MOBOKO · BOYEKOLI YA LIBOSO, ETIYAMI NA MOLONGO YA KALA
Bwanya — Malakisi ya Motuya ya Biblia
LILOBA YA EBANDELI
Bato nyonso balingaka kozala na bwanya, kasi bato mingi te bakobandaka esika oyo Nzambe abandaka. Bwanya ezali na esika ya ebandeli: kobanga Yawe. Monoko ya kala ebengaka bwanya "chokmah" (H2451, bwanya), mpe ebengaka kobanga wana "yirah" (H3374, kobanga); banda na ebandeli tii na nsuka, biloko yango mibale etambolaka esika moko. Nzambe abombaka bwanya te epai na yo. Apesaka yango. Ebimaka na monoko na Ye moko, mpe abombaka yango mpo na bato ya sembo lokola bomengo. Kasi osengeli kotimola yango, ndenge bato batimolaka palata. Mpe simba malamu likambo oyo: okoki te kozwa boyebi ya Nzambe soki oyebi naino te kobanga Yawe. Oyo ezali boyekoli ya moboko na likambo ya bwanya: esika bwanya ebandaka, lipamboli nini ezalaka likolo ya baye babangaka Ye, kobanga wana ezali nini, mpe ndenge nini Kondimana ya Sika ekobaka yango. Tanga liloba na liloba na miso na yo moko. Luka yango malamu.
MITUNA MISATO OYO BOYEKOLI OYO EKOYANOLA:
1. Bwanya ebandaka wapi, mpe nani apesaka yango?
2. Mapamboli nini ezali ya bato oyo babangaka YAWE?
BOBANGI NKOLO = EBANDELI YA BWANYA --> BOSENGO MALAMU EZALI EPAI YA BAOYO NYONSO BAKOSALAKA MITINDO NA YE.
(Makanisi na ngai ya moko — bwanya esengeli kobanda na kobanga YAWE; ezali na ekuke mosusu te. Mpe tálá epai bososoli malamu ezwamaka: epai ya bato oyo BASALAKA mibeko na ye. Bososoli malamu ezali elonga malamu, mpe eyaka na nzela ya kosala, kasi na nzela ya koyoka kaka te.)
1. KOBANGA YAWE EZALI EBANDELI YA BOSENGO
1.Ezayi 11:2Molimo na Yawe akowumela na likolo na Ye: Molimo ya bwanya mpe ya mayele, Molimo ya toli mpe ya nguya, Molimo ya boyebi mpe ya kotosa Yawe;
ABOMBELAKA BATO YA SEMBO BWANYA YA SOLO + AZALI NGUBA MPO NA BAOYO BATAMBOLAKAKA NA BOSEMBO.
(Makanisi na ngai — bwanya ya solo ezali tuwshiyah (H8454, bwanya ya solo) — bwanya oyo etelemi ngwi, bwanya oyo ekokamba na lolenge malamu. Abombaka yango mpo na bato ya sembo, ndenge moto abombaka bomengo; mpe ye moko azali nguba ya baoyo batambolaka na bosembo.)
5.Masese 2:4soki oluki yango penza ndenge balukaka palata to bomengo oyo ebombama,
EKOZALA ÉTÉ OKOSOSOLA KOBANGA NKOLO + OKOZWA BOYEBI YA NZAMBE.
(Makanisi na ngai ya moko — ntango nini? Ntango okoyamba maloba na ye, ntango okotia litoyi na yo epai na yango, mpe okoganga mpo na koluka boyebi, mpe okoluka ye ndenge bato bakolukaka palata. Bongo — kasi te liboso — okososola kobanga Yawe, mpe okomona boyebi ya Nzambe. Okoki te kobakisa boyebi na kondima na yo soki osili te kososola kobanga Yawe; mpe bwanya oyo ebombami mpo na bato ya sembo.)
2. MAPAMBOLA YA BAOYO BABANGAKA NKOLO
1.Banzembo 128:1Nzembo ya mobembo mpo na kokende na Tempelo ya Yawe. Esengo na moto oyo atosaka Yawe mpe alandaka banzela na Ye!
Ndenge tata alingaka makasi bana na ye = ndenge wana mpe Yawe alingaka makasi bato oyo batosaka Ye.
(Makanisi na ngai ya moko — pities ezali racham (H7355, kozala na mawa): kolinga na boboto, ndenge tata alingaka mwana na ye moko. Ezali libula ya bato oyo babangaka ye — ezali te somo, kasi bolingo ya boboto ya Tata.)
3. KOBANGA NKOLO EZALI KOYINA MABE
1.Masese 8:13Kotosa Yawe ezali koyina mabe. Nayinaka lolendo, lofundu, nzela ya masumu mpe monoko ya lokuta.
