Nki Nkand'a Nzambi Ketubanga Mu Kimutima kya Nzambi? — Fondasyo
FONDASIO · LONGUKULU YA NTETE, YIBAKA MU NZIMBUKUSU YA KHULU.
Godliness — Malongi ma Kimosi ma Nzambi
MVOVO WANTWALA
Wa nu vo kadiluidi ki-vwilu kina yantikanga. Ke kantikanga mu ngeye ko; kantikanga mu dikaba dia Nzambi. Lulendo luandi lua nzambi luidi lutuvana mawonso mena ye luzingu ye kadiluidi ki-vwilu — mvovo wa Kigreki widi eusebeia (G2150, kadiluidi ki-vwilu), lukinu, luzingu lueti yangalisa Nzambi. Malongi mangolo ye ma nzitusu matuvewa, kimana tubaka bakabudi mu kimoyo kia nzambi; mvovo widi koinonos (G2844, bakabudi) — nsadisi, mvuandi. Vayi tala mvovo wina landila dikaba: SADISA LUFWEMONO LUAWONSO, WOKISA. Kuna e diela kina vo. Lukwikilu luidi lwantete; kuna kunlanda vunga, nzayilu, lukalu, luvibudulu — ye mu luvibudulu, kadiluidi ki-vwilu; ye va yulu ya kadiluidi ki-vwilu, luzolo lua bakhomba ye luzolo lua kimpwanza. Konso lutandu luidi dikaba dia Nzambi, ye ka lutandu ko luwokisanga kondwa lufwemono. Dikaba diafwana sadiswa. Ye mu diambu diambi divewa? Kimana Nzambi kakembolo. Mvovo mu diambu dia nkembo widi doxa (G1391, nkembo) — nkembo wu monika kiukiu, nkembo wu MONIKANGA: kia kimueni ki nsuama va ntwala bantu, mavanga mambote ma monika, mbutu miwombo mibutuka, nitu ye mpeve za yandi kibeni. Yala nu wa disambu diole. Enati mambu mama madi mu ngeye ye maviatuka, ngeye ke nkangu ko ye ke wu ngungu ko. Enati kondele mo, ngeye widi mpofo, ye vilukidi vo wavedila. Bosi wokisa lubila lolo ye nsobolo aku; sadisa mambu mama, ye ka wubwa ko diaka. Vayi keba: bantu ba kondwa kadiluidi bakotoka mu kinsweki — minti mikondwa mbutu, mifua mole. Ye Ntinu wutuba kio bukiedika: bawombo betelo, vayi fioti kaka i basobolwa. Muntu wumosi wukota mu longo kondwa lunatu, ye baloza yandi kuna nganda; bawombo betakila kukota, ye balendi ko. Abalahami wutelwa, ye wuzitikila, ye wuyenda, kaka kazayanga ko kuma keyendanga. Diawu wokisa lo bukiedika — ye nsuka a batelo i madia, madia ma longo ma Mwana-Mameme. Yiyi lomba diaka.
LULENDO LUANDI LUA KINZAMBI LUTUVENE MAWONSO METADIDI LUZINGU YE VILU KIA NZAMBI.
2 Piela 1:4Mu nzila yoyi katuvanina zitsila zinneni ayi zilutidi thalu muingi mu ziawu beno mamveno lufubakana mu kithuadi mu lunitu lu kinzambi beno bu lutina mbivusu yi nzinunu yidi va ntoto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2844 koinonos — Bansangani
UT'UKALA BENA NA KIFWANO KIA KI-NZAMBI, MUNGA MULONGA NDONGA ANU MUNGA MU NZONGO KIA MU NZA KIA MUNGA MU LUKANU LWA KIMUNTU.
