Onyankopɔn Otumfoɔ — Bible Adesua a Strong's Nɔma ka ho
HWAN YESU YƐƐ ANSA NA WƆWOO NO WƆ BETLEHEM — NNE A ƐDƆƆSO NO, AWURADE BƆFO NO, DUA A ƐDA ISAAK SO
Nhyehyɛe Bibul Fapem — Yesu Kristo Asɛmpa
ASƐM A ƐFATA ANIMU
Saa fa yi bisa sɛ hwan ne Yesu, ɛfiri adebɔ ase, baabi a Onyankopɔn kae sɛ, "Momma yɛnyɛ onipa sɛ yɛn sɛso." Ɛdi obi a wɔfrɛ no Awurade bɔfoɔ no akyi, deɛ nkurɔfoɔ hyiaa no anim ne anim na wɔfrɛɛ no Onyankopɔn no. Ɛba awiei wɔ nnua a wɔde too Isak so no, ɔba baako pɛ a Abraham dɔ no no. Mmuae biara firi Kyerɛwsɛm ankasa mu, wɔ Kyerɛwsɛm ankasa nsɛm mu.
NSEM NKATA MMIƐNSA A NHWEHWƐMU YI BƐYI ANO:
1. Sɛ Onyankopɔn yɛ baako a, hena ne "yɛn" a ɔkasa wɔ Genesis 1:26 mu no?
2. Hena ne Awurade bɔfoɔ no, a nnipa hyiaa no anim ne anim na wɔfrɛɛ no Onyankopɔn?
3. Dua a wɔde too Isaac, ɔba baako no, so no kyerɛ ade bɛn a ɛbɛba akyire yi?
ANIMUDUA A EHYE ASE
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
Yesaia 9:6Ɛfiri sɛ, wɔawo akokoaa ama yɛn, wɔama yɛn ɔbabanin, na amammuo no bɛda ne mmati so. Na wɔbɛfrɛ no Ɔfotufoɔ Nwanwani, Otumfoɔ Onyankopɔn, Daa Agya, Asomdwoeɛ Wura.
WƆAWO ABƆFRA + WƆDE ƆBABARIMA AMA --> WƆBƐFRƐ NE DIN SƐ ONYANKOPƆN TUMFO.
Mfe ahanson ansa na wɔwoo Yesu no, odiyifo bi kyerɛw sɛ wɔbɛfrɛ abofra yi Onyankopɔn Otumfoɔ. Akokoaa Yesu daa mmoa adidibea mu. Kenkan nkyekyɛmu no brɛoo. Nkyekyɛmu no ka nkrataa yi nyinaa mu asɛm nyinaa.
1. A. ONYANKOPƆN A ƆKAA SƐ "MOMMA YƐN" — ONYANKOPƆN BAKO, NA NEA ƆKASA NO DƆƆSO SƐN BAKO
1.1 Mose (Gyenesis) 1:26Onyankopɔn kaa sɛ, “Momma yɛmmɔ onipa sɛ yɛn sɛso, na ɔnni ɛpo mu mpataa, ewiem nnomaa, anantwie ne mmoa a wɔyɛ keka ne biribiara a ɛwea nʼafuru so wɔ asase so.” (27) Enti, Onyankopɔn bɔɔ onipa sɛ ne sɛso; Onyankopɔn sɛso so na ɔbɔɔ wɔn; ɔbaa ne ɔbarima na ɔbɔɔ wɔn.
MOMMA YƐNYƐ ONIPA MFRA YƐN SƐ, NA ƆNTE SƐ YƐN --> ENTI ONYANKOPƆN BƆƆ ONIPA WƆ NE SUBAN MU.
(M'ankasa mʼadwene: Kenkan Genesis 1:26 ne Genesis 1:27 bom. Mma nsonsonoeɛ a ɛda nkyekyɛmu mmienu no ntam no nyɛ mmerɛw. Genesis 1:26 ka "yɛn" ne "yɛn de." Genesis 1:27 ka "ne suban" ne "Onyankopɔn bɔɔ," a ne mmienu nyinaa yɛ obiakofoɔ. Bible no ka nkyekyɛmu mmienu no nyinaa bɔ mu a onnyi ano boa. Bible no de ka ara kwa.)
2.1 Mose (Gyenesis) 3:22Awurade Onyankopɔn kaa sɛ, “Afei, onipa no abɛyɛ sɛ yɛn ara a, wahunu papa ne bɔne. Ɛnsɛ sɛ yɛma no ɛkwan na ɔtene ne nsa kɔte nkwa dua no so aba no bi die, na ɔtena ase afebɔɔ.”
(M'ankasa m'adwene: Hwɛ Yesaia 6:8 no yiye. Yesaia 6:8 wɔ nsɛnkyerɛnne abien no nyinaa wɔ kasamu koro mu: "Hena na mɛsoma no" ne "hena na ɔbɛkɔ ama yɛn." Ɔkasafo koro no ara de nsɛnkyerɛnne a ɛyɛ baako ne nea ɛyɛ dodow di dwuma bɔ mu. Eyi nyɛ nkyerɛwee mfomso. Eyi nyɛ sɛ Onyankopɔn de dodow nsɛnkyerɛnne rehyɛ ne ho nkyerɛase sɛ ɔno nko ara. Saa nhwɛso yi si mpɛn pii, wɔ Bible mu nhoma ahorow pii mu, wɔ mfehaha pii mu.)
Tie, Ao Israel, Awurade yɛn Onyankopɔn yɛ Awurade koro.
(Me ho adwene: Deuteronomium 6:4 di adesua yi nyinaa so. Onyankopɔn baako pɛ na ɔwɔ hɔ. Anyame baanu nni hɔ. Anyame baasa nni hɔ. Anyame bebree nni hɔ. Nkyerɛwsɛm biara a ɛwɔ adesua yi mu a ɛbɛkyerɛ sɛ Onyankopɔn a ɔto so mmienu wɔ hɔ no, wɔakenkan no bɔne. Deuteronomium 6:4 ne sɔhwɛ a wɔde hwɛ saa asɛm no. Hyɛ Hebri asɛmfua a wɔde ayɛ "baako" wɔ saa nkyerɛwsɛm yi mu no nsow. Asɛmfua no ne echad. Echad yɛ asɛmfua koro no ara a wɔde di dwuma bere a wɔfrɛ anwummere ne anɔpa "DA BAAKO," nanso da baako wɔ afã mmienu. Echad yɛ asɛmfua koro no ara a wɔde di dwuma bere a wɔfrɛ ɔbarima ne ne yere "HONAM BAAKO," nanso ɔbarima ne ɔyere yɛ nnipa baanu. Bible no paw asɛmfua bi a ɛkyerɛ "baako" a ɛma onipa bebree tumi wɔ mu. Genesis 1:26 kyerɛw sɛ Onyankopɔn kaa sɛ "momma yɛnyɛ.")
