Bibiya Kikevo Kilonga Diambu Dia Nduenga? — Dibundu
FONDASIO · LONGUKULU YA NTETE, YIBAKA MU NZIMBUKUSU YA KHULU.
Nduenga — Malongi ma Nzambi ma Fondasio
MVOVO WANTWALA
Bantu bawombo bazolele kuba na ndwenga, kansi bakele fioti bawu bansobolele vana Nzambi kansobolanga. Ndwenga i vwidi kisina kiandi: wonga wa Mfumu. Ndinga ya nkulu ke tedila ndwenga vo chokmah (H2451, wisdom), yo ke tedila wonga wo vo yirah (H3374, fear); tuka luyantiku nate lusukisu, bimvimba biawu biele kudienda kumosi. Nzambi kena sueka ndwenga na ngeye ko. Yandi ke kupesa yawu. Yo ke tuka mu munu ya yandi mosi, ye yandi ke kuyibumba mu diambu dia bansongi bonso kimvwama. Kansi nge fwete dikula yawu, mutindu bantu bansimbaka mfwakisi. Ye tala mambu mama na kikebi kioso: nge lendi baka ko nzayilu ya Nzambi kanda nge kubakila ntendudulu ya wonga wa Mfumu. Kiaki i longukusu kia kisina mu ndwenga: vana yo yantikanga, lusakumunu nki lubwilanga bawu bakinzikanga yandi, nki wawu wonga, ye mutindu Kipovo ya Mpa ke kunatanga yawu ku ntwala. Tanga mambu moso na meso maku. Sosa yawu.
TSISI KIA MFUMU = YANTIKU KIA NDUENGA --> LUZAYU LUAMBOTE BENA NA BAWU BOBO BAVANGANGA MINSIKU MIANDI.
(Mabanza mama ma kummini — nduenga bafwana kubadikila mu wonga wa Yave; kutwasi mwelo wunkaka ko. Ye tala kuma nsi disungami dimboti didikuvwikwa: kwa bantu bansadilanga zithumunu zandi. Nsungami dimboti diawu diadimboti dia londo, ye diakwizidi mu vanga, ka mu kuwa kaka ko.)
1. WONGA MU MFUMU I NTHETULU’A NDUENGA
1.Isaiah 11:2↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
MPEVE YA MFUMU YIFWETI VUANDA VA YANDI = MPEVE YA NDUENGA YE LUZABUKU + MPEVE YA NZAYILU YE WONGA WA MFUMU.
(Ndiyilwa n'yandi ya munu diakedika — wonga wa Yave utona ye Mpeve. Dinatelo apha va kati kwa bima bya Mpeve ya Yave, ye divundila vana kavundila yandi.)
2.Isaiah 11:3↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
LUFWENO LWA NSWALU MU WONGA WA MFUMU --> KASAMBISA KO MU MONA KWA MESO MANDI + KATEMINA KO MU WA KWA MAKUTU MANDI.
(Mabanza mama beni — nzayilu yampa: mvovo wawu i ruwach (H7306, kununga). Banga buididi nunga yankuni yinatanga nzayilu yampa, buawu bobo wonga wa Mfumu ukumbikanga muntu nunga—wazayi diambu tuka lusu ye matu ma nsuka ko, ye kasambisanga ko mu mambu meni mona meso mandi.)
3.Proverbs 2:6↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
UNSIDIKILANGA NDUENGA YAMBOTE KW'BASONGA + I NKAKU KW'AWU BANDIATANGA MU BULUNGA.
(Mabanza mama ya kibeni — sound wisdom kele tuwshiyah (H8454, sound wisdom) — nduenga yina ke telamaka ngolo, nduenga yina ke nataka na kunda. Yandi ke bumbaka yawu sambu na bantu ya lunungu, mutindu muntu ke bumbaka kimvwama; mpi yandi mosi kele nkaka ya bantu yina ke tambulaka na bunkwikizi.)
5.Proverbs 2:4↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
BUNA WELA BAKULA WONGA WA MFUMU + WELA MONA NZAYILU YA NZAMBI.
(Mabanza mama — mu ntangu inki? Mu ntangu wintambula mambu mandi, mu ntangu wisadisa dikutu diaku kuidi mo, ye wisamba mu diambu di zaba, ye wisosa mo mu phila bansosanga baka. Buna — ke va ntuala ko — wela bakula wonga wa Mfumu, ye wela mona nzayilu a Nzambi. Kulendi baka ko nzayilu mu lukwikilu luaku enati kwiyi bakula ko wonga wa Mfumu; ye nduenga yayi i yizingamunu mu diambu di baku basonga.)
2. NKISI MI'AWU BAKINZIKA NZAMBI
1.MINKUNGA 128:1Lusakumunu kuidi batu boso bobo bobo beti kinzika Yave, bandiatilanga mu zinzila ziandi.
MU WONGA WA MFUMU --> BANTU BAVENGAMANGA MU MAMBU MAMBI.
(Mavuvu mama — dyantete kuwela kikienzo, ekuna kubaluka mu kwenda. Kuwela Yave Nzambi kikenda i kuwela kikienzo bina yikwela; ye woso ukiwelanga kimbi kalendi telama mu diambu dya thangu ntama ko kwandi kikienzo.)
3.Proverbs 19:23↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
Lubika mona tsisi batu bobo balenda vonda nitu --> Vayi bika lutina mutu wowo wulenda bunga nitu ayi muela ku bulungi.