(Mabanza mama ya kimwini — tala ku pesa: WAPESA. Diambu diavioka mene vangama. Lulendo luidi luandi, ye ntalu yidi BYONSO BIMA — bima bioso biobisidi ya luzingu ye ya kimpeve. Ye tala nsudi ya zindanu: kimana wuba mosi ya BAWU BASWA — koinonos (G2844, baswa), mosi wusuanga, nkundi — ya kimuntu kia Nzambi. Nzambi kalembi vana lubadisu kaka ko; ovanaka mu kimuntu kiandi kibeni. Mbivusu ya nza yidi ku nima ya wuswa, ye kimuntu kia Nzambi kidi ku ntwala andi. Va fundasu yayi, elu diambu diavioso divangama.)
1. KINZAMBI KIKUMUNU MU SADILA NLEMVO — KELE
1.2 Piela 1:5Mu diambu diodi bika lutula zingolo zieno mu buela vanganga mambote va mbata minu kieno; nzayilu va mbata vanganga mambote;
luzolo lu kikhomba va mbata kukiyekula kudi Nzambi + bosi luzolo va mbata luzolo lu kikhomba.
(Mabanza mama ya munu — vibotisa ka diawu dilongi dyantete ko, ka diawu diansuka ko. Diawu KAWU-KAWU. Lukwikilu, vunga, nzayilu, luvunda, mvibudulu — ye kuna mvibudulu vibotisa: kwizidi mu diambu dya nlemvo mieti kwenda ku ntwala andi, ye nlemvo yawonsono weti mena mu nlemvo wutwadisa wawu. Konso wumosi diawu dikaba dya Nzambi, sambu ngolo yandi yavana bima bioso; kansi mvovo mosi wutelama va ntu ya babiawo: MVANGA NDINGO NUNGA, BUDIKA. Dikaba ka disadulwanga ko, ka dinatanga kima ko. Ye tala vo lele ka disukanga va vibotisa ko: kuna zulu mena luzolo lwa mpangi ye luzolo lunene.)
2. LUZOLO LUA NZAMBI KUNDA KEMBO — KUMISA NZAMBI
1.MATAYI 5:16Diawu bika kiezila kieno kilezimina bobo vadi batu muingi bamona mavanga meno mamboti ayi muingi bakembisa Dise dieno didi ku Diyilu.
(Mabanza mama ya mwini — bwe’ voti kikala kivewa? Divi dikutulongi: doxa (G1391, nkembo) i nkembo bwe MONIKA KIBENI — nkembo ina imonwanga. Kivwa kina ngolo andi yavewa mu khati kifwene kutoma ku nganda. I bwe bawitu ba iya ba wondana: kia kwaku kiaki tomanga, ye wantu BAMONA mavanga maku ma mbote, ye bakembisa Se diaku; Abalahami — muntu wabikwa mu longokolo yayi — wakala ngolo mu lukwikilu, KAVANA nkembo kwa Nzambi; Se diambaki kembiswanga mu mbongo yiwombo; ye nitu aku ye mwela aku bia Nzambi — kumu kembisa mu bibio biole. Kikala kivewa ko mu kutungwa; kivewa mu mmona, muna Nzambi kakembiswa.)
3. MAMBU YAYI MU NGE, KI VUANDA VOVA KUVUANDA KO
1.2 Piela 1:8Bila enati mambu mama madi yeno ayi enati mawu malembo yilama mu beno buna malendi kulukitula miolo ko ayi bisita ko mu nzayilu eno yi Pfumu eto Yesu Klisto.
Woso wukondwa mama mawu widi phofo, ayi wuzimbisi ti bamvedisa mu masumu mandi ma khulu.
(Ngindu ya kimenga kiame — bantu bole bafwene wawu. Muna mosi, mambu yayi I KUENA, ayi I WOKANA — ayi yandi wena ye matondo mu nzayilu a Mfumu eto. Wankaka wena KUKONDWA — ayi kukonda kuku kunkitulanga phofo: kalendi mona ku thama ko, ayi wazimbisa vo yandi wavedoswa mu masumu mandi ma nkulu. Tala vana vinkuluka lubuidusu: ka mu kukanika ko, vayi mu zimbisa. Wazimbisa vedosolo kiandi thete; kukanika kuizidi kunima.)