6.Yesaia 45:5Mene Awurade, obiara nni hɔ bio; Onyankopɔn biara nni hɔ ka me ho. Ɛwom sɛ wonnyee me ntoo mu deɛ, nanso mɛhyɛ wo den,
Mene Awurade + obiara nni hɔ bio + Onyankopɔn biara nni hɔ ka me ho.
(Me ho adwene: Yesaia 45:5 ka nokware yi fa foforo no ho asɛm. Adesua yi renkwati Yesaia 45:5. Onyankopɔn ka no pefee sɛ Onyame foforo bi nni hɔ sen ɔno. Biribiara a adesua yi behu wɔ nkratafa a aka no mu no ntumi mfa Nyame a ɔto so abien nka ho da. Nea adesua yi behu ankasa no yɛ nwonwa na eye sen sɛ Nyame a ɔto so abien bɛba. Adesua yi behu sɛ Onyankopɔn koro no ma ne ho da adi kyerɛ nnipa.)
2. B. NEA WƆFRƐ NO AWURADE BƆFO NO — NEA WƆSAN FRƐ NO ONYANKOPƆN
Hebri asɛmfua a wɔkyerɛ ase "ɔbɔfo" no ne malak (H4397). Malak kyerɛ obi a wɔasoma no. Malak bɔ onipa a wɔasoma no adwuma din, na ɛnkyerɛ onipa no su. Hwɛ nea Bible no yɛ fa saa onipa pɔtee a wɔasoma no ho wɔ nsɛm a edidi so yi mu.
3. B1. HAGAR WƆ SƐRE SO — ƆTOO NE DIN
1 Mose (Gyenesis) 16:7Awurade ɔbɔfoɔ hunuu Hagar wɔ nsuo aniwa bi ho wɔ ɛserɛ no so. Na saa nsuo aniwa no da ɛkwan a ɛkɔ kuro bi a wɔfrɛ no Sur no nkyɛn. (8) Ɔbɔfoɔ no bisaa Hagar sɛ, “Sarai abaawa Hagar, wofiri he, na worekɔ he?” Hagar buaa no sɛ, “Meredwane afiri mʼawuraa Sarai nkyɛn.” (9) Na Awurade ɔbɔfoɔ no ka kyerɛɛ Hagar sɛ, “Sane kɔ wʼawuraa no nkyɛn, na kɔbrɛ wo ho ase ma no.” (10) Ɔbɔfoɔ no ka kaa ho sɛ, “Mɛma wʼase afɛe a, wɔkan a, ɛnyɛ yie.”
(Me nsusuwii: Nneɛma abien wɔ Genesis ti 16 mu na ɛsɛ sɛ ɛma ɔkenkanfo no gyina. Nea edi kan, ɔbaako a wɔfrɛ no "Awurade bɔfo" no ka sɛ "Mɛma wʼase adɔɔso." Awurade bɔfo no anka se "Awurade bɛma wʼase adɔɔso." Awurade bɔfo no kasa te sɛ ɔno ara ne obi a ɔreyɛ mma ase no adɔɔso. Nea ɛto so abien, Genesis nhoma no ankasa, ɛnyɛ Hagar adwene, frɛ saa Awurade bɔfo yi "Awurade a ɔkasa kyerɛɛ no." Hagar frɛ saa onipa koro no ara "Wo Onyankopɔn." Nea ɔka Genesis nhoma no ho asɛm no ne Hagar gye tom.)
4. B2. NSA A ƐDA ISAAC SO — ƆKA NTAM WƆ NE HO SO
1 Mose (Gyenesis) 22:11Ɛhɔ ara na Awurade ɔbɔfoɔ frɛɛ no firi soro sɛ, “Abraham! Abraham!” Ɛnna Abraham gyee so sɛ, “Me nie.” (12) Awurade ɔbɔfoɔ no kaa sɛ, “Mfa wo nsa nka abɔfra no. Ɛnyɛ no bɔne biara. Esiane sɛ woamfa wo dɔ ba, wo ba korɔ no ankame me no enti, mahunu sɛ wosuro Onyankopɔn.”
wo ba korɔ no ankame me no enti, mahunu sɛ wosuro Onyankopɔn.
1 Mose (Gyenesis) 22:15Awurade ɔbɔfoɔ no frɛɛ Abraham firii soro deɛ ɛtɔ so mmienu kaa sɛ, (16) “Maka me ho ntam sɛ, ɛsiane sɛ woayɛ yei, na woamfa wo ba, wo ba korɔ no ankame me enti, (17) hyira na mɛhyira wo na mama wʼase adɔre sɛ ɔsoro nsoromma ne mpoano anwea. Na wʼasefoɔ bɛgye wɔn atamfoɔ nkuropɔn adi so. (18) Wɔnam wʼasefoɔ so na wɔbɛhyira ewiase amanaman nyinaa, ɛfiri sɛ, woadi mʼasɛm so.”
MEKA NTAM SƐ, AWURADE NA ƆSE --> WO ASE MU NA WIASE AMAN NYINAA BƐNYA NHYIRA.
