Kaana nĩgĩgaciarwo, na Mwana nĩakaheanwo --> Rĩĩtwa rĩake rĩgeetagwo Mũrungu ũrĩ na Hinya.
Mĩaka magana mũgwanja mbere ya gũciarwo kwa Jesũ, mũnabii nĩandĩkire atĩ kaana kau gagetwo Ngai Mwene Hinya. Kaana ga Jesũ nĩgaakomire mũharatĩ-inĩ wa gũtũma indo cia mahiũ irĩe. Thoma mũhari ũcio kahora. Mĩhari ĩyo yugaga ndũmĩrĩri yothe ya wĩruti ũyũ.
1. A. NGAI ŨRĨA OIGĮTE, "NĨTWĨKE" — NGAI Ũmwe, NA ARĨA MARĨARĨRIAGA MARĨ MAKĨRIA MA ŨMWE
1.Kĩambĩrĩria 1:26Ningĩ Ngai agĩathana, akiuga atĩrĩ, “Nĩtũũmbei andũ na mũhianĩre witũ, mahaanane na ithuĩ, nao maathage thamaki cia iria na nyoni cia rĩera-inĩ, na mahiũ ma thĩ yothe, na maathage ciũmbe ciothe iria ithiiagĩra thĩ.” (27) Nĩ ũndũ ũcio Ngai akĩũmba mũndũ na mũhianĩre wake mwene, akĩmũmba na mũhianĩre wa Ngai; akĩmomba marĩ mũndũ mũrũme na mũndũ-wa-nja.
Na nũũ ũgũthiĩ handũ haitũ + Na niĩ ngĩcookia atĩrĩ?
(Meciria makwa ma mwega: Rora wega Isaia 6:8. Rungano rũu rũmwe rũrĩ na mĩhianĩre yeerĩ ĩrĩ thĩinĩ wa ciugo o ciiganaine: "Nĩ ũrĩkũ ngũtũma" na "nũũ ũgũthiĩ nĩ ithuĩ." Mwaria ũcio wo aahũthĩra mũhianĩre wa ũmwe na wa aingĩ hamwe. Ũndũ ũyũ ti mahĩtia ma kwandĩka, na ti Ngai akĩhũthĩra kiugo kĩa aingĩ akĩgweta we mwene arĩ o wiki. Mũthemba ũyũ wa maũndũ wonekaga kaingĩ, ibuku-inĩ nyingĩ tofauti cia Bibilia, ihinda-inĩ rĩa mĩcentury mĩingĩ.)
5.Gũcookerithia 6:4Atĩrĩrĩ, wee Isiraeli, thikĩrĩria: Jehova Ngai witũ, we wiki nowe Jehova.
(Mwerekano wakwa mwene: Menyerera na wĩhaande na ma harĩ ũndũ ũyũ, tondũ nĩ ho hau mũndũ angĩambĩrĩria gwongerera Bibilia ũndũ. Ũrĩa ũrĩtwo NA WĨRE WA MŨRUGAMO: rũandĩko rwene rwa Kĩrĩkanĩro-gĩa-Tene rwĩtaga mũndũ ũyũ ũtũmĩtwo Jehova na Ngai, na andũ arĩa maacemanirie na mũndũ ũyũ ũtũmĩtwo o ũguo moigaga. Kĩene kĩu ti kĩoruta. Kĩene kĩu nĩ ũrĩa ciugo ciugaga. Ũrĩa ũKINYĨTWO NA GŨCOKANĨRĨRIA MĨĨRA: atĩ mũndũ ũyũ wonagwo nĩ Mũrũ wa Ngai kũna. Gũtirĩ mũhari o na ũmwe uugaga "mũraika wa Jehova thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 16 nĩ Jesũ." Ũtwo ũyũ ũkinyagĩrwo na kũiga Johana 1:18, Johana 5:37, na 1 Timotheo 6:16 hakuhĩ na maũndũ ma Kĩrĩkanĩro-gĩa-Tene na kũũria nũũ waroneka. Nĩkĩo gĩcũhĩ kĩu kĩrĩ ho, na gĩcũhĩ kĩu gĩgũikara ho.)
12. B8. NAKĨO MŨTŨMWA-ŨRĨA-ARĨ-JEHOVA NĨOONEKANAGA RĨNGĨ MŨTHIA-INĪ WA KĨRĨKANĬRO GĨA TENE
2.Kĩambĩrĩria 22:6Iburahĩmu agĩkĩoya ngũ icio cia igongona rĩa njino, agĩciigĩrĩra mũriũ wake Isaaka, nake agĩkuua mwaki na kahiũ. Na rĩrĩa o eerĩ mathiiaga hamwe,
Kĩambĩrĩria 22:6Iburahĩmu agĩkĩoya ngũ icio cia igongona rĩa njino, agĩciigĩrĩra mũriũ wake Isaaka, nake agĩkuua mwaki na kahiũ. Na rĩrĩa o eerĩ mathiiaga hamwe,
Johana 3:16“Nĩgũkorwo Ngai nĩendire kĩrĩndĩ, akĩruta Mũrũ wake wa mũmwe, nĩgeetha mũndũ o wothe ũmwĩtĩkĩtie ndakoore, no agĩe na muoyo wa tene na tene.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G3439 monogenes — ũrĩa wa mũmwe
3.Isaia 53:3Ndungata ĩyo nĩyanyararirwo na ĩkĩregwo nĩ andũ, aarĩ mũndũ wa kĩeha kĩingĩ na wonete thĩĩna. O ta mũndũ ũrĩa andũ mahithaga mothiũ mao matikamuone-rĩ, aanyararirwo, na ithuĩ tũtiigana kũmũtĩĩa.
MŨNDŨ WA KĨĨNA NA WĨ MENYERERE RUHONGE --> NĨAAMENIRWO, NA TŨTIAMUONAGA ARĨ WA BATA.
4.Isaia 53:4Ti-itherũ nĩwe woire wonje witũ, na agĩkuua kĩeha giitũ; no ithuĩ twatuire nĩkũhũũrwo aahũũrĩtwo nĩ Ngai, akamũgũtha na akamũnyamaria. (5) No rĩrĩ, aatihangirio nĩ ũndũ wa mahĩtia maitũ, o na akĩhehenjwo nĩ ũndũ wa waganu witũ; nakuo kũherithio kũrĩa gwatũmire tũgĩe na thayũ nĩwe waherithirio, na ithuĩ tũhonagio nĩ ũndũ wa nguraro ciake.
6.Isaia 53:7Nĩahinyĩrĩirio na agĩthĩĩnio, nowe ndaatumũrire kanua gake; aakirire ki o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga gagĩthiĩ gũthĩnjwo, na o ta ũrĩa ngʼondu ĩkiraga ki ĩrĩ mbere ya mũmĩenji guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake.
AATWARĨRWO TA GATŨRŪME KARĨA GATHĨNJAGWO --> NDAATUMŨRAGA KANUA GAKE.
