Mvutu wa Bapostolo — Longukulu ya Kibina ayi Numero ya Strong
NGIUFUNGA YE MVUTUKU — WILUKA, BALUKA, BOTAMA, TAMBULA MPEVE YANZIKA
Malongi ma Fundamentu ma Nkand'a Nzambi — Nsangu Zambote za Yesu Kristu
MU MAMBU MASONGA
Nzambi wukuvanga, ayi Nzambi wukuzolele. Konso mutu wuvanga mbi, ayi mbi yikutulembikanga ye Nzambi. Nzambi wufidisa Mwan'andi, Yesu Klisto. Yesu kasia vanga mbi ko, kansi wufwa mu futila mbi zieto. Bosi Nzambi wumfulukisa kuna bafwa, ayi wuzinga buabu. Tala diambu diafweti vanga. Wikila nsangu zazi zambote mu ntima aku wumvimba. Baluka mu nzila zaku zambi — Nkand'a Nzambi wubinganga diambu diadi nkalulu yampa. Botokolo — kota kuna nzadi mu nkumbu a Yesu Klisto — ayi Nzambi wulolula masumu maku. Nzambi wukuvana Mpeve Yandi Yavelela mu zinga mu nge. Bosi landakana Yesu konso lumbu, va kimosi ye bankaka bakwikilanga, nate kuna nsuka a luzingu luaku. Yandi wukebanga, ayi wukuvana luzingu lukalendi manisa ko.
MVOVO WANTWALA
Nkundi, kiuvu kiwilu mfunu kiviokidi mu bantu boso, kiuvu beto tuyuvudulu mu lumbu kina Dibundu diabutukila. Bantu bawa kieleka basimbwa mu mianda miawu, ayi bayamikina, vo: tuvanga nki? Bakabasonganga ko kaka mu kuwila kima, voti mu samba lusambulu ayi kuenda zinga banza buawu bobo bazingilanga. Bavana bawu mvutu mu nzila yina yikala ye mwelo, ayi mwelo wowo wukala ye kinene kioki bafwete sabuka. Wilukila — mu ntima aku wamvimba — vo Yesu Kristu wafwa mu diambu di masumu maku ayi wafuluka mu bafwa, kadi minu mieti kuiza mu kuwa mambu ma Nzambi. Balula mavanga — vutuka mu masumu maku mu ntima aku wamvimba. Bosika mu dizina dia Yesu Kristu mu diambu di lolo di masumu maku — zikwa yandi, ayi fuluswa mu diambu di kuzinga luzingu lumpa. Tambula dikaba dia Mpeve ya Nlongo — kadi woso wukondwa Mpeve ya Kristu kakadi ko mu diambu diandi. Buna kadi telamana kaka va mwelo: bantumwa balonga diaka bavuluswa mu kudianzikila yandi, ayi mu kuzinginina nate ku nsuka — kadi mpuluswa yieti kubadikila mu kieleka, yeti zinga mu kieleka, ayi yeti fokuka mu kieleka. Lusambulu kikitu kimboti mu tona, ayi lenda samba kiawu tona mu ntangu yayi; kansi wa mamo bantumwa bavutudi, ayi vanga mo, buna wela vuluswa. Yayi yawu nzila yikotila. Zayisa yawu mu diambu diaku kibeni, ayi diatila mu yandi.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Vava bantu bawilu mawa mu mintima mi'awu ayi batambikisa mbembo, tuvanga nki, buevi bamvuala bavutudila?
2. Nki disongidila mu kwikila mu ntima ayi mu kuvova mu munu, ayi nki disalanga mbotokolo mu nkumbu a Yesu Klisto?
3. Nki kati Kristu kamona mpasi mu vunda masumu meto, ye nani we silu wa dikabu dia Mpeve ya Nlongo?
1. NGIUFULU — BAKALA YA BAMPANGI, TUVANGA NKIA?
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
MAVANGA MA BAMVUALA 2:36Bika Iseli dioso dizaba mu bukiedika ti Yesu beni diodi lubanda va dikulusi Nzambi wunkitudi Pfumu ayi Klisto! (37) Bu bawa mambu mama, mintima miawu miluala; diawu bayuvudila Piela va kimosi ayi bamvuala bankaka: —A bakhomba, a mbi tuvanga e?