MAKAMBO YA NTINA YA EBREU⚑ H7451 ra · ⚑ H3374 yirah — Bobangi
(Makanisi na ngai — liboso koyina yango, na nsima kotalola yango na mokongo. Kobanga NKOLO ezali koyina makambo oyo ye ayinaka; mpe moto oyo ayinaka mabe akotelema pene na yango te mpo na ntango molai.)
3.Masese 19:23Kotosa Yawe ememaka na bomoi, esalaka ete moto azala na kimia; boye ata mabe moko te ekokomela ye.
MAKAMBO YA NTINA YA EBREU⚑ H2416 chay · ⚑ H3374 yirah — Bobangi
Kotosa Yawe ememaka na bomoi --> esalaka ete moto azala na kimia.
4. KOBANGA NKOLO NA LOLEMO YA SIKA
1.Matayo 10:28Bobanga te bato oyo bakoki koboma nzoto, kasi bazangi makoki ya koboma elimo; bobanga nde Ye oyo akoki koboma nzoto mpe elimo kati na lifelo.
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G622 apollumi · ⚑ G5399 phobeo — Bobangi
Bobanga te bato oyo bakoki koboma nzoto --> bobanga nde Ye oyo akoki koboma nzoto mpe elimo kati na lifelo.
(Makanisi na ngai moko — monoko ya kala elobi yirah (H3374, kobanga); monoko ya sika elobi phobos (G5401, kobanga). Monoko ebongwani, kasi kobanga elongwaki te. Tia kobanga na yo na oyo ekoki: te epai ya moto, oyo akoki koboma nzoto kaka — kasi epai ya ye oyo akoki koboma molimo mpe nzoto. Nzokande kanisá soki ye nani: Mobikisi, mpe abikisaka mobimba.)
2.Misala ya Bantoma 9:31Kati na Yuda mobimba, Galile mpe Samari, Lingomba ezalaki na kimia, ezalaki kolenda mpe kotosa Nkolo, mpe motango ya bandimi na yango ezalaki kobakisama na lisungi ya Molimo Mosantu.
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G4129 plethuno · ⚑ G5401 phobos — Bobangi
KOTAMBOLA NA KOBANGA NKOLO + NA KOBONDISAMA YA MOLIMO MOSANTU --> BAKÓMAKI EBELE.
(Makanisi na ngai ya moko — kotambola na kobanga Nkolo ekómisaka mingi. Mpe tálá baninga oyo ekendaka na yango: kobanga Nkolo mpe kobɔndisama ya Molimo Mosantu etambolaka esika moko. Ezali te bipai bibale bikeseni; mangomba ezalaki na yango mibale, mpe ekolaki.)
3.2 Bakolinto 7:1Balingami na ngai, lokola tozali na bilaka ya lolenge oyo, tomipetolaka na nyonso oyo ekomisaka nzoto mpe molimo mbindo, mpo na kotambola na bomoi ya bosantu, kati na kotosa Nzambe.
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G5401 phobos — Bobangi · ⚑ G42 hagiosune · ⚑ G3436 molusmos — Bosoto
MIKOMISA BISO MOKO NA MBINDO NYONSO YA MOSUNI MPE YA MOLIMO --> KOKOMISA BOSANTU MOBIMBA NA KOBANGA NZAMBE.
(Makanisi na ngai moko — bosantu ekokisamaka na kokoka na kobanga Nzambe. Bosoto awa ezali molusmos (G3436, bosoto) — eloko oyo epakolami, lokola potopoto na elamba; mpe ezali kobebisa nzoto mpe molimo. Kopetola ezali mokumba na biso — tomipetola — mpe na kobanga Nzambe, bosantu ekomaka na kokoka mpenza.)
4.Bafilipi 2:12Yango wana, balingami na ngai, ndenge bozalaki tango nyonso na botosi, bokoba kosala mpo na lobiko na bino, na kobanga mpe na kolenga: bokosalaka bongo kaka te tango nazali elongo na bino, kasi mpe sik’oyo, na kolekisa, tango nazali elongo na bino te;
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G5156 tromos — Kolenga · ⚑ G5401 phobos — Bobangi · ⚑ G4991 soteria
SALA LOBIKO NA YO MOKO = NA KOBANGA MPE NA KOLENGA.
(Makanisi na ngai ya moko — kolenga ezali tromos (G5156, kolenga): koningana oyo ekendaka esika moko na bobangi. Ezali lobiko na yo moko oyo ozali kosala na yango; sala yango na bobangi mpe na kolenga.)
KOSUKISA
Masese 2:5okososola solo soki kotosa Yawe elakisi nini mpe okozwa boyebi ya Nzambe.
MAKAMBO YA NTINA YA EBREU⚑ H1847 daath — Boyebi · ⚑ H3374 yirah — Bobangi
NGOLU YA NKOLO = UT LOBIKO KIN LOBIKO EPAI YA BATO OYO BAKOBANGAKA YE.