7.Isaia 53:8Eeheririo na ũndũ wa kũhinyĩrĩrio na gũtuĩrwo ciira ũtarĩ wa kĩhooto. Ha ũhoro wa rũciaro rwake-rĩ, nũũ ũngĩaria ũhoro waruo? Nĩgũkorwo eeheririo kuuma bũrũri wa arĩa matũũraga muoyo; na nĩ ũndũ wa mahĩtia ma andũ akwa nĩkĩo aahũũrirwo.
NĨAATINŨRĨTWO KUUMA BŨRŨRĨ-INĨ WA ARĨA MARĨ MUOYO --> NĨ ŨNDŨ WA MĨHĨRĨGA YA ANDŨ AKWA NĨARĨ AHŨŨRĨTWO.
8.Isaia 53:9Rĩrĩa aakuire aigirwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ aaganu, o na agĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ arĩa itonga, o na harĩa atekĩte ũndũ mũũru, kana kanua gake gakaaria maheeni.
RĨRĨA ŨKARĨKIA MŨOYO WAKE ŨTUĨKE ITAMBO RĨA MEHIA --> NĬAKONA MBEŨ YAKE, AGATAMBŨRŨKIA MĨTHENYA YAKE.
10.Isaia 53:11Thuutha wa ngoro yake gũthĩĩnĩka, nĩakoona uumithio wa gũthĩĩnĩka gwake, na aiganĩre; nĩ ũndũ wa ũmenyo wake, ndungata ĩyo yakwa thingu nĩĩgatũma andũ aingĩ matuĩke athingu, na nĩĩgakuua mawaganu mao, ĩmeherie. (12) Nĩ ũndũ ũcio nĩngamĩgayanĩria igai hamwe na arĩa anene, o na magayane indo cia gũtahwo na andũ arĩa marĩ hinya, tondũ nĩarutire muoyo wake akue, na agĩtaranĩrio na arĩa aagarari watho. Nĩgũkorwo nĩakuuire mehia ma andũ aingĩ, o na arĩa maahĩtĩtie akĩmathaithanĩrĩra.
tondũ nĩarutire muoyo wake akue + na agĩtaranĩrio na arĩa aagarari watho --> Nĩgũkorwo nĩakuuire mehia ma andũ aingĩ, o na arĩa maahĩtĩtie akĩmathaithanĩrĩra.
(Mecoke makwa mwene: Thoma Isaia 53:9 na ũcoke ũthome Isaia 53:10 rĩngĩ, kũringana na ũrutani ũcio. Rĩa mbere rĩugaga ndungata nĩyakuire na ĩgĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya mũndũ mũtongu. Rĩa keerĩ rĩugaga ũrĩa thutha wa ngoro ya ndungata gũtuĩka igongona rĩa mehia, ndungata nĩĩkoona rũciaro rwayo na ĩtambũrũkĩrio matukũ mayo. Ũhoro ũcio ũĩrĩ ndũngĩhota gũtuĩka wa ma othe harĩ mũndũ ũrĩa ũtũũraga akuĩte. Ũhoro wa kũriũka nĩ mwandĩke thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ gĩa Isaia, mĩaka magana mũgwanja mbere ya kũriũka kwene gwĩkĩka.)
18. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — karatathi ka mũnabii, na mũndũ warĩ ngaari-ya-mbarathi agĩgathoma na mũgambo mũnene
Atũmwo 8:32Mũndũ ũcio warĩ mũhakũre aathomaga gacunjĩ gaka ka Maandĩko: “Aatwarirwo o ta ngʼondu gĩthĩnjĩro-inĩ, na o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga ki karĩ mbere ya mũndũ ũrĩa ũrakenja guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake. (33) Nĩaconorithirio na ndaigana gũtuĩrwo ciira na kĩhooto. Nũũ ũngĩaria ũhoro wa njiaro ciake? Nĩgũkorwo muoyo wake nĩwehererio ũkiuma gũkũ thĩ.” (34) Mũndũ ũcio mũhakũre akĩũria Filipu atĩrĩ, “Ndagũthaitha, ta njĩĩra atĩrĩ, mũnabii araaria ũhoro wa ũ, nĩ ũhoro wake we mwene kana nĩ ũhoro wa mũndũ ũngĩ?” (35) Hĩndĩ ĩyo Filipu akĩrutia ũhoro hau, akĩmũhe Ũhoro-ũrĩa-Mwega ũkoniĩ Jesũ.
KUUMA HARĨ WE NĨGŨKOIMA ŨRĨA ŨGAATHANA ISIRAELI --> ŨRĨA MATHĨĨ MAKE MOIMĨTE TENE, KUUMA TENE NA TENE.
(Meciiria makwa mwene: Kiugo kĩmwe kĩrĩ thĩinĩ wa Mika 5:2 nĩkĩnyiitĩte mĩthia yeerĩ ya wĩrutwo ũyũ wothe. Mũthamaki ũyũ OIMAAGA itũũra-inĩ inini. Kuuma itũũra inini nĩ kĩambĩrĩria, handũ mũndũ angĩceerera. GŨCIARWO kwa mũthamaki ũyũ nĩ kuuma tene, kuuma tene wa tene. Kuuma tene wa tene ti kĩambĩrĩria o na hanini. Mika oigaga ũhoro ũyũ wĩrĩ mũrũgamo-inĩ ũmwe. Mika ndoinainagia ũhoro o na ũrĩkũ wa ũhoro ũcio.)
20. F. MBEU YA MŨTUMIA NA MŨIRĨTU GĨTHENGI — KĨĨRANĨRO KĨA MBERE NA ŨHINGIO WARO
1.Kĩambĩrĩria 3:15Na nĩngũtũma kũgĩe ũthũ gatagatĩ gaku na mũndũ-wa-nja ũyũ, na gatagatĩ ka rũciaro rwaku na rwake; nake nĩagakũhehenja mũtwe, nawe nĩũkamũgũtha ndiira ya kũgũrũ gwake.”
Kĩambĩrĩria-inĩ Ũhoro aarĩ o kuo + nake Ũhoro aatũũrĩte na Ngai + na Ũhoro aarĩ Ngai --> Indo ciothe ciombirwo na ũndũ wake.
(Meciiria makwa: Johana 1:1 ĩheanaga ciugo ithatũ mũhari ũmwe. O ũmwe wa ciugo icio ithatũ nĩ wa bata. Kiugo kĩa mbere nĩ "Kiugo kĩarĩ ho kĩambĩrĩria-inĩ." Kiugo, rĩĩtwa rĩa Mũrũ wa Ngai mbere ya kuoya mwĩrĩ wa mũndũ, gĩtiarĩ na kĩambĩrĩria. Kiugo kĩa keerĩ nĩ "Kiugo kĩarĩ na Ngai." Kiugo ti o rĩĩtwa rĩngĩ rĩa Ngai Ithe, tondũ mũndũ ndangĩkorwo na we mwene. Kiugo kĩa gatatũ nĩ "Kiugo kĩarĩ Ngai." Kiugo ti kĩũmbe kĩnini kĩrũgamĩte hakuhĩ na Ngai. Kweheria kĩmwe kĩa ciugo icio ithatũ nĩ gũtũma harehwo kĩrĩkanĩro kĩngĩ tiga kĩrĩa Johana aandĩkire.)