(Me ho adwene: Susuw nkyerɛasee abien a ɛwɔ Genesis 22:11-18 mu ho hwɛ. Nkyerɛasee a edi kan ne "Woamfa wo babarima ankame ME." Abraham de ne babarima rebɔ afɔre ama Onyankopɔn. Nea ɔrekasa wɔ nkyerɛasee yi mu no ka sɛ wɔamfa ba no ammfiri ɔkasafo no nkyɛn. Nkyerɛasee a ɛto so abien ne "Mede me ho na maka ntam, Awurade na ose." Tete mmere mu no, obi de obi a ɔkorɔn sen no na ɔka ntam. Ɔsomafo a wɔabɔ no a ɔde nkra nko ara kɔma no de ne ho nka ntam. Ɔsomafo a wɔabɔ no mfa Onyankopɔn apam din nkyerɛw ntam. Hebrifo 6:13 ma yɛn ntease no. Hebrifo 6:13 ka sɛ Onyankopɔn de ne ho kaa ntam. Hebrifo 6:13 ka ntease no: "efisɛ na onni obi a ɔkorɔn sen ɔno a obetumi de no aka ntam.")
5. B3. YAKOB NE ƆBARIMA BAKO KO — NA ƆTO BEƐ NO DIN "ONYANKOPƆN ANIM"
1 Mose (Gyenesis) 32:24Afei, ɛkaa Yakob nko ara wɔ nʼatenaeɛ hɔ. Anadwo no, obi ne no bɛtentameeɛ ara kɔsii adekyeɛ wɛɛ. (25) Ɛberɛ a ɔbarima a ɔne no tentameeɛ no hunuu sɛ ɔrentumi nni Yakob so no, ɔbɔɔ Yakob dwonku, ma ɛhwaneeɛ. (26) Afei, ɔbarima no ka kyerɛɛ Yakob sɛ, “Adeɛ akye enti, gyaa me ma menkɔ.” Nanso, Yakob buaa no sɛ, “Sɛ woanhyira me a, meremma wonkɔ.”
Ɔbarima bi ne no koe --> Merennyaa wo, gye sɛ wohyira me.
1 Mose (Gyenesis) 32:28Ɔbarima no kaa sɛ, “Ɛfiri ɛnnɛ, wɔremfrɛ wo Yakob bio, na mmom, wɔbɛfrɛ wo Israel, ɛfiri sɛ, wo ne Onyankopɔn ne nnipa atentam, na woadi nkonim.” (29) Yakob bisaa sɛ, “Mesrɛ wo, wɔfrɛ wo sɛn?” Ɔbarima no nso bisaa no sɛ, “Adɛn enti na worebisa me din?” Yei akyiri no, ɔhyiraa Yakob. (30) Ɛmaa Yakob too beaeɛ hɔ edin Peniel, a asekyerɛ ne “Onyankopɔn Anim.” Na ɔkaa sɛ, “Mahunu Onyankopɔn animuanimu, nanso meda so te nkwa mu ara.”
SƐ ƆHENE NA WOWƆ TUMI WƆ ONYANKOPƆN ANIM --> MAHU ONYANKOPƆN ANIM ANIM, NA WƆAGYE ME NKWA.
(Me nsusuwii: Genesis 32 nkyerɛwee no frɛ saa onipa yi ɔbarima. Saa ɔbarima a ɔne Yakob koe no ka sɛ Yakob wɔ tumi NE ONYANKOPƆN. Yakob totoo asase no din "Onyankopɔn anim." Yakob ka sɛ wogyaee ne nkwa. Yakob bisa saa ɔbarima yi din. Yakob nnya din biara, agye asɛmmisa bi mmom. Kae saa asɛmmisa a wonnyaee ho mmuae a ɛfa din no ho no. Saa asɛmmisa koro no ara ba bio, wɔ Bible mu nhoma foforo mu, mfe ɔha pii akyi.)
6. B4. NNUA A NA EREHYE — ƆBƆFOƆ A ƆYƐ MEYƐ A MEYƐ
2 Mose (Ɛksodɔs) 3:2Prɛko pɛ, na Awurade ɔbɔfoɔ daa ne ho adi sɛ gyaframa wɔ wira no mu kyerɛɛ no. Mose hunuu sɛ wira no redɛre nanso na ɛnhye. (3) Enti, Mose kaa sɛ, “Mɛkɔ akɔhwɛ anwanwadeɛ yi ahunu deɛ enti a wira no nhye.” (4) Ɛberɛ a Awurade hunuu sɛ ɔrekɔhwɛ no, ɔfrɛɛ no firii wira no mu sɛ, “Mose! Mose!” Mose gyee so sɛ, “Me nie.” (5) Onyankopɔn ka kyerɛɛ no sɛ, “Mmɛn me. Yi wo nan mu mpaboa na baabi a wogyina no yɛ asase kronkron.” (6) Ɔtoaa so sɛ, “Mene wʼagyanom Onyankopɔn—Abraham Onyankopɔn, Isak Onyankopɔn ne Yakob Onyankopɔn.” Mose kataa nʼanim, ɛfiri sɛ, na ɔsuro sɛ ɔbɛhwɛ Onyankopɔn anim.
(My personal thoughts: Exodus 3:2 says the angel of the LORD. Exodus 3:4 says the LORD, and God. The same bush, the same fire, and the same voice appear in both verses, two verses apart. The Bible never treats this as a contradiction. This same voice then gives the name that Israel would carry for ever: I AM THAT I AM.)
7. B5. MANOAH NE NE YERE — DIN A ƐYƐ NWANWA
Atemmufoɔ 13:3Awurade ɔbɔfoɔ yii ne ho kyerɛɛ Manoa yere kaa sɛ, “Ɛwom sɛ wonnyaa awoɔ deɛ, nanso, ɛrenkyɛre worebɛnyinsɛn na woawo ɔbabarima.
Awurade ɔbɔfoɔ yii ne ho kyerɛɛ Manoa yere kaa sɛ --> ɛrenkyɛre worebɛnyinsɛn na woawo ɔbabarima.
Atemmufoɔ 13:17Afei, Manoa bisaa Awurade ɔbɔfoɔ no sɛ, “Wo din de sɛn? Sɛ nsɛm yi nyinaa ba mu a, yɛpɛ sɛ yɛhyɛ wo animuonyam.” (18) Awurade ɔbɔfoɔ no bisaa no sɛ, “Adɛn enti na wobisa me din? Sɛ mebɔ me din kyerɛ wo a, worente aseɛ.”
