KUUMA HARĨ WE NĨGŨKOIMA ŨRĨA ŨGAATHANA ISIRAELI --> ŨRĨA MATHĨĨ MAKE MOIMĨTE TENE, KUUMA TENE NA TENE.
(Meciiria makwa mwene: Kiugo kĩmwe kĩrĩ thĩinĩ wa Mika 5:2 nĩkĩnyiitĩte mĩthia yeerĩ ya wĩrutwo ũyũ wothe. Mũthamaki ũyũ OIMAAGA itũũra-inĩ inini. Kuuma itũũra inini nĩ kĩambĩrĩria, handũ mũndũ angĩceerera. GŨCIARWO kwa mũthamaki ũyũ nĩ kuuma tene, kuuma tene wa tene. Kuuma tene wa tene ti kĩambĩrĩria o na hanini. Mika oigaga ũhoro ũyũ wĩrĩ mũrũgamo-inĩ ũmwe. Mika ndoinainagia ũhoro o na ũrĩkũ wa ũhoro ũcio.)
1. NDŨĨKI ĨRĨA YANYARIIRWO — MŨRAMARI ŨRĨA WARANĨRIA ŨHORO WA MSALABA MBERE MĨSALABA YAGĨA KUO
1.Isaia 52:13Atĩrĩrĩ, ndungata yakwa ĩgeekaga maũndũ na ũũgĩ; nĩĩkambarario na yambatĩrio, o na ĩtũũgĩrio mũno. (14) O ta ũrĩa andũ aingĩ maagegirio mũno nĩ ũndũ wake, tondũ gĩthiithi gĩake nĩgĩathũkĩtio mũno, gĩgakĩra kĩa mũndũ o wothe, na mũhianĩre wake ũgathũkio gũkĩra mũhianĩre wa andũ, (15) ũguo noguo akaamakia ndũrĩrĩ nyingĩ, nao athamaki nĩmagatumia tũnua twao nĩ ũndũ wake. Nĩgũkorwo maũndũ marĩa materĩtwo, nĩmakamoona, na maũndũ marĩa mataiguĩte, nĩmakamenya ũhoro wamo.
3.Isaia 53:3Ndungata ĩyo nĩyanyararirwo na ĩkĩregwo nĩ andũ, aarĩ mũndũ wa kĩeha kĩingĩ na wonete thĩĩna. O ta mũndũ ũrĩa andũ mahithaga mothiũ mao matikamuone-rĩ, aanyararirwo, na ithuĩ tũtiigana kũmũtĩĩa.
MŨNDŨ WA KĨĨNA NA WĨ MENYERERE RUHONGE --> NĨAAMENIRWO, NA TŨTIAMUONAGA ARĨ WA BATA.
4.Isaia 53:4Ti-itherũ nĩwe woire wonje witũ, na agĩkuua kĩeha giitũ; no ithuĩ twatuire nĩkũhũũrwo aahũũrĩtwo nĩ Ngai, akamũgũtha na akamũnyamaria. (5) No rĩrĩ, aatihangirio nĩ ũndũ wa mahĩtia maitũ, o na akĩhehenjwo nĩ ũndũ wa waganu witũ; nakuo kũherithio kũrĩa gwatũmire tũgĩe na thayũ nĩwe waherithirio, na ithuĩ tũhonagio nĩ ũndũ wa nguraro ciake.
6.Isaia 53:7Nĩahinyĩrĩirio na agĩthĩĩnio, nowe ndaatumũrire kanua gake; aakirire ki o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga gagĩthiĩ gũthĩnjwo, na o ta ũrĩa ngʼondu ĩkiraga ki ĩrĩ mbere ya mũmĩenji guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake.
AATWARĨRWO TA GATŨRŪME KARĨA GATHĨNJAGWO --> NDAATUMŨRAGA KANUA GAKE.
7.Isaia 53:8Eeheririo na ũndũ wa kũhinyĩrĩrio na gũtuĩrwo ciira ũtarĩ wa kĩhooto. Ha ũhoro wa rũciaro rwake-rĩ, nũũ ũngĩaria ũhoro waruo? Nĩgũkorwo eeheririo kuuma bũrũri wa arĩa matũũraga muoyo; na nĩ ũndũ wa mahĩtia ma andũ akwa nĩkĩo aahũũrirwo.