2.Johana 1:14We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.
Ningĩ ũnjakithĩrie handũ haamũre --> na niĩ nĩngatũũranagia nao.
Johana 1:14We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.
(Mĩario yakwa mwene: Kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa Johana ahũthĩrĩte harĩ "gũtũũra" thĩinĩ wa Johana 1:14 nĩ skenoo (G4637). Skenoo nĩ kuuga kwamba hema na gũtũũra thĩinĩ wa hema ĩyo. Matukũ ma tene, Ngai eerire andũ a Isiraeli mathondeke hema nĩguo Ngai atũũre gatagatĩ-inĩ kao, na maamĩakire na maru, mbaũ, na thahabu (Thaama 25:8). Thĩinĩ wa Johana 1:14, mbica ĩyo yumbũka rĩngĩ, no rĩrĩ hema-inĩ, nĩ mwĩrĩ wa mũndũ. Hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ yarĩ mbica ya mbere ya ũhoro ũrĩa Johana aragia, ĩrongoretio harĩ mwĩrĩ wa Jesũ Kristo. Kĩrĩkanĩro Kĩerũ nĩ kĩonanagia hema ĩyo ta kĩĩruru, mbica ĩrĩa yarongoretie harĩ Jesũ Kristo, no thutha wa kũguũrania ũrĩa kĩĩruru kĩu kĩarongoretie. Johana oigaga ũhoro ũyũ na njĩra ĩtarĩ na ũhitho thĩinĩ wa Johana 1:14.)
1.Akolosai 1:15Ũcio nĩwe mũhianĩre wa Ngai ũrĩa ũtonekaga, na nĩwe irigithathi harĩ indo ciothe iria ciombirwo. (16) Nĩgũkorwo nĩwe wombire indo ciothe: indo iria irĩ igũrũ na iria irĩ thĩ, iria cionekaga na iria itonekaga, o na angĩkorwo nĩ itĩ cia ũnene kana maahinya, kana aathani o na kana arĩa marĩ ũhoti; indo ciothe ciombirwo nĩwe na nĩguo ituĩke ciake. (17) Kristũ nĩwe warĩ kuo mbere ya indo ciothe, nacio indo ciothe itũũraga inyiitithanĩtio nĩwe.
NĨ WE WOOMBĪRE MAŨNDŪ MOTHE + NĨ WE ARĨ MBERE YA MAŨNDŪ MOTHE --> NA NĨ WE MAŨNDŪ MOTHE MOOMĪRĪRIE.
2.Akolosai 2:9Nĩgũkorwo ũiyũru wothe wa Ũngai ũtũũraga thĩinĩ wa Kristũ arĩ na mwĩrĩ, (10) na inyuĩ nĩmũiyũrĩtwo nĩ muoyo thĩinĩ wa Kristũ, ũrĩa arĩ we Mũnene igũrũ rĩa hinya o wothe na ũhoti o wothe.
MAUNDŨ MOTHE NĨMAGĨRĨRWO NĨ KŨHINGĨRIO, MARĨA MAANDĨKĨTWO WATHO-INĨ WA MOSES, NA ATHAMBI-INĨ, NA THABURI-INĨ, ŨHORO-INĨ WAKWA --> HĨNDĨ ĨYO AKĨMAHINGŨRA MEECIRIA MAO.
(Mawoni makwa mwene: Luka 24:44-45 nĩkuoiga macokio ma kĩũria kĩrĩa gĩcemanio gĩkĩ giothe kĩroragia. Macokio maya moimĩte kanua-inĩ ka Jesũ, thutha wa Jesũ kwariũka kuuma mbĩrĩra-inĩ. Jesũ nĩguoetire icunjĩ ithatũ cia Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ: watho wa Musa, na anabii, na thaburi. Icunjĩ ici ithatũ ciunutwo hamwe nĩcio Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe. Jesũ oigire Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe nĩ kĩarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ ndoigire nĩ o rũgongo rwa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ rwarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ acio agĩcoka agĩĩka maũndũ meerĩ mataarĩ o mamwe nĩ ũndũ wa arutwo. Jesũ nĩoririkanirie ARUTWO MAANDĨKO. Jesũ nĩoririkanirie ŨŨMENYI wa arutwo. Mũndũ nĩabataire maũndũ meerĩ maya mothe. Mũndũ no akorwo na Bibilia yothe moko-inĩ make no agĩkorwo abataraga Jesũ oohore maitho make one Jesũ thĩinĩ wa Bibilia. Thoma Bibilia. Ĩra Jesũ agũkũnũrĩre Bibilia. Thiĩ na mbere gũthoma Bibilia.)
4.1 Johana 1:1Ũhoro ũrĩa warĩ kuo kuuma o kĩambĩrĩria, ũrĩa tũiguĩte, na ũrĩa tuonete na maitho maitũ, na tũkawĩrorera, namo moko maitũ makaũhutia, o ũhoro ũcio wa Kiugo kĩa muoyo, nĩguo tũhunjagia. (2) Muoyo ũcio nĩwonithanirio; na ithuĩ nĩtũwonete na tũkaheana ũira waguo, na ithuĩ tũkamũhunjagĩria ũhoro wa muoyo wa tene na tene, ũrĩa watũire na Ithe witũ, na ũkĩonithanio kũrĩ ithuĩ. (3) Ithuĩ tũmũhunjagĩria kĩrĩa tuonete na tũkaigua, nĩgeetha o na inyuĩ mũgĩe ngwatanĩro na ithuĩ. Nayo ngwatanĩro iitũ nĩ ngwatanĩro na Ithe witũ, o na Mũriũ Jesũ Kristũ.
TWAIGUĨTE + TWONETE NA MAITHO MAITŨ + TWACŨTHĬRĬRĬE + MOKO MAITŨ NĨMOHUTITIE --> MUOYO ŨCIO WA TENE NA TENE, ŨRĨA WARĨ NA ITHE, NA ŨKĨONANĬRIO KŨRĨ ITHUĨ.
(Meciiria makwa mwene: Johana nĩaandĩkĩte maũndũ na wendi thĩinĩ wa 1 Johana 1:1: aiguĩte, onete, arorete na kĩyo, na ahutĩtie na moko make. Johana ndaracookagia ũhoro wa gwĩciiria kana wa muoyo. Johana nĩararaga ũhoro wa mũndũ ũrĩa aarĩĩanaga nake irio. Thĩinĩ wa kiugo o kĩmwe, Johana ekũgwetaga mũndũ ũcio ta "muoyo ũrĩa wa tene na tene, ũrĩa warĩ na Ithe." Mũndũ ũrĩa Atũmwo mahutirie na moko mao no we mũndũ o ũcio warĩ na Ithe mbere ya kĩambĩrĩria. Ũguo nĩguo ũhoro wothe wa 1 Johana 1:1-3. Johana nĩoigaga atĩ we nĩ mũira wa ũhoro ũyũ, ti mũndũ wa gwĩciiria ũhoro ũyũ.)