Atemmufoɔ 13:20Egyadɛreɛ a ɛwɔ afɔrebukyia no mu no tene kɔɔ ewiem no, Awurade ɔbɔfoɔ no faa mu foro kɔeɛ. Na Manoa ne ne yere hunuu saa no, wɔde wɔn anim butubutuu fam. (21) Ɔbɔfoɔ no anyi ne ho adi bio ankyerɛ Manoa ne ne yere. Afei, Manoa hunuu sɛ ɛyɛ Awurade ɔbɔfoɔ, (22) na ɔka kyerɛɛ ne yere sɛ, “Yɛbɛwuwu, ɛfiri sɛ, yɛahunu Onyankopɔn!”
AWURADE BƆFOƆ NO FORO KƆƆ AFƆRESO OGYA NO MU --> YƐBƐWU, ƐFIRISƐ YƐAHU ONYANKOPƆN.
(Me ara m'adwene: Nneɛma mmiɛnsa da adi wɔ Atemmufoɔ 13 mu. Manoa bisa din no, sɛnea Yakob yɛe pɛpɛɛpɛ wɔ Genesis 32 mu no. Wɔamma Manoa din no bio, saa bere yi de nkyerɛase bi ka ho. Hebri asɛmfua a wɔde maa saa nkyerɛase no ne piliy (H6383). KJV kyerɛ piliy ase sɛ "ahintasɛm." Piliy kyerɛ sɛ ɛyɛ nwanwa dodo a wobɛtumi ahu. Piliy firi ase korɔ a pele (H6382) firi mu, asɛmfua a wɔkyerɛɛ ase "Ɔnwanwani" wɔ Yesaia 9:6 mu, faako a wɔtoo abɔfra a wɔawo no ama yɛn no din. Saa Awurade bɔfo korɔ no foro kɔ afɔremuka no gya no mu. Manoa ankasa nsusuiɛ nyɛ sɛ "yɛahunu ɔbɔfo." Manoa nsusuiɛ ne sɛ "yɛahunu Onyankopɔn.")
8. B6. ƆSAFOHENE A ƆWƆ YERIKO AKYIRI — WƆSƆREE NO, NA WƆYII MPABOA
Yosua 5:13Ɛberɛ a Yosua rebɛn Yeriko kuropɔn no, ɔpagyaa nʼani hunuu ɔbarima bi a ɔkura akofena rehyia no. Yosua kɔɔ ne nkyɛn bisaa no sɛ, “Wowɔ yɛn afa anaa woyɛ ɔtamfoɔ?” (14) Na ɔbarima no buaa sɛ, “Menyɛ wɔn mu biara, meyɛ Awurade asraadɔm so safohene.” Yosua tee yei no, ɔdaa hɔ de nʼanim butuu fam wɔ anidie mu na ɔkaa sɛ, “Kyerɛ me deɛ menyɛ, ɛdeɛn na wopɛ sɛ wo ɔsomfoɔ yɛ?” (15) Awurade asraadɔm safohene no buaa sɛ, “Yi wo mpaboa na ɛha yɛ asase kronkron.” Na Yosua yɛɛ deɛ ɔkyerɛɛ no sɛ ɔnyɛ no.
Mmɛn me. Yi wo nan mu mpaboa na baabi a wogyina no yɛ asase kronkron.
(M'ankasa m'adwene: Hwɛ ahyɛde koro no, wɔ nsɛm a ɛyɛ pɛ, a wɔde maa mmarima baanu wɔ mmerɛ ahorow a ɛntam mfe ɔhaha pii. Wɔ nsɔensɔensɔenso ho no, ahyɛde no fi ɛnne a Bible nkyerɛwee no frɛ no Awurade ne Onyankopɔn no mu ba. Wɔ Yeriko akyi no, ahyɛde no fi ɔbarima bi a ogyina hɔ a okura afoa mu ba. Saa ɔbarima yi a ɔwɔ Yeriko akyi no ma Yosua hwe fam sɔre ne so, na ɔsom saa ɔbarima yi. Saa ɔbarima yi a ɔwɔ Yeriko akyi no nsiw Yosua kwan sɛ ɔnsom no. Fa eyi toto nea ɔbɔfo ankasa a wɔabɔ no yɛ bere a ɔbarima bi bɔ mmɔden sɛ ɔbɛsom ɔbɔfo no ho. Ɔbɔfo no ka sɛ, "Meyɛ wo yɔnko somfo" (Adiyisɛm 19:10). Ɔbɔfo no ka sɛ, "Som Onyankopɔn" (Adiyisɛm 22:9). Yohane bɔɔ mmɔden sɛ ɔbɛsom ɔbɔfo bi mprenu. Ɔbɔfo bi ampene Yohane som no mprenu. Obiara ampow sɛ Yosua a ɔwɔ Yeriko akyi no som no.)
10. B7. AFEI APAM FOFORO NO KA ADE BI A EMU DA HƆ PAPAAPA
Yohane 1:18Obiara nhunuu Onyankopɔn da, gye ne Ba korɔ no a ɔno nso yɛ Onyankopɔn no, deɛ ɔwɔ Agya no nkyɛn na wada no adi no.
HELAFO NSƐMFITIASƐM TITIRIW⚑ G1834 exegeomai — Daa adi · ⚑ G3439 monogenes — Deɛ wɔwoo no koro
na montee ne nne nso da, nanso wadi me ho adanseɛ.
1 Timoteo 6:16Ɔno nko na ɔwɔ hɔ daa, ɔte hann a obi ntumi mmɛn ho mu. Obiara nhunuu no da na obiara nso rentumi nhunu no da. Ɔno na anidie ne tumi a ɛnni awieeɛ wɔ no. Amen.
ƆTE HANN A OBIARA NTUMI MMƐN HO MU --> NEA OBIARA NHUU NO DA, NA OBIARA NTUMI NHU NO NSO.
Afei fa Bible no fa abien no gyina mu na kenkan afa abien no bom.
Nhyehyɛeɛ Dedaw no ka mpɛn pii sɛ nnipa HUUU saa onipa yi, kasa kyerɛɛ no, didii n'anim, ne no koo, na wɔtenaa ase.
Apam Foforo no ka pefee, mprɛnsa mpo, sɛ obiara nhuu Agya Onyankopɔn da, na obiara ntumi nhu Agya Onyankopɔn.