2.Tsongolo 1:5Bibedi diaka kuidi Yesu Klisto, mbangi yi kuikama, wutheti mu fuluka mu bafua ayi nyadi yi mintinu mi ntoto. Kuidi mutu wowo wukutuzolanga ayi wutukula mu masumu meto mu menga mandi,
MUNA YANDI TUENA YE NKUDULU MU MENGA MANDI = NLEMVO WA MASUMU.
(Mabanza mama ya munu — kula ye kulolokwa kwa masumu bina KWANDI. Kiawu kikuma tubatizwanga MU YANDI: menga makutuvuidila, ye kulolokwa kwena mu mawu, bina mu YANDI mosi tubatizwanga.)
4.Isaiah 52:14↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
YANDI WAMONA MPASI MU BILA KIA MAVANGI METO MAMBI + WAFWAKUSU MU BILA KIA MASUMU METO --> MU MPASI YANDI TUWUKIDI.
8.MATAYI 27:28Bamvula minledi miandi ayi bamvuika yunga ki mbuaki. (29) Bavanga budu ki kipfumu ki zitsendi, bamvuika kiawu ku ntu; bansimbisa nti va koko kuandi ku lubakala, bamfukimina, bansekinina ayi batuba: —Mboti e, Ntinu wu Bayuda! (30) Banlobudila madita bosi babonga nti, wawu baba kunzubanga ku ntu.
KISALU KIA NTI YA NZENZI VA NTU ANDI --> BAU BATWIDINGI MATE KUNDI + BAU BAMBUDIDI VA NTU.
9.LUKA 22:44Bu kaba mu tsisi yi khindu; wuluta buela sambila diaka ngolo ayi diunga ditotuka mu nitu andi diba banga mabeti ma menga maba bua va ntoto.]
DIONGA DIATOBULA LUVATI LUANDI --> VAVA VAVA MENGA YA MAZA MAVAIKA.
(Mabanza mama ye mbadi — tanga malembe-malembe, ye zaba vo disolo diadi didi mu diambu di NGE. Luse lu vangila mimbwetete lwavondwa nate lwakondwa mfwatukusu. Mongo wu simbanga bima bioso wazibulwa mu mvwaji. Mioko mi belusa dikanda diazingu miatobolwa mu bisengo. Mafuwa mandi mateleme mu tangwa. Mazuta mabwa banga menga tuka nkinsi mosi wa lukumu ku sialu. Kasi kavondwa ko mu ngolo: Yandi vana mongo wandi mu luzolo luandi; kasukama ko mu suamisa luse luandi. Mfumu yamosi-yamosi yavwa nzimbala ye masumu maku, mputa yamosi-yamosi yavwa mavanga maku mambi, thonzo yamosi-yamosi yavwa nkanu waku. Ye vava disolo diamanisa, menga ye maza matukila mu luvati luandi — menga mu diambu di sukula ngeye, ye maza mu diambu di ziika ngeye muna yandi. Diawu, vava balomba mu balula ntima ye botama, kalombi ngeye ko mu vanga diambu di ndudi. Balombi ngeye mu tambula, mu maza-mafukama, kima kiakivwa yandi ntalu yoyo yawonsono.)
3. WILUKILA YAVE YESU KLISTU — AYI VOVILA YANDI KUA NUA AKU
1.Genesis 15:6↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
MU MVUTU MOSE KANANGULA NIOKA --> MVUTU WAU MWANA WA MUNTU FWETE NANGULWA --> KONSO MUTU WILUKILA MUNA YANDI KAFWA KO, VAYI KABAKA LUZINGU LUA MVU YA MVU.