25. H. NĨKĨ GĨKUŨ KĨAGĨRĨIRWO GĨTUĨKE ŨGUO — MŨTARO WA GŨCOKA KWĨ NGAI
26. H1. THIINA, UGA NA WOROĨ
Isaia 59:2No rĩrĩ, mawaganu manyu nĩmo mamũtigithanĩtie na Ngai wanyu; namo mehia manyu nĩmo matũmĩte amũhithe ũthiũ wake, akarega kũmũigua.
tondũ gũtingĩhoteka thakame ya ndegwa na ya mbũri yeherie mehia.
(Mahĩrĩga makwa mũno: Rũgamia mĩhari ĩno ĩtatũ hamwe, na mũtaratara wothe wa kũrutwo magongona wa tene wĩguũrie guo mwene. Muoyo ũrĩ thakame-inĩ. Mehia mareagĩrĩria muoyo. Matukũ-inĩ ma tene, magongona ma nyamũ nĩmoheanaga ũhoro wa kũhorohia mehia (kũhumbĩrwo gwa kahinda ka mehia kwarĩ gwa gũcookereria mũndũ mũrũgamo wake mbere ya Ngai), mũthenya na mũthenya, kwa mĩnyaka magana maingĩ. Ahibirania kuuga wega atĩ magongona ma nyamũ matingĩahotire kũnyihanyiha mehia biũ. Kaĩ magongona macio mothe maarutagwo nĩ ũndũ wa kĩ? Maigaga thiirĩ wa mehia ũkĩoneka atĩ ndũrarĩhwo. Maarĩ kĩririkania kĩnene, kĩrĩa gĩacookagĩrĩrwo mũthenya o mũthenya, atĩ muoyo warĩ mũbata gũtuĩkwo, na maigaga kĩririkania kĩu kĩrũmĩte nginya rĩrĩa gĩkuũ kĩmwe kĩrĩa gĩangĩahotire kũrĩha thiirĩ wa mehia biũ kĩokire.)
28. H3. ŪRIA AAIKŪRŪKĪTE KŪRĪA KŪRAIHU
Afilipi 2:5Mwĩciirĩrie wanyu wagĩrĩirwo ũtuĩke o ta ũrĩa warĩ na Kristũ Jesũ: (6) We-rĩ, o na gũtuĩka aarĩ Ngai, ndonire kũiganana na Ngai taarĩ ũndũ wa gũkumbatĩrio, (7) nowe nĩgũtiganĩria aatiganĩirie ũnene wake wothe, agĩtuĩka ta ngombo, agĩciarwo ta andũ a gũkũ thĩ. (8) Nake ahaana ta mũndũ-rĩ, akĩĩnyiihia, na agĩathĩka o nginya akĩũragwo, o kũũragwo kũrĩa kwa mũtharaba!
1 Timotheo 2:5Nĩgũkorwo kũrĩ Ngai o ũmwe, na mũiguithania o ũmwe wa kũiguithania Ngai na andũ, nake nĩwe mũndũ, o we Kristũ Jesũ, (6) ũrĩa werutire atuĩke wa gũkũũra andũ othe. Naguo ũira wa ũhoro ũcio nĩwaheanirwo ihinda rĩaguo rĩrĩa rĩagĩrĩire rĩakinya.
MUNDU O WOTHE WARUMĨTWO, ANGĨROORA NĨO, NĨAGATŨRA MUOYO.
32. ŨRORAGE ŨNGĨ, MŨHAANANO O ŨMWE — mũtĩ wa nyũmba werũ-inĩ, na mũtharaba kĩrĩma-inĩ
Johana 3:14Na o ta ũrĩa Musa aambararirie nyoka ya gĩcango werũ-inĩ, ũguo no taguo Mũrũ wa Mũndũ akaambarario, (15) nĩguo ũrĩa wothe ũmwĩhokete agĩe na muoyo wa tene na tene. (16) “Nĩgũkorwo Ngai nĩendire kĩrĩndĩ, akĩruta Mũrũ wake wa mũmwe, nĩgeetha mũndũ o wothe ũmwĩtĩkĩtie ndakoore, no agĩe na muoyo wa tene na tene. (17) Nĩgũkorwo Ngai ndaatũmire Mũrũwe gũkũ thĩ aciirithie kĩrĩndĩ, no nĩguo kĩrĩndĩ kĩhonoke nĩ ũndũ wake.
TAARĨRĨA MUSA AAMBARARĨRIE NJOKA WERŨ-INĨ, ŨGUO NĨ ŨGUO MŨRŨ WA MŨNDŨ AKWAGĨRĨIRWO GWAMBARARIO --> ŨRĨA WOTHE ŨRĨA MWĨTĨKĨTIE WE NDAGATHIRA.
(Meciria makwa mwene: Ũhoro ũyũ wa ngwatanĩro gatagati ka Ndari 21 na Johana 3 ti ngwatanĩro ĩrĩa thomo ũyũ wombire. Jesũ nĩoigĩte ũhoro ũyũ wa ngwatanĩro na kanua na hinya, akĩaria ũhoro wa ũrĩa arĩ we mwene. Andũ arĩa maakuaga werũ-inĩ matierirwo kwĩhonia, kũgĩa na ũũmĩrĩru, kana kwĩgunĩra kĩhonia. Meerirwo MAROREKE kĩrĩa Ngai aambararirie igũrũ ya mũtĩ. Arĩa maarorire magĩtũũra na muoyo. Rĩu-rĩ, oya maũndũ macio meerĩ ũmanyiitanie hamwe na wone ũndũ ũyũ wa kũgega. Nyamũ ya njoka ya gĩcango ĩrĩa yaambararirio igũrũ ya mũtĩ yagĩrĩirwo ihaana o ta kĩndũ kĩrĩa gĩakoragia andũ arĩa maamĩroraga. Paulo oigaga ũhoro ũngĩ wa ma wa kũgegania ta ũcio, wĩgiĩ mũtharaba, akiuga atĩ Jesũ NĨAATUĨKIRIO mehia handũ-inĩ ha ithuĩ, o na akorwo we mwene ndoĩ mehia (2 Akorinitho 5:21). Kĩhonia nĩkĩo kĩaambararirio na mũhianĩre o ũcio wa kĩrumi.)
33. ITHE MWENE NĮ ETAGA MŨRŨ "NGAI" NA "MWATHANI"
1.Ahibirania 1:1Matukũ-inĩ ma tene Ngai nĩarĩirie maithe maitũ na tũnua twa anabii maita maingĩ, na njĩra mwanya mwanya, (2) no matukũ-inĩ maya ma kũrigĩrĩria-rĩ, ithuĩ nĩatwarĩirie na njĩra ya Mũriũ, ũrĩa aatuire mũgai wa indo ciothe, o we ũrĩa thĩ yothe yombirwo na ũndũ wake. (3) Mũrũwe-rĩ, nĩwe wonanagia ũkengi wa riiri wake, na nĩwe mũhianĩre mũkinyanĩru kũna wa ũrĩa Ngai atariĩ, ningĩ nĩwe ũnyiitĩrĩire indo ciothe na kiugo gĩake kĩrĩ hinya. Nake aarĩkia gũtheria andũ mehia-rĩ, nĩaikarire thĩ guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ũnene kũu igũrũ.
