE WA NGAI NĨ ŨTŨHEETE INDO CIOTHE CIA MŨTUMIRE WA MUOYO NA UNGAI (2 PETERO 1:3).
MŨHUUNDU --> ONGERERA GŨKIRĨRĨRIA WĨRA-INĨ WA NGAI + NA WĨRA-INĨ WA NGAI WENDANI WA MWARĨ WA NDA (2 PETERO 1:6-7).
HITHO YA WĨTĨKIO WA NGAI NĨ NENE = NGAI NĨOONANIRIO NA MWĨRĨ.
(Meciiria makwa: wĩyathĩ wa Ngai (godliness) ũrĩ na mũri, na mũri ũcio ti watho no nĩ mũndũ. musterion (G3466, mystery) nĩ hitho — ũndũ wahithĩtwo nginya rĩrĩa Ngai aũguũrĩirie; na hitho ĩyo rĩu nĩyugĩtwo na njĩra ĩtarĩ na hitho: Ngai nĩaguũririo thĩinĩ wa mwĩrĩ wa mũndũ. eusebeia (G2150, godliness) nĩho yambagĩrĩria. Gũtirĩ mũndũ ũhaicaga akinye kũrĩ Ngai na ũgima wake mwene; Ngai nĩwe waikũrũkire kũrĩ andũ, na wĩyathĩ wa Ngai nĩ mũtũũrĩre ũrĩa ũcookagia ũhoro harĩ we.)
1. ŨRUTANI ŨRĨA ŨKONANE NA WĨTĨKIO WA NGAI
1.2 Petero 1:3Rĩu-rĩ, hinya wake wa ũngai nĩũtũheete kĩrĩa gĩothe gĩtũbataragia nĩguo tũhote gũtũũra muoyo na twĩamũrĩire Ngai, nĩ ũndũ wa kũmenyana nake ũcio watwĩtire tũgĩe na riiri wake mwene o na wagĩrĩru wake.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2150 eusebeia — githima cia Ngai
HINYA WAKE WA NGAI WATŪHEETU MAŨNDŪ MOTHE MAKONANE NA MŨTŪRIRE NA WĨTĬKĬO WA NGAI + NA ŨNDŪ WA ŪMENYO WAKE.
(Mĩario yakwa mwene — ta wĩcirie ũhoro wa kũheana: NĨAHEANĨTE, na ti-NĨAKAHEANA. Hinya ũcio nĩ wake, na kũheana kũu nĩ gwĩkĩtwo. Maũndũ mothe marĩa makonainie na mũtũrĩre na ũngai magaka nĩ ũndũ wa kũmũmenya. Gũtirĩ mũndũ ũrĩa ũkinyĩte kũmũmenya na akorwo atarĩ na hinya wa gũtũũra na ũngai.)
2.1 Timotheo 6:3Mũndũ o na ũrĩkũ angĩrutana ũrutani wa maheeni na akorwo ndetĩkanĩtie na ũrutani ũrĩa mwega wa Mwathani witũ Jesũ Kristũ na ũrutani ũrĩa wa kwĩyamũrĩra Ngai-rĩ,
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2150 eusebeia — githima cia Ngai
CIUGO CIA ŨGIMA = CIUGO CIA MWATHANI WITŨ JESU KRISTO + ŨRUTANI ŨRĨNGĨINE NA ŨTHEISTA.
(Meciiria makwa mwene — wĩtĩkia wa ngai ũrĩ na ũrutani, na ũrutani ũcio ũrĩ na ciugo — ciugo cia ũhoro, o icio ciugo cia Mwathani witũ Jesu Kristo. Ũngĩruta ũndũ ũngĩ, kĩrutwo kĩu ti wĩtĩkia wa ngai. Ũrutani na muoyo ciũmaga hamwe, kana igwa hamwe.)
2. ŨIRA WA TENE — THIĬ MBERE YAKWA, NA ŨKOROTE ŨKĨRĨ MŨGŨRŨ
1.Kĩambĩrĩria 5:24Enoku agĩtwarana na Ngai nginya akĩagwo tondũ Ngai nĩamuoire.
MBERE YA GŨTWARWO GWAKE-INĨ, NĨ ATĨ AAKENIIRIE NGAI.
(Mecoya makwa: onania igĩrĩ hamwe. Musa oigire Enoku AATHIĨĨAGA na Ngai; marũa macio-rĩ, moigaga ũrĩa ũthiĩ ũcio watariĩ — NĨAKENĨTIE NGAI. Rĩu nĩrĩo ũhoro wothe wa eusebeia (G2150, wĩtĩkio wa kwĩyamũrĩra Ngai) ũthiĩ-inĩ wa mũndũ ũmwe: gũthiĩ na Ngai, na kũmũkenia. Na ta rora mũico wa ũthiĩ ũcio: Ngai nĩamuoire.)
3.Kĩambĩrĩria 17:1Na rĩrĩ, rĩrĩa Aburamu aarĩ na ũkũrũ wa mĩaka mĩrongo kenda na kenda-rĩ, Jehova nĩamuumĩrĩire, akĩmwĩra atĩrĩ, “Niĩ nĩ niĩ Mũrungu Mwene-Hinya-Wothe; tũũra ũnjathĩkagĩra, na ũtarĩ na ũcuuke.