4. LUKINDISA LUBIKULU YE LUSOLWA LWENU
1.2 Piela 1:10Diawu, bakhomba ziama, bika lumonisa bufula mu kindisa lutelo lueno ayi tsobobolo eno. Bila enati lumvanga mambu mama buna lulendi bua ko,
4.1 PIELA 2:9Vayi beno luidi nkuna wu batu basobolo, dikabu di banganga Nzambi, dikanda dinlongo; batu bobo Nzambi kavuidi mu diambu lusamuna mavangamutu wowo wulutela bu luba mu tombi muingi luiza ku kiezila kiandi kimboti.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1588 eklektos — wasoluwa
BAKUTELAMA MU TOMBI MU KWENDA MU KIEZILA KIANDI KIA LUKUMU.
(Mabanza mama mu kuyindula — lubila i lua Nzambi: wazaba diambedi, wasobola diambedi, wakubokula mu tombe. Vayi Petelo utuba, MONA mu bunkete lubila ndaku ye nsobolo aku. Mvovo n'awu eklektos (G1588, wasoboka) — wasola, wasoboka, nsobolo: ngeye wu tsi ya BASOBOLA; sala mu bunkete kimana kikala kia kieleka mu ngeye. Ye buevi? SU WUVANGA MAMA — mama ma dianzikizi. Buna nsuka i kadi ntembe ko: NGEYE KADI BUA VOVA KO, ye mvutu wavananga KUFUANANA. Ye ntinu nki kabokolo muntu? Mu kudikuluka mu mfwani a Mwan'andi, ye mu samuna nzitusu a mutu wan'kubokula.)
5. LULUDIKU — BAKUL'A KIMPWANGA BAKOTA MU KYSWEKAMU
1.YUDA 1:4Bila batu bankaka, bafielumuka kota va khatitsikꞌeno; thumbuduluyi batu beni yisonama thama. Batu beni bakinzikanga mambu ma Nzambi ko; bankitulanga nlemvo wu Nzambi eto mavanga ma tsoni ayi bantunukanga Yesu Klisto nlongi eto wumosi babaka ayi Pfumu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G765 asebes — wakondwa kinzambi
BATU BAFIELUMUKA KOTA VA KHATITSIKꞌENO, BANKITULANGA NLEMVO WU NZAMBI ETO MAVANGA MA TSONI, BANTUNUKANGA PFUMU.
2.YUDA 1:12Bawu beti bivisa malambu meno ma kithuadi bu bandianga, va kimosi ayi beno mu minyengo mu kambu ku tsisi. Bakukibanzilanga kaka bawu veka. Badedikini banga matuti mankambu nokisa zimvula ayi momo mamvevumunungu kuidi phemo; badedikini banga minti minkambulu buta mimbutu mu tsungi awu: bawu bafua mu zikhumbu zizole, bavuzu.
badedikini banga minti minkambulu buta mimbutu mu tsungi awu: bawu bafua mu zikhumbu zizole, bavuzu.
3.Ba Ebelewo 6:11-12Tutidi ti kadika mutu mu beno kamonisa bufula bu phila yoyi mu diambu di keba diana di duka nate kuna tsukulu; (12) mu diambu lubika kituka miolo vayi lusokudila batu bobo beti vingila kiuka kioki bavanina tsila, mu minu ayi mu mvibudulu.
SONIKISA BUKANKI KUFIKA KU NSUKA + KUPWEKELA LUKWIKILU NE KANKENDA WATAMBULA MALUBIDIKO.