(Mawoni makwa mwene: Gĩcunjĩ kĩa mbere gĩothe kĩa ibuku rĩa Ahibirania kĩrutaga ngwatanĩro ĩmwe ndaaya. Ngwatanĩro ĩyo nĩ atĩ Mũriũ ti mũraika, na ndaigana gũtuĩka mũraika. Ũhoro ũyũ nĩ wa bata kũmenyeka thĩinĩ wa wĩrutwo ũrĩa ũrĩkĩtie kũhũthĩra mahuti maingĩ ũkĩaria ũhoro wa mũndũ wĩtagwo "mũraika wa Jehova." Kiugo gĩa Kĩhibirania malak kĩratũũra kĩgĩtaarĩria ũtũmwo. Mũriũ wa Ngai we mwene nĩwe watũmĩirwo ũtũmwo ũcio mahinda-inĩ mamwe ma Rĩathani rĩa Tene. No mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania ndarekagĩria mũndũ o wothe atare Mũriũ hamwe na araika arĩa mombirwo. Araika nĩmerutwo kũhoya Mũriũ.)
3.Ahibirania 1:8No ha ũhoro ũkoniĩ Mũriũ ekuuga atĩrĩ, “Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene nĩgĩgatũũra tene na tene, nakĩo kĩhooto nĩkĩo gĩgaatuĩka mũthĩgi wa ũthamaki waku. (9) Wee wendete ũthingu no ũgathũũra waganu; nĩ ũndũ ũcio, Ngai, o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.” (10) Ningĩ akoiga atĩrĩ, “Wee Mwathani, o kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku. (11) Icio nĩgũthira igaathira, no wee nĩgũtũũra ũgaatũũra; igaathira o ta nguo. (12) Ũgaacikũnja o ta ũrĩa nguo ndaaya ikũnjagwo; ikaagarũrũka o ta ũrĩa nguo igarũrũkaga. No wee ndũgarũrũkaga, na mĩaka yaku ndĩrĩ hĩndĩ ĩgaathira.”
No ha ũhoro ũkoniĩ Mũriũ ekuuga atĩrĩ, “Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene nĩgĩgatũũra tene na tene --> o kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku.
(Meciria makwa mwene: Thoma ciugo ithano cia mbere cia Ahibirania 1:8 rĩngĩ: "No harĩ Mũrũ oigire." Ũcio ti woni wa mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania igũrũ rĩgiĩ Jesũ. Nĩ mwandĩko wa Ngai Ithe akĩarĩria Mũrũ mwene. Ithe ekwĩta Mũrũ "Wee Ngai," agacooka akĩmwĩta "Mwathani," na thutha ũcio akamũnengera igweta rĩa gũthondeka thĩ na igũrũ. Mũndũ angĩenda kũngʼetana atĩ Mũrũ ndarĩ hĩndĩ eetagwo Ngai thĩinĩ wa Maandĩko-inĩ, mũndũ ũcio no nginya aarĩrie mũkinyanĩro ũyũ, harĩa Ithe eeĩtaga Mũrũ Ngai.)
34. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — rwĩmbo rwandĩkĩirwo mũthamaki, na Ithe akĩrũgwetera Mũriũ wake
Thaburi 45:6Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene gĩgũtũũra tene na tene; mũthĩgi waku wa kĩhooto nĩguo ũgaatuĩka mũthĩgi wa ũthamaki waku. (7) Wee wendete ũthingu no ũgathũũra waganu; nĩ ũndũ ũcio Ngai, o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.
Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene gĩgũtũũra tene na tene --> o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.
Thaburi 102:25O kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku. (26) Icio nĩgũthira igaathira, no wee nĩgũtũũra ũgaatũũra; igaakũra o ta nguo, ithire. Ũgaacigarũrĩra ta nguo, icooke iteeo. (27) No Wee ndũgarũrũkaga, nayo mĩaka yaku ndĩrĩ mũthia.
(Meciria makwa mwene: Jesũ ndaigana kwĩra Afarisai ũhoro wa macokio ma kĩũria gĩake mwene thĩinĩ wa Mathayo 22:41-46. Nĩoririe, agĩtiga gũtakorwo na macokio. Gũtirĩ macokio nginya rĩu, na o na rĩu no ũguo, harĩ o na macokio o mamwe mangĩiganana. Kristũ nĩ mũrũ wa Daudi kũringana na mwĩrĩ, na nĩ Mwathani wa Daudi kũringana na ũrĩa aarĩ atanaciarwo Daudi.)
Nĩgũkorwo Daudi ndaambatire agĩthiĩ igũrũ --> Ngai nĩ atuĩte Jesũ, o ũcio mwambire, Mwathani na Kristũ.
(Meciria makwa mwene: Ngarari ya Petero thĩinĩ wa Atũmwo 2:29-36 nĩ nyinyi. Ngarari ya Petero ndĩbataraga ũũgĩ o na ũrĩkũ. Daudi aandĩkire ũhoro wa mũndũ ũgũikara thĩ guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Daudi ndoimboakire agĩthiĩ gũikara guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Mũndũ no athiĩ akerorere mbĩrĩra ya Daudi, Petero ekuuga ciugo nini mbere. Nĩ ũndũ ũcio thaburi ĩyo ndĩarĩ ya Daudi. Petero acooka agwetera mũndũ ũrĩa thaburi ĩyo yaarĩ ya kwerekera harĩ we. Petero agwetaga mũndũ ũyũ atarĩ na hinya wa kũhoreria ũndũ ũcio o na hanini: "Jesũ ũcio mwamwambire mũtĩ-igũrũ." Petero eetaga mũndũ ũyũ "Mwathani o na Kristũ.")
Nĩ ũndũ ũcio, o nake Kristũ ndaigana kwĩyoera ũgooci wa gũtuĩka mũthĩnjĩri-Ngai ũrĩa mũnene --> Wee ũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene, o ta ũrĩa Melikisedeki aatariĩ.
Ahibirania 7:3Ndaarĩ na ithe kana nyina, kana kĩruka gĩake, na ndaarĩ na kĩambĩrĩria kĩa matukũ kana mũthia wa muoyo wake, nĩ ũndũ ũcio, we ahaana ta Mũrũ wa Ngai, egũtũũra arĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene.
NĨATŨŨRAGA TENE NA TENE, NA ARĨ NA ŨTHĨNJĨRI-NGAI ŨTANGĨGARŨRWO --> NĨ ŨNDŨ ŨCIO NO AHONOKIE KŨNA ARĨA MOKAGA KŨRĨ NGAI NĨ ŨNDŨ WAKE.