(Mabanza mama ya munu — tula bima biobi biole va kimosi ye bika biau bilonga. Mu nsi'a matadi, batu bafwa nsatu bakambu kulongwa mu vanga kima mu baka lulendo. Bakambu longwa mu tala, mu minu, kioki Nzambi katombula va mfulu — buna bazinga. Yesu wutuba vo mfulu wina ki fwani kia kulunsi kiandi. Mu kwikila i tala. Tekila muntu kubaluka mu masumu, voti lemvo mu kima kioso, fwete kala ntete katala ye ntima wandi wamvimba kua Muntu wutombolo, ye kwikila mu yandi. Ye tala Abalahami: wakwikila, ye Nzambi wumbaka kioki ku lunungu kiandi — tekila mina, tekila kifu kioso. Minu i vana bima bioso bibadikilanga. Vava, tala buevi minu diansuka kuenda mu lemvo mu masono makwiza — mu builu bobo, mu ntangu yina.)
5.LOMA 10:8Vayi mbi dintuba e? Mambu ma Nzambi mafikimini; madi mu munuꞌaku ayi mu ntimꞌaku. Mambu mama madi mambu ma minu ayi mawu tueti longa. (9) Bila enati wunkikinina mu munuꞌaku ti Yesu niandi Pfumu, ayi wunwilukila mu ntimꞌaku ti Nzambi wumfulukisa mu bafua, buna wela vuka. (10) Bila woso mutu wunwilukila mu ntima, wela kitulu wusonga ayi mutu wunkikinina mu munu andi wela tambula phulusu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3670 homologeo — kunikina
BAKALA, MBI MFWETI VANGA MU VULUKA? --> KWIKILA MU MFUMU YESU KLISTO --> YE WUBOTAMU, YANDI YE BATU BANDI BAWOMBO, MUNA NTANGU YINA KAKA.
(Makanu mama — mbala zole kaka muna Nkand'a Nzambi wumvimba muna eyi kiuvu kikuvulwanga mu mbembo yanneni: vava mu nloko wa Filipi, ye mu lumbu kia Pentekoti mu Bisalu 2. Sika mvutu miodi vana lweka dimosi. Nkangu wa mu Pentekoti wawilanga kala ye wakuikilanga kala — i kuma bafwilwanga mu ntima — i kuma Petelo katonokela mu kinsonga kilanda: baluka, ye botama. Nkengi a nloko wazabanga kima ko, i kuma Paulu katonokela mu kinsonga kiantete: wilukila — i bosi wamvovesa mambu ma Mfumu kwandi. Muna ntangu yina ya builu, mutu wau wababotama. Mavantete mole, nzila mosi. Kuwilukila ka i mbeni a mbotokolo ko, ye mbotokolo ka i mbeni a kuwilukila ko; minu i ntima wulemvokelanga, ye ntangu yina veka yifwana.)
9.Ba Ebelewo 11:6Muaki mutu kambulu minu kalendi monisa Nzambi khini ko. Bila bulutidi mboti ti woso mutu tidi fikama Nzambi kawilukila ti Nzambi widi ayi kafueti wilukila ti niandi wumfutanga batu boso bankuntombanga.
KONDWA LUKWIKILU, KILENDAKANA KO MU KUNSAKUMUNA YANDI --> MUTU WUNKWIZANGA KWA NZAMBI FWETI KWIKILA VO YANDI WIDI.
4. MVUTU — BALUKA, VUBUA, TAMBULA PHEVE YANLONGO
MAVANGA MA BAMVUALA 2:38Piela wuba vutudila: —Lubalula mavanga! Bika kadika mutu mu beno kabotama mu dizina di Yesu Klisto mu diambu di ndemvokolo yi masumu. Buna luela tambula dikaba di Pheve Yinlongo. (39) Bila tsila beni yidi mu diambu dieno, mu diambu di bana beno ayi mu diambu di baboso badi thama, babo bobo Pfumu eto Nzambi kela tela mbila.
Bila kiadi kioki kidi mu luzolo lu Nzambi kimbutanga mbalululu yimavanga --> Vayi kiadiki ntoto kieta nata lufua.