(Makanisi na ngai ya moko — sik'oyo tósangisa likambo mobimba. Kobanga Yawe ezali ebandeli ya bwanya. Yawe apesaka bwanya; abombaka yango mpo na bato ya sembo; mpe moto oyo alukaka yango lokola palata akososola kobanga Yawe, mpe akozwa boyebi ya Nzambe. Kobanga wana ezali koyina mabe. Kobanga wana ekokambaka na bomoi. Mangomba oyo etambolaka na yango ezali komibakisa, mpe bosantu ekokokisama na kati na yango. Mpe likolo ya baye babangaka ye, ngolu ya Yawe ezali banda seko na seko. Kobanga Yawe ezali te ekuke ya molili; ezali ekuke oyo ekotisaka na ngolu na ye. Bandá kuna.)
MALOBA YA NTINA YA GRIKI
Oyo ezali maloba ya ntina mpo na lisolo oyo. Fina liloba nyonso oyo ezali na bapɔ na kati ya bavɛrsɛ likolo mpo na koyeba ndimbola na yango awa.
“Bobangi” — G5401 phobos — kobanga, kotosa
Kotambola na kobanga Nkolo, mangomba ezalaki kobakisama
“Bobangi” — G5399 phobeo — kobanga, kotosa
Kasi bánga ye
“Bwanya” — G4678 sophia — Bwanya
bwanya kaka wana, oyo ememami kino na Boyokani ya Sika
“Kolenga” — G5156 tromos — kolenga, koningana esangani na kobanga
salela mozindo na yo mpenza mpo na kobongisa lobiko na yo na kobanga mpe na kolenga
“Bosoto” — G3436 molusmos — bosoto, elembo ya mbindo
kómisa biso pɛto longwa na mbindo nyonso ya mosuni mpe ya molimo
“Bwanya ya solo” — H8454 tuwshiyah — boyebi ya solo oyo ekambaka na elonga
Abombeli bato ya sembo yango
“Bososoli ya nokinoki” — H7306 ruwach — na koyoka nsolo; koyeba mbala moko
Nsolo eyebani nokí eyebisaka na mbala moko.
“ayokelaka mawa” — H7355 racham — boyokani mawa, bolingo, mawa
Yawe ayokelaka bato oyo bazali kobanga ye mawa
MOKAPO MOKE YA MOMEKANO
1. Nzembo 111:10 — Kotosa Yawe ezali mosisa ya:
a) boyebi
b) bososoli
c) bwanya
2. Matayo 10:28 — Nzokande bobanga nde Ye oyo akoki koboma:
a) elimo mpe nzoto kati na lifelo
b) nzoto, kasi molimo te
c) molimo, kasi nzoto te
3. Masese 2:4 — Soki oluki yango penza ndenge balukaka palata to bomengo oyo ebombama
a) wolo ya kitoko
b) bomengo oyo ebombama
c) mabanga ya motuya
4. Masese 2:6 — Pamba te Yawe nde apesaka bwanya, mpe maloba ya monoko na Ye epesaka:
a) bwanya mpe teya
b) toli mpe nguya
c) boyebi mpe mayele mpe bososoli
5. Masese 8:13 — Kotosa Yawe ezali:
a) koyina mabe
b) kolongwa na mabe
c) kobanga mabe
6. Misala 9:31 — Kotambolaka na kobanga Nkolo, mpe na kobondisama na Molimo Mosantu, Lingomba ezalaki:
a) enolenda
b) epalanganaki
c) ebakisamaki
7. Mosakoli 12:13 — Tosa Nzambe mpe batela mibeko na Ye, pamba te yango nde eleki na tina mpo na moto:
a) mosisa ya mayele
b) mokumba mobimba ya moto
c) esúka ya bato ba bwanya
BIYANO YA SOLO: 1-c, 2-a, 3-b, 4-c, 5-a, 6-c, 7-b
BOYEBI EYA LOKETO YA BOYEKOLI OYO
Ndenge ebandeli mibale ekokani: Masese 1:7 elobi ete kobanga Yawe ezali ebandeli ya boyebi, mpe Masese 9:10 elobi ete ezali ebandeli ya bwanya — tia ebandeli mibale wana esika moko mpe luka koyeba bokeseni na kati na yango.
Ndenge bomengo ebombami sik'oyo: luká ye lokola bomengo oyo ebombami (Ntoli 2:4) ekokamba na oyo azali na bomengo nyonso ya bwanya mpe ya boyebi ebombami kati na ye (Kolose 2:3).
--> Ndenge Molimo ezali kopema likolo ya Nzete ya Etape: molimo ya bwanya ekopema likolo na ye (Yis. 11:2) — luká moto oyo molimo ya bwanya epemi likolo na ye.
Ndenge ya kozwa yango soki ozangi yango: soki moko kati na bino azangi bwanya, tika ye asenga epai ya Nzambe, oyo apesaka bato nyonso na boboto, mpe apamelaka bango te (Yakobo 1:5).