NĨAATINŨRĨTWO KUUMA BŨRŨRĨ-INĨ WA ARĨA MARĨ MUOYO --> NĨ ŨNDŨ WA MĨHĨRĨGA YA ANDŨ AKWA NĨARĨ AHŨŨRĨTWO.
8.Isaia 53:9Rĩrĩa aakuire aigirwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ aaganu, o na agĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ arĩa itonga, o na harĩa atekĩte ũndũ mũũru, kana kanua gake gakaaria maheeni.
RĨRĨA ŨKARĨKIA MŨOYO WAKE ŨTUĨKE ITAMBO RĨA MEHIA --> NĬAKONA MBEŨ YAKE, AGATAMBŨRŨKIA MĨTHENYA YAKE.
10.Isaia 53:11Thuutha wa ngoro yake gũthĩĩnĩka, nĩakoona uumithio wa gũthĩĩnĩka gwake, na aiganĩre; nĩ ũndũ wa ũmenyo wake, ndungata ĩyo yakwa thingu nĩĩgatũma andũ aingĩ matuĩke athingu, na nĩĩgakuua mawaganu mao, ĩmeherie. (12) Nĩ ũndũ ũcio nĩngamĩgayanĩria igai hamwe na arĩa anene, o na magayane indo cia gũtahwo na andũ arĩa marĩ hinya, tondũ nĩarutire muoyo wake akue, na agĩtaranĩrio na arĩa aagarari watho. Nĩgũkorwo nĩakuuire mehia ma andũ aingĩ, o na arĩa maahĩtĩtie akĩmathaithanĩrĩra.
tondũ nĩarutire muoyo wake akue + na agĩtaranĩrio na arĩa aagarari watho --> Nĩgũkorwo nĩakuuire mehia ma andũ aingĩ, o na arĩa maahĩtĩtie akĩmathaithanĩrĩra.
(Meciria makwa ma mwene: Thoma Isaia 53:9 ũcooke ũthome Isaia 53:10 rĩngĩ, kũringana na ũrĩa ciandĩkĩtwo. Isaia 53:9 yugaga atĩ ndungata nĩyakuĩte na ĩgĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya mũndũ mũtongu. Isaia 53:10 yugaga atĩ thutha wa ngoro ya ndungata gũtuuo iruta rĩa mehia, ndungata ĩyo nĩĩkoona hinya wayo na ĩgĩe na matukũ maingĩ makĩongerereka. Ciugo icio igĩrĩ itingĩhota gũkorwo irĩ cia ma cierĩ igiĩ mũndũ ũrĩa ũtũũraga akuĩte. Ũhoro wa kũriũka nĩ mwandĩke thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ kĩa Isaia. Ũhoro wa kũriũka nĩ mwandĩke thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ mĩaka magana mũgwanja mbere ya kũriũka kũu kwĩhande.)
2. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — karatathi ka mũnabii, na mũndũ warĩ ngaari-ya-mbarathi agĩgathoma na mũgambo mũnene
Atũmwo 8:32Mũndũ ũcio warĩ mũhakũre aathomaga gacunjĩ gaka ka Maandĩko: “Aatwarirwo o ta ngʼondu gĩthĩnjĩro-inĩ, na o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga ki karĩ mbere ya mũndũ ũrĩa ũrakenja guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake. (33) Nĩaconorithirio na ndaigana gũtuĩrwo ciira na kĩhooto. Nũũ ũngĩaria ũhoro wa njiaro ciake? Nĩgũkorwo muoyo wake nĩwehererio ũkiuma gũkũ thĩ.” (34) Mũndũ ũcio mũhakũre akĩũria Filipu atĩrĩ, “Ndagũthaitha, ta njĩĩra atĩrĩ, mũnabii araaria ũhoro wa ũ, nĩ ũhoro wake we mwene kana nĩ ũhoro wa mũndũ ũngĩ?” (35) Hĩndĩ ĩyo Filipu akĩrutia ũhoro hau, akĩmũhe Ũhoro-ũrĩa-Mwega ũkoniĩ Jesũ.
Kĩambĩrĩria-inĩ Ũhoro aarĩ o kuo + nake Ũhoro aatũũrĩte na Ngai + na Ũhoro aarĩ Ngai --> Indo ciothe ciombirwo na ũndũ wake.