Nsɛm abien no nyinaa yɛ nokware. Ɛno de, onipa a nkurɔfoɔ huu no wɔ Apam Dedaw mu no ne Agya a nkurɔfoɔ antumi anhu no no nyɛ onipa koro. Yohane ka nea onipa a wɔhuu no yɛ. Yohane ka sɛ onipa a wɔhuu no ne Ɔba a wɔwoo no korakora no, Ɔba a ɔwɔ Agya no koko so no. Yohane ka sɛ Ɔba a wɔwoo no korakora no adi Onyankopɔn Agya no anim akyerɛ baabi a wɔbetumi ahu Onyankopɔn Agya no.
[NKYEREKYERƐ AKA BƆM — ANKYERƐKYERƐ BAKO NKA SAA]
(Me ankasa nsusuwii: Hwɛ yiye na di nokware wɔ ha, efisɛ ɛha ara na obi betumi afiri ase de nneɛma bi aka Bible ho. Nea WƆKAA NO PONI TENTEN: Tetesɛm nkyerɛwsɛm ankasa frɛ nea wɔsomaa no yi Awurade ne Onyankopɔn, na nnipa a wɔhyiaa nea wɔsomaa no yi nso ka saa ara. Saa fã no nyɛ nsusuwii bi. Ɛyɛ nea nkyerɛwsɛm no ka pefee. Nea WƆDE NKYERƐWSƐM AHORƆW ABATA ABƆ MU: sɛ saa onipa a wɔhu no pefee yi yɛ Ɔba no ankasa. Nkyerɛwsɛm biako nka sɛ "Awurade bɔfo a ɔwɔ Genesis 16 mu no yɛ Yesu." Wɔde saa nsusuwii yi ba efisɛ wɔde John 1:18, John 5:37, ne 1 Timoteo 6:16 bata Tetesɛm ho nsɛm no ho na wobisa sɛ hena ho na wɔrehwɛ. Ɛno nti na agyiraehyɛde no wɔ hɔ, na agyiraehyɛde no ka hɔ.)
11. B8. NA ƆBƆFO-A-ƆYƐ-AWURADE NO SAN DA NE HO ADI WƆ TESTAMENT DEDAW NO AWIEIE PAM
Malaki 3:1Hwɛ! Mɛsoma me ɔbɔfoɔ a ɔbɛsiesie ɛkwan ama me. Na afei, mpofirim, Awurade a morehwehwɛ no no bɛba nʼasɔredan mu. Na apam no ho ɔbɔfoɔ a mopɛ no no bɛba, sɛdeɛ Asafo Awurade seɛ nie.
Mɛsoma me ɔbɔfo + ɔbɛsiesie ɔkwan wɔ m'anim --> Awurade bɛba ne asɔrefie mu mpofirim, ɔno ne apam no ɔbɔfo no.
12. ƆKWAN FOFORO, ASƐM KORO NO ARA — BƆFO A WƆHYƐƐ HO BƆ NO, NE BƆFO A WƆAKYERƐ NO
Marko 1:2Wɔatwerɛ wɔ Odiyifoɔ Yesaia nwoma no mu sɛ, “Mɛsoma me ɔbɔfoɔ adi wʼanim ɛkan. Ɔno na ɔbɛsiesie ɛkwan ama wo.” (3) “Nne bi reteam firi ɛserɛ so sɛ, ‘Monsiesie ɛkwan mma Awurade, mommɔ akwan a ɛtene mma no.’” (4) Enti Yohane ba bɛbɔɔ asu wɔ ɛserɛ so, ɔkaa adwensakyera asubɔ a ɛma bɔnefakyɛ ho asɛm.
Hwɛ, mesoma me bɔfo di w'anim kan --> Munsiesiesie Awurade kwan.
(M'ankasa m'adwene: Malaki 3:1 bɔ nnipa baanu a wɔasoma wɔn din wɔ nkyekyɛmu baako mu. Nea wɔsomaa no baako no di kan kɔsiesie kwan. Nea wɔsomaa no baako no, wɔfrɛ no "Awurade" ne "apam no ɔbɔfo." Saa nea wɔsomaa no a ɛtɔ so mmienu yi ne obi a ɔreba Awurade ankasa asɔrefie mu. Marko fi Marko Asɛmpa no ase de saa nsɛm yi fi Malaki 3:1 mu twetwe. Marko bɔ nea ɔsiesie kwan no din sɛ Yohane, wɔ sare so. Eyi ma nea wɔsomaa no a ɛtɔ so mmienu no da hɔ a Marko mmɔɔ ne din wɔ saa bere no. Apam Dedaw no wie a ɛretwɛn ɔbɔfo bi a ɔyɛ Awurade. Apam Foforo no fi ase a saa ɔbɔfo no ara nam mu reba.)
13. NNYINA A WƆDE TOO ƆBABARIMA KOAKOA NO SO — ABRAHAM NE ISAK WƆ BEPƆW NO SO
1.1 Mose (Gyenesis) 22:2Onyankopɔn ka kyerɛɛ no sɛ, “Fa wo ba, wo ba korɔ Isak a wodɔ no no kɔ Moria asase so, na fa no kɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ wɔ mmepɔ a ɛwɔ hɔ no mu baako a mɛkyerɛ wo no so.”
FA WO BA, WO BA KOROO ISAK A WODƆ NO NO --> KƆFA NO KƆBƆ ƆHYEW AFƆREBƆ WƆ HƆ.
2.1 Mose (Gyenesis) 22:6Abraham faa anyina a wɔde rekɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ no de soaa ne ba Isak. Ɛnna ɔno nso faa egya ne sekammoa kuraeɛ. Ɛberɛ a wɔrekɔ no,
Abraham faa anyina a wɔde rekɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ no de soaa ne ba Isak --> Ɛberɛ a wɔrekɔ no.
(Me nkabom adwene: Wɔ Genesis 22:6 mu, agya no nsoa nnua no. Isak soa nnua no foro bepɔw no so. Abraham de Isak bɛda nnua no so. Hebri kasa mu asɛmfua a wɔde frɛ nnua no ne ets (H6086). Ets yɛ asɛmfua a wɔtaa de ka dua a ɛte ase ho asɛm. Ets nso yɛ asɛmfua a wɔtaa de ka nnua a wɔatwa ho asɛm. Ets ne asɛmfua koro no ara a wɔde ka nkwa dua ho asɛm. Ets ne asɛmfua koro no ara a wɔde ka dua a ɛwɔ turo no mfimfini ho asɛm.)