JEHOVA NĨAMWĨAMŨRĨRE MUNDU ŨRĨA MŪTHEISTU NĨ ŨNDŪ WAKE MWENE + JEHOVA NĪEGUTHIKĪRĪRIA.
(Meciiria makwa jiiki — tamiym (H8549, gũkinyanĩra) nĩ kuuga gũkinyanĩra, gũtarĩ na kaũgũ — mũthiĩre wa gũkinyanĩra mbere yake. Na chaciyd (H2623, mũndũ wa ngai) — Jehova nĩ ATIGANĨTIE mũndũ ũrĩa mũtheru amwĩhũthĩre we mwene, na akamũigua rĩrĩa ekũmwĩta. Mũthiĩre wa ngai ti ũndũ mwerũ; warĩ o kuuma kĩambĩrĩria.)
3. ŨRIRE MAŨNDŪ MACI, NA ŨTHINGATE ŨNGATHIFU
1.1 Timotheo 6:11No wee mũndũ wa Ngai-rĩ, ũrĩra maũndũ macio mothe, na ũthingatage ũthingu, na kwĩyamũrĩra Ngai, na wĩtĩkio, na wendani, na gũkirĩrĩria, na ũhooreri.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2150 eusebeia — githima cia Ngai
ŨRE NDŨIRE MAUNDŨ MAYA + ŨTHINGATANE NA ŨTHINGU, WĨTĨKĨRIO WA NGAI, WĨTĨKIO, WENDANI, ŨKIRĨRĨRIA, NA ŨHORO-INI.
2.1 Timotheo 6:12Rũaga mbaara ĩrĩa njega ya wĩtĩkio. Rũmia ũhoro wa muoyo wa tene na tene o ũrĩa wetĩirwo rĩrĩa woimbũrire wega wĩtĩkio waku mbere ya aira aingĩ.
RŨA MBARA NENE YA WĨTĨKIO + NYITA MŨTHEERE WA MUOYO WA TENE NA TENE.
(Meciiria makwa mĩnene — mĩtugo ĩĩrĩ thĩinĩ wa mũndũ ũmwe: ŨRĨRA, na RŨMĨRĨRA. eusebeia (G2150, ũngai) ĩrũgamĩte gatagatĩ-inĩ ka indo ithathatũ cia kũrũmĩrĩrwo — ndĩetagĩrĩrio, no ĩrũmĩrĩragwo. Na kũrũmĩrĩra kũu nĩ mbaara — mbaara ĩyo njega ya wĩtĩkio — na mũthia wa mbaara ĩyo nĩ kũnyiitĩrĩra muoyo wa tene na tene.)
4. UGENI MŪNENE — WĪTĮKĮO WA NGAI HAMWE NA KWĮGANĮA
1.1 Timotheo 6:5na kũgiana gũtathiraga gatagatĩ ka andũ arĩa marĩ meciiria mooru, arĩa mathirĩirwo nĩ ũhoro-ũrĩa-wa-ma, na arĩa meciiragia atĩ ũhoro wa kwĩyamũrĩra Ngai nĩ njĩra ya gũtũma mũndũ atonge.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2150 eusebeia — githima cia Ngai · ⚑ G4200 porismos — Uumithio
(Meciiria makwa niĩ mwene — ndoigaga atĩ nĩ amwe a arĩa matũũraga na mũtũũrire wa ũngai — oigaga ARĨA OTHE. eusebos (G2153, ũngai) nĩ njĩra ya gũtũũra, na thĩ nĩĩthũire njĩra ĩyo. No iga mũira wa keerĩ hakuhĩ na wa mbere: Mwathani NĨOĨ ŨRĨA ANGĨHONOKIA arĩa mangai kuuma magerio-inĩ. Thĩĩna nĩ wa ma, na ũhonokio o naguo nĩ wa ma. Wĩhoke cierĩ, na ndũgetigĩre.)
7. KĨĨRĨGĨRĨRIO — GWĨTERERIA GŨKINYA KWA MŨTHENYA WA NGAI
1.2 Petero 3:11Kuona atĩ indo ciothe nĩikaanangwo na njĩra ĩyo-rĩ, inyuĩ mũkĩagĩrĩirwo gũkorwo mũrĩ andũ a mũthemba ũrĩkũ? Inyuĩ mwagĩrĩirwo nĩgũtũũraga mũtũũrĩre mũtheru na wa kwĩyamũrĩra Ngai,
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2150 eusebeia — githima cia Ngai
Johana 1:14We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.
HUUHĨA MŨNENE NĨ ŨRIA WA WĨYAMŨRO --> AGĨAMŨKĨRWO ANDĨKWO ŨGOOCO-INĨ.