(Meciiria makwa: Johana 1:1 ĩheanaga ciugo ithatũ mũhari ũmwe. O ũmwe wa ciugo icio ithatũ nĩ wa bata. Kiugo kĩa mbere nĩ "Kiugo kĩarĩ ho kĩambĩrĩria-inĩ." Kiugo, rĩĩtwa rĩa Mũrũ wa Ngai mbere ya kuoya mwĩrĩ wa mũndũ, gĩtiarĩ na kĩambĩrĩria. Kiugo kĩa keerĩ nĩ "Kiugo kĩarĩ na Ngai." Kiugo ti o rĩĩtwa rĩngĩ rĩa Ngai Ithe, tondũ mũndũ ndangĩkorwo na we mwene. Kiugo kĩa gatatũ nĩ "Kiugo kĩarĩ Ngai." Kiugo ti kĩũmbe kĩnini kĩrũgamĩte hakuhĩ na Ngai. Kweheria kĩmwe kĩa ciugo icio ithatũ nĩ gũtũma harehwo kĩrĩkanĩro kĩngĩ tiga kĩrĩa Johana aandĩkire.)
2.Johana 1:14We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.
Ningĩ ũnjakithĩrie handũ haamũre --> na niĩ nĩngatũũranagia nao.
Johana 1:14We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.
(Meciria makwa mwene: Kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa Johana ahũthĩrĩte gĩa "gũikara" thĩinĩ wa Johana 1:14 nĩ skenoo (G4637). Skenoo nĩ kuuga kwaka hema na gũtũũra thĩinĩ wa hema ĩyo. Matukũ ma tene, Ngai eerire andũ a Isiraeli maake hema nĩguo Ngai atũũre gatagatĩ-inĩ ka andũ a Isiraeli. Andũ a Isiraeli maakire hema ĩyo na njũa, mĩgogo, na thahabu (Thaama 25:8). Thĩinĩ wa Johana 1:14, mũhianano ũcio wacoka, no rĩrĩ hema nĩ mwĩrĩ wa mũndũ. Hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ yarĩ mũhianano wa mbere wa ũhoro wa ma ũrĩa Johana araragia. Hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ yaronanagia mbere mwĩrĩ wa Jesũ Kristũ. Kĩrĩkanĩro Kĩrũ nĩkĩo kĩonanagia atĩ hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ yarĩ kĩĩruru, mũhianano ũrĩa waronanagia Jesũ Kristũ, no thutha wa Kĩrĩkanĩro Kĩrũ kũguũrania kĩrĩa kĩĩruru kĩu kĩaronanagia. Johana oigaga ũhoro ũyũ wa ma wĩgiĩ mwĩrĩ wa Jesũ Kristũ na njĩra ĩtarĩ na ũhinga thĩinĩ wa Johana 1:14.)
1.Akolosai 1:15Ũcio nĩwe mũhianĩre wa Ngai ũrĩa ũtonekaga, na nĩwe irigithathi harĩ indo ciothe iria ciombirwo. (16) Nĩgũkorwo nĩwe wombire indo ciothe: indo iria irĩ igũrũ na iria irĩ thĩ, iria cionekaga na iria itonekaga, o na angĩkorwo nĩ itĩ cia ũnene kana maahinya, kana aathani o na kana arĩa marĩ ũhoti; indo ciothe ciombirwo nĩwe na nĩguo ituĩke ciake. (17) Kristũ nĩwe warĩ kuo mbere ya indo ciothe, nacio indo ciothe itũũraga inyiitithanĩtio nĩwe.
NĨ WE WOOMBĪRE MAŨNDŪ MOTHE + NĨ WE ARĨ MBERE YA MAŨNDŪ MOTHE --> NA NĨ WE MAŨNDŪ MOTHE MOOMĪRĪRIE.
2.Akolosai 2:9Nĩgũkorwo ũiyũru wothe wa Ũngai ũtũũraga thĩinĩ wa Kristũ arĩ na mwĩrĩ, (10) na inyuĩ nĩmũiyũrĩtwo nĩ muoyo thĩinĩ wa Kristũ, ũrĩa arĩ we Mũnene igũrũ rĩa hinya o wothe na ũhoti o wothe.
TAHUURANIRIA MAANDĨKO --> NĨ MO MAROIRA ŨIRA WAKWA.