3.1 Mose (Gyenesis) 22:7Isak frɛɛ nʼagya Abraham sɛ, “Agya!” Ɛnna Abraham buaa sɛ, “Me ba, asɛm bɛn?” Isak bisaa no sɛ, “Egya ne anyina no nie, na odwammaa a yɛde no rekɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ no wɔ he?” (8) Abraham buaa sɛ, “Onyankopɔn no ankasa bɛma yɛn afɔredwan a yɛde rekɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ no.” Afei, wɔn baanu no toaa so kɔeɛ.
ƐHE NA ƆGUAN A WƆDE BƐBƆ ƆHYEW AFƆRE NO WƆ? --> NYANKOPƆN BƐPƐ ƆGUAN AMA NE HO.
4.1 Mose (Gyenesis) 22:13Abraham maa nʼani so hunuu sɛ nkyɛkyerɛ bi asɔ odwennini bi mmɛn mu wɔ wira no mu hɔ. Abraham kɔkyeree odwennini no de no bɔɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ wɔ afɔrebukyia no so, sii ne ba no ananmu.
(Me nsusuwii: Susuw ɔba no asɛmmisa a ɛwɔ Genesis 22:7 mu no ho bio: ɛhe na oguamma no wɔ? Abraham bua asɛmmisa no. Abraham mmuae no du baabi a onnim. Abraham ka sɛ, "Onyankopɔn ankasa bɛpɛ ɔhyew afɔrebɔ oguamma." Saa asɛm no betumi akyerɛ nneɛma abien. Ade biako a ɛkyerɛ ne sɛ Onyankopɔn bɛnya oguamma bi ama nʼankasa. Ade foforo a ɛkyerɛ ne sɛ Onyankopɔn de nʼankasa ne ho bɛyɛ oguamma no. Nea Onyankopɔn de mae saa da no ne ODWENNINI, ɛnyɛ oguamma. Odwennini yɛ oguan a wanyin na ɔyɛ onini. Saa odwennini yi wui sii ɔba no anan mu, a wɔsɔ ne mmɛn mu. Isak asɛmmisa no ho mmuae ba bepɔw no so wɔ ɔkwan biako so. Isak asɛmmisa no da so ara yɛ nea enni mmuae wɔ ɔkwan foforo so. Wɔda so hia oguamma. Abraham de bɔhyɛ a ɛwɔ daakye bere mu to beae hɔ din: "wobehu wɔ Awurade bepɔw no so.")
14. ADWENE SORONKO, ANIWA-YƐ BAKO — ɔba a ɔsoaa nnyina, ne Ɔba a ɔsoaa asɛnnua
1 Mose (Gyenesis) 22:6Abraham faa anyina a wɔde rekɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ no de soaa ne ba Isak. Ɛnna ɔno nso faa egya ne sekammoa kuraeɛ. Ɛberɛ a wɔrekɔ no,
Enti, wɔde Yesu a nʼasɛnnua da ne kɔn ho no kɔɔ kuro no mfikyire baabi a wɔfrɛ hɔ “Nitire So” hɔ.
Yohane 19:18Ɛhɔ na wɔbɔɔ Yesu asɛnnua mu. Wɔbɔɔ nnipa baanu bi nso asɛnnua mu kaa ne ho. Na ɔbaako sɛn ne benkum so ɛnna ɔbaako nso sɛn ne nifa so a Yesu sɛn wɔn mfimfini.
(Me ho nsusuwii: Agya bi, ɔba baako pɛ a agya no dɔ no, bepɔw bi, nnua a wɔde soaa ɔba no akyi, ne ɔba no a ɔde saa nnua no nam rekɔ soro. Saa asɛm yi sii mprenu wɔ Bible mu. Bere a edi kan no, wɔ Genesis 22 mu, Onyankopɔn siw sekan no ano. Onyankopɔn de oguan bi a esii ɔba no anan mu. Bere a ɛto so abien no, wɔ asennua no so, obiara ansiw owu no ano. Saa bere yi, Ɔba no ankasa yɛɛ nea ɔsii anan mu. Hyɛ nsow nsonsonoe foforo biako a ɛda nsɛnnennen abien no ntam. Isak bisae sɛ, "Ɛhe na oguanmma no wɔ?" Saa da no, wɔamma Isak asɛmmisa no ho mmuae biara. Mmuae no baa akyiri yi, wɔ Yordan Asubɔnten ho, fii Yohane nkyɛn. Yohane de ne nsa kyerɛɛ ɔbarima bi a ɔnam reba ne nkyɛn.)
1.Yohane 1:29Adeɛ kyeeɛ a Yohane hunuu Yesu sɛ ɔreba ne nkyɛn no, ɔteaam kaa sɛ, “hwɛ, Onyankopɔn Dwammaa a ɔyi ewiase bɔne korɔ no!
MONHWƐ ONYANKOPƆN GUAN BA NO, ONI A ƆYI WIASE BƆNE FI HƆ.
2.1 Mose (Gyenesis) 22:2Onyankopɔn ka kyerɛɛ no sɛ, “Fa wo ba, wo ba korɔ Isak a wodɔ no no kɔ Moria asase so, na fa no kɔbɔ ɔhyeɛ afɔdeɛ wɔ mmepɔ a ɛwɔ hɔ no mu baako a mɛkyerɛ wo no so.”
Yohane 3:16“Na sɛdeɛ Onyankopɔn dɔɔ ewiase nie; sɛ ɔde ne Ba a ɔwoo no korɔ no maeɛ, na obiara a ɔgye no di no anyera, na mmom wanya nkwa a ɛnni awieeɛ.
HELAFO NSƐMFITIASƐM TITIRIW⚑ G3439 monogenes — Deɛ wɔwoo no koro
WO BABARIMA KOAKOA, NEA WODƆ NO NO --> ƆDE NE BABARIMA KOAKOA A WƆWOO NO MAAE.