(Meciiria makwa mwene: Thaburi nyinyi nĩĩkoragwo na maũndũ maingĩ. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũndũ ũrĩa Daudi eetaga Mwathani wake, ũikarĩte guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũthamaki ũrĩa ũthamakaga kuuma Zayuni. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũthĩnjĩri-Ngai wa tene na tene, wa mũhari mũkũrũ gũkĩra ũthĩnjĩri-Ngai wa Isiraeli, mwĩhĩtĩre nĩ Ngai na mwĩhĩtwa ũrĩa Ngai ataagacookia na thutha. Thĩinĩ wa Isiraeli ya tene, watho wagĩrĩte ũtwe wa ũthamaki na ũtwe wa ũthĩnjĩri-Ngai wega ũtiganĩte. Mũndũ ndeetĩkĩrĩtio kũgĩa na ũtwe ũcio eerĩ hamwe watho-inĩ ũcio. Thaburi ya 110 nĩyheaga mũndũ ũmwe ũtwe ũcio eerĩ. Ibuku rĩa Ahibirania rĩrahũthĩra icunjĩ nyingĩ rĩgĩtaarĩria ũhoro wa mũndũ ũcio nĩwe ũ.)
39. K. ARIUKĨTIO KUUMA MBĨRĨRA-INĨ — NA ATŨŨRAGA THĨĨNĨ WAKU
40. K1. ŨHORO WA MA, NA ŨRĨA WAHEANIRWO
1 Akorinitho 15:3Nĩgũkorwo ũhoro ũrĩa niĩ ndaamũkĩrire nĩguo ndaamũheire, ũrĩ wa mbere na wa bata mũno: atĩ Kristũ nĩakuire nĩ ũndũ wa mehia maitũ o ta ũrĩa Maandĩko moigĩte, (4) na atĩ nĩathikirwo, na atĩ mũthenya wa gatatũ akĩriũkio kũringana na ũrĩa Maandĩko macio moigĩte,
Kristũ nĩariũkĩte kuuma kũrĩ arĩa akuũ, na agatuĩka maciaro ma mbere ma arĩa maakomete.
41. K2. ŨRĨA KŨRIŨKA KWONANIRIE IGŨRŨ RĨAKE
Aroma 1:3ũrĩa ũkoniĩ Mũrũwe, ũrĩa ta mũndũ warĩ wa rũciaro rwa Daudi. (4) Na rĩrĩ, Roho wa ũtheru nĩonanirie na ũhoti atĩ Jesũ Kristũ nĩ Mũrũ wa Ngai tondũ wa ũrĩa aariũkire akiuma kũrĩ arĩa akuũ: o we Jesũ Kristũ Mwathani witũ.
NĨOMBĨTWE KUUMA MBEU YA DAVIDI KWĨRĨNGANA NA MWĨRĨ --> AKĨONANIRIO ATĨ NĨ MWANA WA NGAI NA HINYA, NA ŨGWĨTHAAMBŨRA WAKE KUUMA KŨRĨ ARĨA AKUŨ.
(Meciiria makwa: Paulo ekĩra icunjĩ cierĩ cia macokio thĩinĩ wa kiugo kĩmwe rĩngĩ, na mũtaratara wacio, thĩinĩ wa Aroma 1:3-4. Jesũ ookire kuuma rũciaro-inĩ rwa Daudi, na mwĩrĩ. Jesũ nĩoonanirio ta Mũrũ wa Ngai na hinya, na njĩra ya kuuma mbĩrĩra-inĩ. Mũndũ o wothe no oige atĩ nĩ Mũrũ wa Ngai. No Jesũ wiki nĩwe ũrĩ na ũguũrio ũcio wonanĩtio na kuriũka kuuma kũrĩ arĩa akuũ.)
42. K3. KĨRĨKANĨRO GĨA TENE NĨKĨO KĨOIGIRE MBERE
Thaburi 16:10tondũ ndũkandiganĩria mbĩrĩra-inĩ, o na kana ũreke Ũrĩa-waku-Mũtheru abuthe. (11) Nĩũũmenyithĩtie njĩra ya gũthiĩ muoyo-inĩ; nĩũkanjiyũria gĩkeno ndĩ harĩa ũrĩ, hamwe na mwago wa tene na tene ndĩ guoko-inĩ gwaku kwa ũrĩo.
tondũ ndũkandiganĩria mbĩrĩra-inĩ --> o na kana ũreke Ũrĩa-waku-Mũtheru abuthe.
Atũmwo 2:29“Ariũ na aarĩ a Ithe witũ, no ndĩmwĩre ndĩ na ũũmĩrĩru atĩ ithe witũ Daudi nĩakuire na agĩthikwo, na mbĩrĩra yake ĩrĩ o gũkũ nginya ũmũthĩ ũyũ. (30) Nowe aarĩ mũnabii na nĩamenyete atĩ Ngai nĩamwĩrire na mwĩhĩtwa atĩ nĩagaikarĩria ũmwe wa rũciaro rwake gĩtĩ gĩake kĩa ũnene. (31) Nĩ ũndũ nĩamenyete ũhoro ũcio mbere, nĩaririe ũhoro wa kũriũka gwa Kristũ, atĩ ndaatiganĩirio mbĩrĩra-inĩ, o na kana mwĩrĩ wake ũkĩbutha.
ROHO WA ŨRĨA WARIŨKIRIE JESŨ KUUMA KŨRĨ ARĨA AKUŨ ARĨ THĨINĨ WANYU --> NĨAKARIŨKIA O NA MĨĨRĨ YANYU ĨRĨA ĨKUUAGA.
Agalatia 2:20Niĩ nĩndĩkĩtie kwambanĩrio hamwe na Kristũ, na rĩu ti niĩ ndũũraga muoyo, no Kristũ nĩwe ũtũũraga muoyo thĩinĩ wakwa. Muoyo ũrĩa ndũũraga mwĩrĩ-inĩ ũyũ ndũũraga na ũndũ wa gwĩtĩkia Mũrũ wa Ngai, ũrĩa wanyendire na akĩĩruta nĩ ũndũ wakwa.
Jesũ o ro ũcio, ũrĩa weherio harĩ inyuĩ aatwarwo igũrũ-rĩ, agaacooka o ro ũguo mwamuona agĩthiĩ.
Kũguũrĩrio 1:7Atĩrĩrĩ, nĩ gũũka arooka na matu, na gũtirĩ riitho rĩtakamuona, o na andũ arĩa maamũtheecire nĩmakamuona; nao andũ othe a thĩ nĩmagacakaya nĩ ũndũ wake. Ũguo nĩguo gũgaatuĩka! Ameni.
(Meciiria makwa: Ririkana rũgeni rũnini rũrĩ thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 19:12. Jesũ aarĩ na rĩĩtwa rĩandĩkĩtwo rĩrĩa gũtaarĩ na mũndũ wamenyaga, no we mwene nowe wamenyaga rĩĩtwa rĩu. Marĩĩtwa marĩa wĩrutani ũyũ ũheetwo moimĩrĩte thĩinĩ wa gĩcunjĩ o kĩu. Marĩĩtwa macio nĩ Mwĩhokeku na wa Ma. Kiugo kĩa Ngai. Mũthamaki wa athamaki, na Mwathani wa aathani.)