(Mabanza mama ya munu — kadi wubanza vo diambu diadi diamfwete, diyoluka mbandu yimosi kaka ye kumana. Balula moyo, ye mambu bobo bidedikini, biwakikini muna Nkand'a Nzambi wamvimba mafwakumi kumi na zole ye zole (112) — makumaya-tandu-sambanu (46) mu Kalulu ya Ntete, ye makumasambanu-tandu-sambanu (66) mu Kalulu ya Mpa. Tuka bambikudi bayolukanga vo baluka, baluka, nate kwa Yoane wayolukanga vo balula moyo, nate kwa Mfumu yandi kibeni, nate kwa bapostolo, nate kwa Klisto wafuluka wasonikanga kwa mabundu — lubila lumosi lueti tambula tuka Kigenesi nate kwa Kinsonikwa kia Nsuka: BALUKA. Nzambi kasi manisa ko lumbu kimosi mu binga batu mu diambu diadi. Ye kadi mosi lendi manisa ko kuvanga diawu.)
6. BOKOLO KUBUKOLO MU KLISTU MU DIAMBU DI LULOZOLO LWA MASUMU
1.MAVANGA MA BAMVUALA 22:16Vayi buabu mbi wukidi vingila e? Telama, yenda botama ayi sambila dizina di Pfumu muingi wuvedoso mu masumu maku.”
TELAMA, YE BOTAMA, YE SUKULA MASUMU MAKU --> MU BOKILA DIZINA DIA MFUMU.
2.LOMA 6:4Tuziku va kimosi ayi niandi mu mbotokolo yi tubotama mu diambu di lufua muingi banga bu fulukila Klisto mu bafua mu nzila yi nkembo wu Tata, beto mamveto tuzinga luzingu lumona.
TWAZIKWA YANDI KUMOSI MU MBOTIKA MU LUFWA --> MPASI BETO MPE TUDIATA MU KIMPA KYA MOYO.
3.KOLOSAYI 2:12Beno luziku va kimosi ayi niandi mu mbotokolo yi lubotokolo ayi mu yawu beno lufuluka va kimosi ayi niandi mu lulendo lu minu, mu zingolozi Nzambi, yoyo yimfulukisa mu bafua.
KUZIKUA VAMOSI YANDI MU MBOTIKA --> KUFULUKA VAMOSI YANDI MU LUKWIKILU LWA KISALU KYA NZAMBI.
4.1 PIELA 3:21Buawu bobo beno luvukidi buabu. Mambu momo madi kifuani ki mbotokolo. Yawu yisi ko mu diambu di sukula mvindu yi nitu vayi mu diambu di kukiyekula kuidi Nzambi mu mayindu mamboti ma ntima. Mambu moso momo malenda vangama mu diambu di mfulukulu yi Yesu Klisto
MBOTOKOLO MPE YIVUKISA BENO BUABU = KUKIYEKULA KUIDI NZAMBI MU MAYINDU MAMBOTI MA NTIMA.
(Mabanza mama ya munu — kadi masa ke mavukisa ko. Kele mvutu ya kansansa ya mbote na Nzambi: menga makubukwa na kansansa mu diambu dya lulemvo lwa mbotika, ye muntu wutulwa mu luzingu lwampa.)
WAYOBUKA MU MASA MA YODEDE NSAMBU NKU-NSAMBU --> NITU YANDI YABAKA DIAKA BONSO NITU YA MWANA-MWANA, YANDI WAKIEDI.
(Malongi mama ma kimutu — talala, kifu kiakia bakala mu nsi ya kala. Naamani wakala muntu wa lukumu, wakala mpe nsua, ye bakamvovesa mu vanga diambu diakete: kuenda sukula mu Yolodani, mvutu-mvutu tandu ndwadi, ye kuvedila. Yandi wakala ye makasi, ye wavingila kimonisulu kianene, ye wayindulanga vo minlangu mia nsi yandi miavioka minlangu mia Isaeli mu mfunu — bonso wonso bafwilanga kaka mu diambu diadikete diadi. Vana kansi, ka wa nlangu wa Yolodani ko wamvukisa yandi; wa lukwikilu mu mambu ma Nzambi mu nlangu Nzambi kanominina. Wakuenda kuna, wasukudila mvutu-mvutu tandu ndwadi, ye nsuni yandi wavutuka fioti fioti bonso nsuni ya MWANA MU AKETE. Yayi i mfundila muntu kabutukanga diaka: ka mu ngolo yandi zande ko, kansi mu kuenda ku nsi mu lukwikilu, ye kuvutuka ku ntandu mwana wa mona, ye wavedila.)