3.Hebrifoɔ 11:17Gyidie enti, Abraham de ne ba Isak kɔbɔɔ afɔdeɛ ɛberɛ a Onyankopɔn sɔɔ no hwɛeɛ. Abraham nko ara ne onipa a na Onyankopɔn ahyɛ no bɔ no, nanso na wasiesie ne ho sɛ, ɔde ne ba korɔ no bɛbɔ afɔdeɛ. (18) Na Onyankopɔn aka akyerɛ no sɛ, “Ɛnam Isak so na wʼase bɛtrɛ.” (19) Na Abraham nim sɛ Onyankopɔn bɛtumi anyane awufoɔ afiri owuo mu, na ɛkwan bi so no, yɛbɛtumi aka sɛ Onyankopɔn nyanee Isak firii owuo mu.
ƆDE NE BA KOROA A ƆWOO NO BƆƆ AFƆRE --> ƆDWENEE SƐ ONYANKOPƆN BETUMI ANYANE NO AFI AWUFOƆ MU.
(Me nsusuwii: Nhoma Hebrifo kyerɛwfo no de saa Hela asɛmfua koro no ara na ɔde Isak, na Yohane de no ma Yesu no. Saa asɛmfua no ne "ɔba a wɔwoo no korɔ," monogenes (G3439). Hebrifo nhoma kyerɛwfo no ka kyerɛ yɛn nea Abraham dwenee wɔ bepɔw no so akɔ no. Abraham dwenee sɛ Onyankopɔn betumi anyan abarimaa no afi awufo mu. Abraham ka kyerɛɛ mmerante a wɔwɔ bepɔw no ase se, "Me ne abarimaa no bɛkɔ hɔ akɔsom, na yɛbɛsan aba mo nkyɛn." Abraham hwɛɛ kwan sɛ ɔne Isak bɛsan afi bepɔw no so aba fam. Hebrifo nhoma kyerɛwfo no ka sɛ Abraham nyaa Isak bio, "wɔ nsɛnkyerɛnne mu." Nsɛnkyerɛnne ha kyerɛ mfonini anaa agyiraehyɛde. Nnansa akyi wɔ ɔhyɛ no akyi, ɔba a na wayɛ te sɛ owufo no san baa nkwa mu.)
15. BEAE NO HO NKƆMMƆ — nkyerɛkyerɛmu a ɛboa mu, ɛnyɛ asɛm a nkyerɛwee no ka pefee
2 Berɛsosɛm 3:1Na Salomo hyɛɛ aseɛ sii Awurade Asɔredan no wɔ Yerusalem Moria bepɔ so a ɛhɔ na Awurade yii ne ho adi kyerɛɛ Salomo agya Ɔhene Dawid no. Wɔsii Asɔredan no wɔ Yebusini Arauna ayuporobea hɔ, beaeɛ a Dawid yi too hɔ no.
SALOMO FITII AWURADE FIE SI ASE WƆ YERUSALEM WƆ MORIA BEPƆW SO.
[NKYEREKYERƐ AKA BƆM — ANKYERƐKYERƐ BAKO NKA SAA]
(Me nsusuwii: Genesis 22:2 kyerɛ sɛ beae a Onyankopɔn somaa Abraham kɔɔ no din ne Moria asase. 2 Beresosɛm 3:1 kyerɛ sɛ beae a Salomo sii asɔredan wɔ no din ne Moria bepɔw, wɔ Yerusalem. Enti bepɔw a wɔde Isak bɛbɔ afɔre wɔ so no ne bepɔw a wɔbɔɔ afɔre wɔ so wɔ asɔredan mu daa akyi no wɔ din koro. Yerusalem nso yɛ kuropɔn koro no ara a asraafo bɔɔ Yesu asɛnnua wɔ kuropɔn no fasu akyi. Ka nea nkyerɛwsɛm no kyerɛ nko ara. Nkyerɛwsɛm no nka sɛ Golgota ne Moria yɛ ɔbotan koro. Nkyerɛwsɛm no ka sɛ din koro, mmepɔw ntoban koro, ne kuropɔn koro na ɛwɔ hɔ. Abraham ankasa nsɛm ne sɛ "Awurade bepɔw so na wobehu." Abraham kaa saa nsɛm no wɔ daakye bere mu.)
SƐDE
Yohane 8:56Mo agya Abraham ani gyee sɛ ɔbɛhunu me ba a mɛba no. Ɔhunuiɛ na nʼani gyeeɛ.” (57) Yudafoɔ no nso bisaa no sɛ, “Wonnii mfeɛ aduonum koraa na ɛyɛɛ dɛn na wohunuu Abraham?” (58) Yesu buaa sɛ, “Mereka nokorɛ pefee akyerɛ mo sɛ, ansa na wɔrebɛwo Abraham no, na mete ase.” (59) Yudafoɔ no tasee aboɔ sɛ anka wɔde rebɛsi no, nanso Yesu kɔhintaeɛ. Yei akyi no, ɔfirii asɔredan no mu hɔ kɔeɛ.
ANSA NA WƆWOO ABRAHAM NO, MEWƆ HƆ --> ƐNO NA WƆFAA ABO SƐ WƆDE BƐSI NO.
(Me suban ho nsusuwii: Fa saa nsɛm abien yi si nkyɛn mu na ma nsonsonoe no nkyerɛkyerɛ wo. Wɔ nkyɛnsɛe no ho no, nne a efi ogya no mu ka sɛ MEYƐ. Mose de n'anim hintaw wɔ nkyɛnsɛe no ho. Wɔ asɔredan no mu no, ɔbarima bi a ogyina nnipadɔm anim ka sɛ MEYƐ. Nnipadɔm no ma abo. Nnipadɔm no anhaw wɔ nea Yesu kae ho. Nnipadɔm no tee Yesu ase pɛpɛɛpɛ. Nnipadɔm no buu Yesu nsɛm no atɛn sɛ ɛfata sɛ wɔsi no abo. Hu nso sɛ Yesu anka sɛ "ansa na Abraham reba no, na MEWƆ HƆ." Yesu kae sɛ MEYƐ.)