46. L4. MABUKU MAAHINGŪRWO
Kũguũrĩrio 20:11Ningĩ ngĩona gĩtĩ kĩnene mũno kĩa ũnene kĩa rangi mwerũ, na ngĩona ũrĩa wagĩikarĩire. Nayo thĩ na igũrũ ikĩũra, ikĩehera ũthiũ-inĩ wake, ikĩaga handũ ingĩikara. (12) Na ningĩ ngĩona arĩa akuũ, anene na arĩa anini, marũgamĩte mbere ya gĩtĩ kĩu kĩa ũnene, namo mabuku makĩhingũrwo. Narĩo ibuku rĩngĩ rĩkĩhingũrwo, na nĩrĩo ibuku rĩa muoyo. Nao andũ arĩa akuũ magĩtuĩrwo ciira kũringana na ciĩko iria meekĩte, o ta ũrĩa kwaandĩkĩtwo mabuku-inĩ macio. (13) Narĩo iria rĩrĩa inene rĩkĩruta arĩa akuũ maarĩ thĩinĩ warĩo, nakĩo gĩkuũ na Kwa-ngoma ikĩruta arĩa maarĩ thĩinĩ wacio, na o mũndũ agĩtuĩrwo kũringana na ciĩko iria eekĩte. (14) Thuutha ũcio gĩkuũ na Kwa-ngoma igĩikio iria-inĩ rĩa mwaki. Icua rĩu rĩa mwaki nĩrĩo gĩkuũ gĩa keerĩ. (15) Na rĩrĩ, mũndũ o wothe akorwo rĩĩtwa rĩake rĩtionekire rĩandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa muoyo-rĩ, agĩikio iria-inĩ rĩu rĩa mwaki.
namo mabuku makĩhingũrwo + Narĩo ibuku rĩngĩ rĩkĩhingũrwo, na nĩrĩo ibuku rĩa muoyo --> Na rĩrĩ, mũndũ o wothe akorwo rĩĩtwa rĩake rĩtionekire rĩandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa muoyo-rĩ, agĩikio iria-inĩ rĩu rĩa mwaki.
(Meciiria makwa mwene: Mĩthemba ĩĩrĩ ya mabuku nĩyonekaga hau gĩtĩ-inĩ kĩa ũnene thiini wa Kũguũrĩrio 20:12. Rũthemba rũmwe rwa ibuku nĩ rwandĩkaga maũndũ marĩa andũ meekĩte. Rũthemba rũrĩa rũngĩ nĩ rwandĩkaga marĩĩtwa, na rwĩtagwo ibuku rĩa muoyo. Kũguũrĩrio 20:12 ndĩoiga atĩ mũndũ o na ũrĩkũ nĩ aahonokire nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa maandĩkĩtwo ibuku-inĩ cia ciĩko. Kũguũrĩrio 20:15 yugaga atĩ ũndũ ũrĩa wamenyithanirie itua nĩ kana rĩĩtwa rĩa mũndũ rĩandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa muoyo.)
47. L5. ŨTHUURI, ŨKOIGWO NA ŨTHENGE-INI TAARĨRIA ŨRĨA BIBILIA ĨARIRIAGA ŨNDŨ O NA Ũ RĨKĨA
Johana 3:18Ũrĩa wothe ũmwĩtĩkĩtie ti wa gũciirithio, no ũrĩa wothe ũtamwĩtĩkĩtie ũcio nĩarĩkĩtie gũtuĩrwo ciira, nĩgũkorwo ndehokete rĩĩtwa rĩa Mũrũ wa Ngai wa mũmwe.
no ũrĩa wothe ũtamwĩtĩkĩtie ũcio nĩarĩkĩtie gũtuĩrwo ciira.
Johana 3:36Ũrĩa wothe wĩtĩkĩtie Mũriũ, arĩ na muoyo wa tene na tene, no ũrĩa wothe ũregete Mũriũ ndakona muoyo, nĩgũkorwo egũtũũra arakarĩirwo nĩ Ngai.”
Macokio maya matirũgamĩrĩire mwario wa mwandĩki ũmwe wiki. Musa, Joshua, mwandĩki wa ibuku rĩa Atiirĩrĩri, mwandĩki wa mabuku ma Maũndũ ma Matukũ, na Daudi othe nĩmarutithanĩirie. O na Isaia, Mika, na Malaki nĩ mekũrutithanĩirie. O na Mathayo, Luka, na Johana nĩ mekũrutithanĩirie. Petero nĩaaririe hĩndĩ ya Bendegothe. Filipu nĩaaririe njĩra-inĩ ya werũ. Paulo nĩaandĩkire marũa manana. Mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania nĩwe ũrĩmĩrĩirie. Ũguo nĩ mĩario ikũmi na ĩtano, kũu mabuku-inĩ mĩrongo ĩrĩ na ĩnana ma Bibilia, kwambĩrĩria gĩcunjĩ kĩa mbere kĩa ibuku rĩa Kĩambĩrĩria nginya gĩcunjĩ kĩa mũico kĩa ibuku rĩa Kũguũrĩrio. Mĩario yothe ĩyo ikũmi na ĩtano nĩ yaragia ũndũ ũmwe wĩgiĩ mũndũ ũmwe.
ŨŨ NDŨRANIRI ŨYŨ WAGAWANYIKA
Njĩra ĩrĩa kĩĩruru kĩonanagia ũtheri: ngũ iria yaigirĩirwo mũgongo wa Isaka (Kĩambĩrĩria 22:6) na mũtharaba ũrĩa waigirĩirwo mũgongo wa Mũrũ (Johana 19:17). Kĩĩruru kĩu kĩoonekire kĩrĩma-inĩ. Mwĩrĩ ũcio woonekire nja ya itũũra.
Ũrĩa ciugo ciarĩ na bata: kiugo kĩmwe gĩa Gĩthungu "Mwathani" kĩrũgamĩrĩire ciugo igĩrĩ tofauti cia Kĩhibirania thĩinĩ wa Thaburi 110:1. Ciugo icio igĩrĩ cia Kĩhibirania nĩ Yehova (H3068) na adoni (H113). Ngarari yothe ĩrĩa Jesũ aaheanire thĩinĩ wa Mathayo 22:45 ĩhingĩirwo ũhoro-inĩ ũcio wa ũtiganu.
Ũguo nĩ ta kuuga atĩa harĩ tene na tene: mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ. Kĩheo kĩa Ngai nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Jesũ Kristũ Mwathani witũ (Aroma 6:23). Icio nĩcio njĩra iĩrĩ tu iria mũndũ arĩhaga thiirĩ wa mehia.
Njĩra ya kũrora ithuĩ-inĩ: Thaburi 110:4 na ibuku rĩa Ahibirania mũrango wa 7 nĩcio ihingũraga ũhoro wothe wa ũrutani wa ũthĩnjĩri-Ngai wa Melikizedeki. Ũrutani ũyũ ũtaarĩirie mũthamaki na mũthĩnjĩri-Ngai magĩkĩgwatanĩrio thĩinĩ wa mũndũ ũmwe, mũkũrũ gũkĩra watho, na wehokeirwo na mwĩhĩtwa ũrĩa Ngai atagacookia. Ũrutani ũyũ ũbataire gũthomwo wega wongerere.