Ayi beno boso lubotama mu Klisto --> lumana vuata Klisto.
8.TITE 3:4Vayi mamboti ma Nzambi, Mvulusi eto, ayi luzolo luandi mu diambu di batu bu bimonika, (5) buna niandi wutuvukisa. Bika sia ti mu diambu di mavanga ma busonga momo tuvanga vayi mu diambu di kiadi kiandi; bu katusukudila mu nlangu, mu mbutukulu yimona, mu kutukitula bamona mu lusadusu lu Pheve Yinlongo.
MAMBOTE YE LUZOLO LUA NZAMBI, MVULUSI ETO, BIAMONIKA --> KA MU MAVANGA MA LUNUNGU KO --> VAYI MU KIADI KIANDI KATUVULUSA, MU NSUKUDULU A MBUTUKULU YAMPA.
9.EFESO 2:8Bila mu nlemvo luvukila; mu nzila yi minu. Luvulusu beni lusia ba kuidi beno ko vayi didi dikaba di Nzambi. (9) Bika sia ti mu mavanga luvukila muingi mutu kabika kuandi kukiniemisa. (10) Bila beto tuidi bivangu biandi; tuvangu mu Klisto Yesu mu diambu di vanganga mavanga mamboti momo Nzambi kakubika tona thama muingi tusadila mawu.
MU NLEMVO LUVULUKA MU MINU = DIKABA DIA NZAMBI --> KA MU MAVANGA KO, MUNA MUTU KALENDI KUKIYAYISA KO --> BETO TUIDI KISALU KIANDI, VANGWA MU KLISTO YESU MU MAVANGA MAMBOTE.
(Mabanza mama ya mimi mosi — simba mambu mama mole va kimosi, ye kubakala ntantani ko va kati na wo. Nlemvo i dikabu; lukwikilu i lutambulanga wo; ye mbotika ka disalu ko diela baka kima, mu mpila mosi ka Naamani kabakila lubelusu mu diambu di kudivwaza mu nzadi ko, voti bafwidi ka babakila luzingu lwawu mu diambu di talanga nioka a mula ko. Nzambi wavana mawonso; muntu kaka wusinsamanga ye kutambulanga. Muntu weti vaika mu maza kena ye diambu ko dia kukiyantika mu diambu diandi mosi — bazikilaandi, ye Nzambi wamfulukisa. Diyikamu diavo vo mu 1 Petelo 3:21, ye i kieleka ova mpe: ka i maza ko, ye ka i masalu ma mioko mieto beto mosi ko. I nlemvo, watambulwa mu lusinsu lwa lukwikilu. Ye kimvana kilanda ntangu yoyo kitubanga mu diambu dia masalu bena wau: ka i fundasio ya luvulusu ko, kansi i mbutu andi — beto tuidi kisalu kia Nzambi kibeni, kisalu kimosi mu Kilisto Yesu mu diambu tudiatila mu masalu mamboti Nzambi kakubika beto mu vita mo. Ka kuena muntu ko wusinsamanga nswa mpe wubaka dikabu, ye ka kuena muntu ko wubokelanga diawu vo i mbaku wusukudi nswa.)
10.1 TIMOTE 1:13Ka diambu ko ti minu ndituama ba mvuezi, nyamisi ayi mfingi. Vayi ndimono kiadi bila mu kambu ku diela ndiba vangilanga mambu beni ayi mu kambu ku minu.
(Ngindu za mono kibeni — tala NANI mavwidi mandi mavwatu mu bulunga wowo. Saulu wa Taso wafietisaka nzila ya Kristu nate ku lufwa. Wagangaka babakala ye bakento, wabakokulaka kuna nloko, mfietisi ye mfietisi wa nkangu wa Nzambi. Pfumu kibeni wamwisidi mu nzila, wambwisa va ntoto, ye wamvovesa tuka ku diyilu. Kansi, ka diambu ko, bilumbu bitatu na malanda, Ananiya wafidusu mu vova: telama, ye botama, ye sukula masumu maku, mu tela dizina dia Pfumu. Kana kia kia nzila ya kwenda ku Damasi kiasukulanga ko masumu ma Saulu, kansi maza ma bulunga i mena mamsukulaka, buna mutu ka fweti banza ko vo masumu mandi kibeni mavwatu mu nzila yankaka yalula ye yina Nzambi kavana kwa mbi ya masumu.)