(Mabanza mama beni — inoki ya kala yeti tuba yirah (H3374, boma); inoki ya mpa yeti tuba phobos (G5401, boma). Inoki yasobele, kansi boma kabuidi ve. Sisa boma yaku va yina yifwene: ke va muntu ko, wau kalendi vondanga kaka nitu ko — kansi va yandi wulenda kufwisa moyo ye nitu mvimba. Kansi yindula wau wina yandi: Mvulusi, ye yandi wumvulusanga mvimba.)
2.MAVANGA MA BAMVUALA 9:31Dibundu diba mu ndembama mu Yuda dioso, mu Ngalili ayi mu Samali bu dikindusu ayi bu dikinzika Pfumu. Batu babuelama mu lusadusu lu Pheve yinlongo.
KUDIATA MU WONGA WA MFUMU + MU MBOTHIZO YA MPEVE YAMPEMBA --> BAYIKAMUNU.
(Mabanza mama ya kimutima — kudiatila mu wonga wa Mfumu kunatwasa mbutukusu. Ayi tala kiedi kina kizitwadikinanga: wonga wa Mfumu ayi mbombolo wa Mpeve Yavelela badiatilanga va kimosi. Bansuamisananga ko; mabundu maba ye bima biabio biole, ayi mawu makula.)
3.2 KOLINTO 7:1Bakundi bama baluzolo, sumbu tubeki zitsila ziazi, bika tukivedisa mu mambu moso momo malenda sumuna nitu ayi pheve mu diambu di dukisa bunlongo bueto mu kinzikanga Nzambi.
TUVEDISA LUVEDILA MU MVINDU YAWONSONO YA NITU YE MPEVE --> MU KUKUBIKA BUNLONGO MU WONGA WA NZAMBI.
(Bumbanza buame — bunlongo bufwidisu mu kimonso kia Nzambi. Nsafu vava i molusmos (G3436, nsafu) — kilekwa bantobula, banga tibu ku kima kia lele; ye kiawu kimwanganga kimwini kinsuni ye kimpeve. Nsukudulu i eto beto vanga — tusukula beto veka — ye mu kimonso kia Nzambi bunlongo bunatanga ku sukisa kuandi kimwini.)
4.FILIPI 2:12Diawu, bakiluzolo biama, sumbu luidi tumamana mu zithangu zioso, bika lusala ayi luvanga mambu mafueni mu diambu di phulusu enomu tsisi ayi mu lukhuku. Bika sia ti bu ndidi yeno vayi luluta bu vanga bu khambulu yeno.
(Mabanza mama ma niongo — nzakama i tromos (G5156, nzakama): kinzakalu kina kina ye woma. I luvulusu luaku veka i weti sadila; sadila lo ye woma ye nzakama.)
NKENDA YA MFUMU = BANDA KUNA MVU YA MVU YENDA KUNA MVU YA MVU KUNA BAWU BANWONGANGA YANDI.
(Mabanza mama ma mfunya — buabu tukutakisa mambu mama mamvimba. Kinzikuka Yave i mbadukulu a nduenga. Yave weti vana nduenga; keti kunkubika mu diambu di batu balunga; ye woso wunyendisanga banga palata makanda tela sukula kinzikuka Yave, ye baka nzayilu a Nzambi. Kinzikuka kiaki i mengana mambu mambi. Kinzikuka kiaki keti nata mu moyo. Mabundu makuenda mu nzila yayina meti wokoso, ye vedila keti manisu mu mo. Ye kuidi bawu bakunzikuka, nlemvo a Yave uidi tona muna mvu ya mvu nate muna mvu ya mvu. Kinzikuka Yave ka nzila ya mfinda ko; nzila ya nlemvo andi. Yantika kuna.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
“woma” — G5401 phobos — woma, luzitu
Mu kutambula mu wonga wa Mfumu, mabundu makayikama.
“woma” — G5399 phobeo — kumona wonga, kunzitika
Vayi wonga yandi.
“Nduenga” — G4678 sophia — Nduenga
Nduenga yimosi yina, yinatwa muna Testama ya Mpa.
“kutekuka” — G5156 tromos — Kutekuka, nzakama yifwana ye wonga
4. Zingana 2:6 — Kadi Yave weti vana nduenga: mu munua'andi mueti totukila:
a) nduenga ye lulongo
b) lubadu ye lulendo
c) nzayilu ye ntendwelu
5. Zingana 8:13 — Woma wa Yave i mu:
a) kufuema mambi
b) katuka mu mbi
c) mona wonga wa mbi
6. Bikuma 9:31 — Bu dikinzika Pfumu ayi bu dikindusu lu Pheve yinlongo, dibundu diba:
a) kunenika
b) mwenyi kutantana
c) yikiyalakana
7. Longo 12:13 — Wonga Nzambi, ye keba mansiku mandi: kadi diadi diau:
a) lukubukulu lua nzayilu
b) mfulukusu wa mutu wa mvimba
c) tsukusulu ya nduenga
NSABI YA MVUTU: 1-c, 2-a, 3-b, 4-c, 5-a, 6-c, 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Buevi malubantiku matona mekutakananga: Bingana 1:7 wutubaka vo wonga wa Mfumu i lubantiku lua nzayilu, ye Bingana 9:10 wutubaka vo i lubantiku lua nduenga — tula malubantiku mole mama va kimosi ye sosa luviakusu lwandi.
Buevi kapu mosi ya mvimba kesolanga diambu diadi: Yobi 28 wunyuvulanga kuevi lunzayilu lulenda monikina, ye wunsukisa, wonga wa Mfumu, diawu diadi lunzayilu (Yobi 28:28).