(Mabanza mama ya munu — asebes (G765, ungodly) i mfutumukinu wa eusebeia (G2150, godliness): kondwa lukumu, kondwa kimenga — kimenga kimatininwa. Ye kwe bantu baba badi? Ka kuna nganda ko, kansi KUNDA: bakotidi ntama-ntama, bikanga NA BIDIA BIENO bya luzolo. Tula minti mia Yuda va ntandu ya mvovo wa mbutu: Tata i kembelwanga mu mbutu YINGI, ye minti miami mi minti MIKONDWA mbutu, mbutu miawu mieni kuyuma — mu mfwa wa mbuadi, mi minti mi mikatulwanga muna mianzi. Yindula lusadusu lu batelwa yau: ka lukumu lonso ko, kansi bunkete BUMOSI, tii NA NSUKA — ka lezama ko, kansi bandandi ba bantu bansadila lukwikilu ye luzindalalu muna kimuna nsilulu.)
NUANINA MU KOTA MU MWELO WA NFINAMA; BAWOMBO BELA TOMBA, KANSI BALENDI KO BAKA.
(Mabanza mama ma kimu'ame — tula bio biole va kimosi, ye bika luswaswanu lu fioti lulonga beto. Muna Matai muntu wina KOTA — wabengama, ye wizidi kuna nkinzu wa longo — kansi kalendi ve nkanda wa longo, ye wanatwa kuna tombe kya kinzuka. Muna Luka bantu bawombo balendi ve kota kibeni: bau TOMBA mu kota, ye balenda ve. Kubengama ke lufweni ko, ye tombama ke lufweni ko: nkanda fweti kala va ngeye, ye mwelo fweti nuanunwa mu diambu dyandi. Yayi i mvovo wa Ntinu yandi kibeni wina kunima kwa mvovo wa Piele — nuanina ye kimu mu kienga lubungu lweno ye nsobolo yeno lukwikama. Ye mvovo wa nsuka i mfunu wa mawonso: bawombo babengama, kansi fioti kaka i basobolwa — eklektos (G1588, sobolwa), mvovo wau mosi wasonama mu diambu dya nkanda wa nsobolo wasobolwa.)
6.Ecclesiastes 4:12↗ tanga diadi mu Nkand'a Nzambi kiaku
ABRAM WUTELAMUNU: KATUKA, YENDA KU NSI YINA NGINA KUTA SONGA.
8.Ba Ebelewo 11:8Mu diambu di minu, Abalahami wutumamana, bu katelo, mu kuenda ku tsi yoyi kafueti tambula banga kiuka; ka diambu ko kasia zaba ko kuevi kankuenda.
MU DIAMBU DI MINU ABALAHAMI, BU KATELO, WUTUMAMANA, WUYENDA.
(Mabanza mama ya munu — Mose kalonga mvu wa lubila; nkanda kalonga diambu diakisidi mwana ku wa lubila: WAKINZAKA, KABWENA KU NZILA, kazaba ko ku keendaka. Nzambi kavova, nsi ina yikuku SONGA — raah (H7200, mu mona) — ye kasongidi diambu ko. Ntete kwenda, ku nima mu mona. Wawu vo lubila kikuku: mwana wa lubila weendanga. Ye Abalahami mosi, wa yikama mu minu, kavana nkembo kwa Nzambi. Mwana wa lubila wakinzikanga weendanga ku ndia ya nsuka.)
KUSUKINA
2 Piela 1:11ayi buna bela kuluyakula bumbote mu kipfumu ki mvu ka mvu ki Pfumu eto ayi Mvulusi eto Yesu Klisto.
khini kuidi batu bobo batumusu ku nyengo wu dikuela wu Muana dimemi.