--> Njĩra ya kũhũthũra: ciugo cia "ithuĩ" na "iitũ" cia Kĩambĩrĩria 1:26, hamwe na "Jehova ũmwe" wa Gũcookerithia 6:4, nĩciũgũraga mũrango wa wĩruti wa kũna wa Ũngai. Ũngai nĩ Ngai ũmwe, na Ithe, na Mũriũ, na Roho Mũtheru magwetetwo ta andũ atatũ mĩgambo-inĩ ĩgũrũ ya Bibilia yothe. Wĩruti ũyũ warigiicire o mũthia-inĩ wa wĩruti ũcio wa kũna.
--> Njĩra ya mwena: 2 Athesalonike 1:7-10 na Kũguũrĩrio 19:11-16 nĩciguũragĩria ũrutani wothe wa gũcooka kwa Jesũ. Ũrutani ũcio ũrĩ na ma ya gũcooka kwa Jesũ, na ihenya rĩa gũcooka kwa Jesũ, na watho wa gũikara mwĩiguĩte mũgĩetereire gũcooka kwa Jesũ. Uga na ũtaananu: Maandĩko moigaga ma ya gũcooka kwa Jesũ no makarega kũheana ratathi wa gũcooka kwa Jesũ (Mathayo 24:36, Atũmwo 1:7). Ũtungata ũyũ o naguo nĩ ũraga kũheana ratathi wa gũcooka kwa Jesũ.
Njĩra ya kũrora ithuĩ-inĩ: Kĩambĩrĩria 3:15, mbeũ ya mũtumia, nĩyo ĩhingũraga ũhoro wothe wa mũhabu wa Mbeũ ĩrĩa yerĩirwo. Mũhabu ũyũ ũthiiaga na Iburahĩmu (Kĩambĩrĩria 22:18), na Daudi (Thaburi 132:11), na nĩwĩtanĩtio ũhoro-inĩ wa Agalatia 3:16.
--> Kũguũrio kũngĩhoteka: Jakubu nĩoririe mũndũ ũrĩa aakorainie nake thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 32 rĩĩtwa rĩake mwene, na akĩregwo (Kĩambĩrĩria 32:29). Manoa nĩoririe mũraika wa Jehova rĩĩtwa rĩake mwene, na akĩĩrwo atĩ rĩĩtwa rĩu rĩarĩ piliy (H6383), rĩa kũgegania mũno kũrĩ mũndũ kũrĩmenya (Atiirĩrĩri 13:18). Isaia agĩcooka akiuga atĩ kaana karĩa gaatũciarĩirwo GAGETAGWO Mũgegania, pele (H6382), kuuma mũri o ro ũcio (Isaia 9:6). Rĩĩtwa rĩrĩa rĩagitĩirwo Kĩrĩkanĩro-inĩ gĩa Tene nĩrĩo rĩanagĩrĩrio igũrũ rĩa kaana. Mũthia-inĩ wa Bibilia, akĩhaica akiuma igũrũ, Jesũ arĩ na rĩĩtwa rĩrĩa gũtarĩ mũndũ ũrĩmenyaga tiga we mwene (Kũguũrĩrio 19:12). Rĩĩtwa nĩrĩheanĩtwo, na rĩĩtwa rĩu rĩrĩ o na kũrĩa kũriku gũkĩra ũrĩa wĩrutwo ũyũ wonanĩtio.
Ndũrĩ mũbata gũtuĩka Mũkristiano nĩguo ũthome wĩruti ũyũ. Maũndũ maingĩ no makorwo nĩmo magũtwarĩte gũkũ. No gũkorwo nĩ gũcaria ũndũ gũgũtwarĩte gũkũ. No gũkorwo nĩ ngarari ĩgũtwarĩte gũkũ. Kĩũria kĩrĩa ũkoretwo ũkuuĩte kwa mĩaka no gĩkorwo nĩkĩo kĩgũtwarĩte gũkũ. Kwenda kũmenya ũhoro wa wĩtĩkio wa mũndũ ũngĩ no kũkorwo nĩ guo kũgũtwarĩte gũkũ. Kĩndũ gĩothe kĩrĩ thĩinĩ wa mũthiringo ũyũ nĩ gĩaku, kĩheanĩtwo tũhũ, na rũthiomi rwaku mwene. Tũtiũragia rĩĩtwa rĩaku. Tũtiũragia bũrũri waku. Tũtiũragia ũrĩa wĩtĩkĩtie. Wĩruti ũmwe ndũngĩhota gũtaarĩria biũ ũhoro wa Jesũ. Twaigana wĩra witũ wothe harĩ kĩũria gĩkĩ, na wĩruti ũyũ o na kũrĩ ũguo watheremaga o njĩra ĩmwe thĩinĩ wa Bibilia. Jesũ aarĩ ho mbere ya kĩambĩrĩria. Jesũ arĩ ho rĩu. Jesũ nĩagacooka. Gũtirĩ ithangũ rĩmwe rĩngĩhota kũrĩkia gũtaarĩria maũndũ macio mothe. Mĩruti ĩngĩ ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa tha ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũũgĩ ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũmenyo ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũkirĩrĩria ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa wĩtĩkio wa ngoro ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ĩngĩ nĩĩrooka. Thoma mĩruti ĩyo na kĩhaarĩria kĩrĩa ũngĩenda. Thuthuria mĩthiitũ iitũ o ũrĩa ũgũthiĩ na mbere. Mũhari o wothe wa Maandĩko thĩinĩ wa mĩruti ĩno nĩ mwandĩke wega mũno, na kĩgooto. Ndũrĩ hĩndĩ ũrĩenda gwĩtĩkia ciugo ciitũ tũhũ. No wĩthuthurie mũhari o wothe wee mwene.
Atũmwo 17:26Kuuma harĩ mũndũ ũmwe, nĩathondekire ndũrĩrĩ ciothe cia andũ nĩguo matũũre kũndũ guothe thĩ; na agĩtua mahinda mao o na kũndũ kũrĩa megũtũũra. (27) Ngai eekire ũguo nĩgeetha andũ mamũmaathe na hihi mamũhambatĩrie mamuone, o na gũtuĩka ndarĩ haraaya na o ũmwe witũ.
Thĩinĩ wa Thaburi 110:1, mũhaka wa adown wandĩkĩtwo "Mwathani wakwa." Adown nĩ kiugo kĩngĩ gĩa Kĩhibirania kũngĩ gũkĩra Yehova, o we Mwathani ũrĩa waaragia na Mwathani wa Daudi mũhari-inĩ ũcio.
“ũmwe” — H259 echad — ũmwe; kũrĩ na ũrũmwe; wa mbere
Echad nĩkĩo kiugo kĩrĩ thĩinĩ wa "Jehova Ngai witũ nĩ Jehova ũmwe." Echad nĩkĩo kiugo o kĩu gĩtũmagĩrwo harĩ hwaĩ-inĩ na rũciinĩ gwĩtwo mũthenya Ũ MWE. Echad nĩkĩo kiugo o kĩu gĩtũmagĩrwo harĩ mũndũ mũrũme na mũtumia wake gũtuĩka mwĩrĩ Ũ MWE.
“Mũriũ wa mũmwe” — H3173 yachiyd — wiki; ũrĩa wiki; wa mwana wa mũmwe