2. Genesis 16:13 — Na ɔtoo Awurade a ɔkasa kyerɛɛ no no din:
a) Wo, Onyankopɔn a wohu me
b) Mahu Onyankopɔn animu animu
c) Me ni; soma me
3. 2 Mose 3:14 — Na Onyankopɔn ka kyerɛɛ Mose:
a) Mene wʼagya Nyankopɔn
b) MENE NEA MENE
c) Mene Awurade, na obiara nni hɔ bio
4. Yohane 8:58 — Yesu ka kyerɛɛ wɔn sɛ, Nokwarem, nokwarem, mese mo:
a) Wo agya Abraham ani gyee sɛ ɔbɛhunu me da
b) Ansa na wɔwoo Abraham, mewɔ hɔ
c) Obiara nhunuu Onyankopɔn da
5. Atemmufoɔ 13:22 — Na Manoa ka kyerɛɛ ne yere sɛ, Ampa ara yɛbɛwu:
a) efisɛ meyɛ onipa a mʼano ho ntew
b) na baabi a wugyina hɔ yɛ asase kronkron
c) efisɛ yɛahu Onyame
6. Yosua 5:15 — Na Awurade dɔm sahene no ka kyerɛɛ Yosua sɛ:
a) Worɔw wo mpaboa fi wo nan ho
b) Woyɛ yɛn dɔfo anaa yɛn atamfoɔ?
c) San kɔ wo ɔbaawura nkyɛn
7. Genesis 22:8 — Onyankopɔn bɛpɛ ɔdwan ma ne ho de ayɛ ɔhyeɛ afɔdeɛ:
a) na ɔde too ne ba Isak so
b) enti wɔn baanu no bɔɔ mu kɔe
c) hwɛ ogya no ne nnyina no
MMUAE PA: 1-a, 2-a, 3-b, 4-b, 5-c, 6-a, 7-b
ÐEBEA A ADESUA YI MU FA KWAN AHODOÐ SO KÖ
Sɛnea sunsuma bi kyerɛ hann no kwan: dua a wɔde too Isak akyi (Genesis 22:6) ne asɛnnua a wɔde too Ɔba no akyi (Yohane 19:17). Sunsuma no daa adi wɔ bepɔw no so. Nipadua no daa adi wɔ kurow no akyi.
--> Ɔkwan foforo: "yɛn" a ɛwɔ Genesis 1:26 mu, sɛ wɔde bom "Awurade baako" a ɛwɔ Deuteronomium 6:4 mu no, bue kwan ma Onyankopɔn Su no ho adesua a edi mu. Onyankopɔn Su no yɛ Onyankopɔn baako, a Agya, Ɔba, ne Honhom Kronkron no wɔ din sɛ nnipa a wɔyɛ soronko wɔ Bible mu nyinaa. Saa adesua yi kaa saa adesua a edi mu no ano kɛkɛ.
--> Adiyisɛm a ebia da adi: Yakob bisaa ɔkakabom no wɔ Genesis 32 mu no din ankasa nanso wɔammua no (Genesis 32:29). Manoa bisaa Awurade bɔfo no din ankasa na wɔka kyerɛɛ no sɛ din no yɛ piliy (H6383), a ɛyɛ nwonwa dodo sɛ obi behu (Atemmufo 13:18). Yesaia toaa so kae sɛ abofra a wɔbɛwo no ama yɛn no, WƆBƐFRƐ no Ɔnwonwani, pele (H6382), a efi saa ntini koro no ara mu (Yesaia 9:6). Din a wɔde siee wɔ Apam Dedaw mu no, wɔabɔ no dawuru wɔ abofra bi so. Bible awiei no, sɛ ɔte kwan so fi soro reba no, Yesu wɔ din bi a onipa biara nnim gye ɔno nko ara (Adiyisɛm 19:12). Wɔde din no ama, nanso din no da so ara mu dɔ sen sɛnea wɔaka akyerɛ saa nhwehwɛmu yi.
HELAFO NSƐMFITIASƐM TITIRIW
Eyinom ne nsɛmfua atitiriw a ɛfa saa adesua yi ho. Fa wo nsa ka asɛmfua biara a nsensanee wɔ so wɔ nkyerɛwsɛm a ɛwɔ soro no mu na hu ne nkyerɛase wɔ ha.
“Deɛ wɔwoo no koro” — G3439 monogenes — ɔba a wɔwoo no nko ara; ade baako pɛ wɔ ne su mu; ɔno nko ara a ɔte saa
Wɔde Monogenes di dwuma fa Ɔba no ho. Wɔde Monogenes di dwuma fa Isaac ho wɔ Hebrifoɔ 11:17.
“Daa adi” — G1834 exegeomai — yi fi mu; fa fi adi; ka nyinaa kyerɛ; ma ɛda adi
Obiara nhuu Onyankopɔn da. Ɔba a ɔyɛ ɔbaako pɛ no na wada Onyankopɔn adi wɔ baabi a wɔbɛtumi ahu no.
Saa asɛmfua yi kyerɛ adwuma bi a wɔasoma obi sɛ ɔnkɔyɛ, ɛnkyerɛ suban anaa nea onipa no yɛ. Wɔde saa asɛmfua yi ka mmarima ho asɛm. Wɔde saa asɛmfua yi ka adiyifo ho asɛm. Wɔde saa asɛmfua yi ka ɔsoro abɔfo ho asɛm. Saa asɛmfua yi ankasa nkyerɛ wo nea wɔasoma no yɛ. Saa asɛmfua yi ankasa kyerɛ wo sɛ wɔasoma onipa bi kɛkɛ. Ɛsɛ sɛ Bible nsɛm a atwa ho ahyia no kyerɛ wo nea aka no. Bible nsɛm a atwa ho ahyia no kyerɛ wo nea aka no wɔ saa nsɛm yi mu ampa.
Elohim yɛ kasa dodoɔ (plural form). Wɔde Elohim di dwuma mpɛn pii ma Onyankopɔn nokwafo baako no, na wɔka no bom adeyɛfoɔ a ɛyɛ baako (singular verbs) ho. Saa asɛmfua yi ankasa kura mmoroso no a adesua yi rehwehwɛ mu no.
“baako” — H259 echad — baako; wɔbɔ mu; edikan
Echad yɛ asɛmfua a wɔde di dwuma wɔ "Awurade yɛn Nyankopɔn yɛ Awurade koro" mu. Echad yɛ asɛmfua koro no ara a wɔde frɛ anwummere ne anɔpa sɛ ɛda KORO. Echad yɛ asɛmfua koro no ara a wɔde ka sɛ ɔbarima ne ne yere bɛyɛ ɔhonam KORO.