(Mabanza mama ya kiena — tala kikuma kioso kia longukusu mu mvimba mu nsoni yimosi: eusebeia (G2150, kimpovi kia Nzambi), kilembo kivewa mu lulendo luandi lua kinzambi — bima bioso biena mu diambu diadi bivewa kala — ye kikubukanga mu vana lukebolo lua mvimba, nlemvo wumosi kuidi wunkaka, nate Nzambi kakembelwa mu bisalu biaku ye lukwikilu luaku ye mbutu aku ye nitu aku ye mpeve aku. Bima biabi mu ngeye bikukitulanga wa mbutu; kambu kiaku kikukitulanga phofo. Batu bakambulu Nzambi bakotidi mu kinsweki, minti mikambulu mbutu, mifua mu nzila zizole — vayi ngeye, vana lukebolo mu kuma ki'lelo kiaku ye nsobolo aku bikala biakieleka, kadi kutela kwandi kusi fuana ko: kunkutu fweti vwatwa, muelo fweti nuanunwa. Abalahami wutelolo, wuwilukila, ye wuyenda. Vanga mambu mama, ye wulendi bua ko mu kalumbu koso; nzila yi kotila yilenda kuvewa mu luvimba, ye khini kuidi bawu batelo mu nlekwa a longo lua Muana Mameme — bela vuanda ye Abalahami, mutu wutelo wowo wuwilukila. Mama madi mambu ma kiedika ma Nzambi.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
4. 2 Peter 1:9 — Vayi mutu kambulu mambu mama widi:
a) phofo, ayi kamonanga mbote ko
b) mavwa, ye ku bela ngui
c) ke nunga ku kota mu
5. 2 Petelo 1:10 — Bila enati lumvanga mambu mama buna:
a) kutambula zilaku
b) lulendi bua ko
c) mona ku thama
6. Yuda 1:12 — Badedikini banga minti minkambulu buta mimbutu mu tsungi awu: bawu bafua mu zikhumbu zizole,
a) kunatuka mu tembo za phemvo
b) kulozwa mu kinsußika kya kußelo
c) katulwa mu mianzi miandi
7. Baibeli, Baebele 11:8 — Mu diambu di minu, Abalahami wutumamana, bu katelo, mu kuenda ku tsi yoyi kafueti tambula banga kiuka; wuyenda:
a) mu nsi yina yandi kamweni
Ka diambu ko kasia zaba ko kuevi kankuenda
c) ye dikanda diandi, ye nzo a se diandi
MAJIBU MASOKI: 1-b, 2-a, 3-c, 4-a, 5-b, 6-c, 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Buevi lutandu keswaka: wandisa LUKWIKILU kwaku (2 Piere 1:5) — ye lukwikilu keswanga mu kuwa, ye kuwa keswanga mu diambu dia Nzambi (Roma 10:17).
Buevi ngwendo yivewa: mutu mosi kasia ko ngwendo ya nkinzi wa makuela (Matai 22:11) — kansi kuidi nkento wa makuela wavewa lulendo mu vwatiswa lino ya mbote, ya vedila ye ya mpembe: kadi lino kiawu i unsongi wa banlongo (Kusonga 19:8) — ngwendo ye lusanu bansikamanga va kimosi (Kusonga 19:8-9).
--> Buevi baba batelo bakubakala baba basolwa: bawombo i batelo, kansi fyoti i basolwa (Matai 22:14) — ye bau bena yandi i batelo, ye basolwa, ye bakwikizi (Kusonga 17:14).
Buevo lukwenda lua Abalayama lukumini: yandi wayenda, kakuzayi ko kuna kakwendaka (Hebrews 11:8) — kadi yandi wasosa mbanza yina yidi ye besingu, yina ntungi ye mvangi wandi i Nzambi (Hebrews 11:10).
Mbongo yayingi ilanda: muna yawu i Se diame kekumbizu, vo lulanda mbongo yayingi (Yoane 15:8) — muntu wowo wukala mu mono ulanda mbongo yayingi: kadi kondwa mono lulendi vanga diambu ko (Yoane 15:5).
Buevi bakuvana kimfumu: nzila yakubikulu mu ndinga ke mu kimfumu kiakala kiakintima (2 Petelo 1:11) — lubika wonga, e nkangu wafioti; kadi disikidi dia Tata dieno mu kuluvana kimfumu (Luka 12:32).