(Mahinda makwa ma ngoro — na rĩrĩ, ũyũ nĩguo mũthia wa ũhoro wothe. Ũthingu wa Ngai wambĩrĩirie na hitho — Ngai nĩaguũririo mwĩrĩ-inĩ wa mũndũ — na maũndũ mothe marĩ ma guo nĩmaheanĩtwo o ũguo, na ũndũ wa kũmũmenya we. Ũrĩ na ũrutani, ciugo iria ciene cia Mwathani witũ Jesũ Kristũ. No mũhaka ũtuĩrĩrio na ũrũagĩrĩrwo; ũrĩ na gũiganwo nĩ ũteithio mũnene mũno; na mũhianĩre wa guo hatarĩ na hinya waguo ti kĩndũ. Arĩa magaatũũra na mũtũũrĩre wa ũthingu-wa-Ngai nĩmagathĩĩnĩka, na Mwathani nĩoĩ ũrĩa angĩmatharangĩra. Mũthiĩre ũyũ nĩ wa tene — Enoku aathiiaga na Ngai, na akenagia Ngai, na Ngai akĩmuoya. Na mũthia waguo nĩ riri: ũrĩa waguũririo mwĩrĩ-inĩ wa mũndũ nĩoirwo agĩtwarwo riri-inĩ, na arĩa athingu-a-Ngai maetagĩrĩra mũthenya wake, na igũrũ njerũ na thĩ njerũ, kũrĩa ũthingu ũtũũraga.)
CIUGO CIA KIRIIKI
Ici nĩ ciugo cia bata cia thomo ũyũ. Hutia kiugo o gĩothe kĩrĩ na tũtombo thĩinĩ wa mĩsigo ĩrĩ igũrũ kuona ũhoro wakĩo haha.
“githima cia Ngai” — G2150 eusebeia — wathani wa Ngai, ũngai
maũndũ mothe marĩa makonainie na muoyo na wĩtĩkio wa Ngai
“Ngai-wendetwo” — G2153 eusebos — Na wĩyathĩ, na ũngai
andũ othe arĩa mekwenda gũtũũra na mũtũũrĩre wa ũngai thĩinĩ wa Kristũ Jesũ
“githima cia Ngai” — G2317 theosebeia — Kwĩyamũrĩra Ngai, na gũtĩĩa Ngai
andũ-a-nja arĩa metĩte wĩtĩkio na ũngwatanĩri na Ngai marĩ na ciĩko njega
“Mũhiga” — G3466 musterion — hitho, ũhoro wa hitho
7. Ahibirania 11:5 — Mbere ya kwehererio, aarĩ na ũira ũyũ, atĩ aarĩ:
a) aatembanagia na Ngai
b) Nĩakenagia Ngai
c) etigĩrire Ngai
MAJIBU MAGIRA: 1-b, 2-a, 3-c, 4-b, 5-c, 6-a, 7-b
ŨŨ NDŨRANIRI ŨYŨ WAGAWANYIKA
--> Ũrĩa hitho ĩrĩ na kĩhaano gĩayo: hitho ya ũngai nĩ nene mũno (1 Timotheo 3:16), na hitho ya waganu nĩĩrarutha wĩra kuuma tene (2 Thesalonike 2:7) — ĩmwe ĩigĩtwo ĩngʼethanĩte na ĩrĩa ĩngĩ, yĩhaarĩirie wĩra wayo wa gũthomwo.
Ũrĩa ciugo ciarĩ na bata: kiugo wĩtĩĩo wa Ngai thĩinĩ wa 1 Timotheo 2:10 nĩ theosebeia (G2317, wĩtĩĩo wa Ngai) — mũndũ mũtĩĩti Ngai, mũthathaiya Ngai — na kĩoneka o rĩmwe; ririkana kiugo kĩrĩkũ kĩrĩ handũ-inĩ harĩkũ, na nĩkĩ gĩtũmi kĩa ũguo.
Ũrĩa wa kwĩrekereria ngoro yaku harĩo: ũngai ũrũgamĩte ngathĩti-inĩ ya 2 Petero 1:5-7 — ongerera gũkirĩrĩria ũngai, na ũngai ũthiũrũrũkanie na tha cia ũrũrũ — igathĩti o ĩmwe ya ngathĩti ĩyo ĩtiiranĩirio nĩ ĩno.
Ũrĩa kwĩyũnjia kũgunaga: wĩyũnjagie na wĩtigĩri Ngai handũ ha ũguo (1 Timotheo 4:7-8) — kwĩyũnjia na mwĩrĩ nĩ kũgunaga o hanini, no wĩtigĩri Ngai nĩ kũgunaga maũndũ mothe, tondũ nĩ kũrĩ na kĩĩranĩro kĩa muoyo ũyũ wa rĩu, na kĩa ũrĩa ũgũũka.
Ũrĩa ĩkinyaga nginya tene na tene: nĩgeetha mũtoonyo ũheanwo kũrĩ inyuĩ na ũtaana thĩinĩ wa ũthamaki wa tene na tene wa Mwathani na Mũhonokia witũ Jesũ Kristũ (2 Petero 1:11) — na andũ arĩa metigĩrĩte Ngai meterageria igũrũ rĩerũ na thĩ njerũ, kũrĩa ũthingu ũtũũraga (2 Petero 3:13).