7. TAMBULA DIKABU DIA MPEVE YA NLONGO
1.MAVANGA MA BAMVUALA 19:5Buna bawa mambu momo, babotama mu dizina di Pfumu Yesu. (6) Bosi, Polo bu kaba tetika mioko babaka Pheve Yinlongo ayi bayolukamu zimbembo zinkaka ayi babikula.
BAVUBWA MU DIZINA DIA MFUMU YESU --> MPEVE YA NLONGO YIKWIZA VA BAWU.
2.LOMA 8:9Muaki beno lusiedi mu nsuni ko vayi mu Pheve enati Pheve yi Nzambi yidi mu beno. Vayi enati mutu kasi ko pheve yi Klisto, buna mutu wowo kasi vuiwulu kuidi Klisto ko.
VO MUNTU KAVWANGA MPEVE YA KLISTU KO --> YANDI KASI MUNTU WANDI KO.
3.MAVANGA MA BAMVUALA 2:39Bila tsila beni yidi mu diambu dieno, mu diambu di bana beno ayi mu diambu di baboso badi thama, babo bobo Pfumu eto Nzambi kela tela mbila.
LUSILU I KWA NGE + KWA BANA BENO + KWA BAWU BENA KUNA THAMA.
4.EFESO 1:13Mu niandi beno mamveno, bu lumana wa mambu ma kiedika, Nsamu wumboti wu phulusu eno, mu niandi luwilukila ayi lutudulu dimbu, pheve yinlongo yoyo yivanunu tsila. (14) Pheve yinlongo yidi dimbu mu kutumonisa ti tuela tambula kiuka kieto mu diambu di khudulu yi batu bobo Nzambi, kakibakila mu diambu di sanisina nkembo andi.
2. Baluka, ye lubotamu konso muntu mu nkumbu a Yesu Kristu mu diambu —
a) lulembolo lua masumu
b) mvutu a ntima ya mbote
c) luvuluku lu kiuma kisumbwa
3. Wizidi mu lukhuku, ayi wutuba: A bakala, mfweti vanga nki mu vuluka? Bawu bamvutudila: Wikila mu Pfumu Yesu Klisto. Muna thangu yina ya builu wu —
a) wutelamunu mu lumbu kia nkudulu
b) wadibukumuna nsambwadi mu Yolodani
c) wabotokwa, yandi ye babo bandi, kolo kiawu
4. Naamani wakidiobula mu Yolodani mvula tsambwadi, ye nsuni'andi wavutuka —
a) mu ntangu bilumbu bia luvundulu biena kwiza
b) banga nsuni a mwana wa fioti, ye wakala wavelela
c) mu nsukudulu a mbutukulu yampa
5. Diawu baluka mu mavanga, ayi vutuka —
a) muna masumu meno mavilakana
b) beno moso luela fwa mpe munkulu wau
c) kiadi kia nza kisalanga lufwa
6. Kani muntu kasi na Mpeve ya Klisto ko —
a) yandi wutelamunu mu lumbu kia nkudulu
b) kalendi kota mu kimfumu kia Nzambi ko
c) kasi ko wandi
7. Kwa yandi wutuzolele, ye wutusukudi mu masumu meto —
a) mu masa ma Yordani
b) mu menga mandi
c) mu diambu dia Nzambi
MVUTU YA KIELE: 1-b · 2-a · 3-c · 4-b · 5-a · 6-c · 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
NZILA YANKAKA — Ngalatia 3:27 ("wubatizu mu Klisto") kinzula mu diambu di mbongo a Abalahami: "Ayi enati beno badi ba Klisto, buna beno mbongo a Abalahami, ayi bantumunu boso buididi nsilꞌandi" (Ngalatia 3:29).
NZILA YANKAKA — Efeso 1:14 ("kimvwama kia Mpeve") kinzula mu diambu di lukulu lua kimvwama kisumbulu — kimvwama kiawu kibeni, ayi lumbu kina kimvwama kiawu kifuta mvimba.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.