(Meciiria makwa mũhithũrũku: Jesu nĩoigire ũhoro ũyũ thĩinĩ wa Johana 5:39-40 kũrĩ andũ arĩa moĩ Maandĩko makĩria ya mũndũ o wothe warĩ muoyo hĩndĩ ĩyo. Andũ aya nĩmahotaga kwaria Maandĩko na ngoro biũ. Jesu akĩĩra andũ aya atĩ Maandĩko mothe marĩa maarĩkĩtie kwaria na ngoro nĩmarĩ makĩonania harĩ we. Jesu akĩĩra andũ aya atĩ o na kũrĩ ũguo, matingĩũka kũrĩ we nĩguo magĩe na muoyo. Kũmenya ciugo cia Maandĩko ti kũringana na kũmenya mũndũ ũrĩa ciugo icio ciaragia ũhoro wake. Gũtirĩ handũ hangĩ ha gũcaria muoyo. Jesu ndoigire mũthuthurie mĩigwa yanyu. Jesu oigire mũthuthurie Maandĩko.)
1.Luka 24:25Nake Jesũ akĩmeera atĩrĩ, “Inyuĩ andũ aya mwagĩte ũũgĩ na mũtihiũhaga gwĩtĩkia maũndũ mothe marĩa anabii moigĩte! (26) Githĩ to mũhaka Kristũ ambe anyariirwo na acooke atoonye riiri-inĩ wake?” (27) Jesũ akĩmataarĩria ũhoro wothe ũrĩa waarĩtio Maandĩko-inĩ ũmũkoniĩ, ambĩrĩirie na maandĩko ma Musa na ma Anabii othe.
MAUNDŨ MOTHE NĨMAGĨRĨRWO NĨ KŨHINGĨRIO, MARĨA MAANDĨKĨTWO WATHO-INĨ WA MOSES, NA ATHAMBI-INĨ, NA THABURI-INĨ, ŨHORO-INĨ WAKWA --> HĨNDĨ ĨYO AKĨMAHINGŨRA MEECIRIA MAO.
(Mawoni makwa mwene: Luka 24:44-45 nĩkuoiga macokio ma kĩũria kĩrĩa gĩcemanio gĩkĩ giothe kĩroragia. Macokio maya moimĩte kanua-inĩ ka Jesũ, thutha wa Jesũ kwariũka kuuma mbĩrĩra-inĩ. Jesũ nĩguoetire icunjĩ ithatũ cia Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ: watho wa Musa, na anabii, na thaburi. Icunjĩ ici ithatũ ciunutwo hamwe nĩcio Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe. Jesũ oigire Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe nĩ kĩarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ ndoigire nĩ o rũgongo rwa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ rwarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ acio agĩcoka agĩĩka maũndũ meerĩ mataarĩ o mamwe nĩ ũndũ wa arutwo. Jesũ nĩoririkanirie ARUTWO MAANDĨKO. Jesũ nĩoririkanirie ŨŨMENYI wa arutwo. Mũndũ nĩabataire maũndũ meerĩ maya mothe. Mũndũ no akorwo na Bibilia yothe moko-inĩ make no agĩkorwo abataraga Jesũ oohore maitho make one Jesũ thĩinĩ wa Bibilia. Thoma Bibilia. Ĩra Jesũ agũkũnũrĩre Bibilia. Thiĩ na mbere gũthoma Bibilia.)
KŨHINGA
4.1 Johana 1:1Ũhoro ũrĩa warĩ kuo kuuma o kĩambĩrĩria, ũrĩa tũiguĩte, na ũrĩa tuonete na maitho maitũ, na tũkawĩrorera, namo moko maitũ makaũhutia, o ũhoro ũcio wa Kiugo kĩa muoyo, nĩguo tũhunjagia. (2) Muoyo ũcio nĩwonithanirio; na ithuĩ nĩtũwonete na tũkaheana ũira waguo, na ithuĩ tũkamũhunjagĩria ũhoro wa muoyo wa tene na tene, ũrĩa watũire na Ithe witũ, na ũkĩonithanio kũrĩ ithuĩ. (3) Ithuĩ tũmũhunjagĩria kĩrĩa tuonete na tũkaigua, nĩgeetha o na inyuĩ mũgĩe ngwatanĩro na ithuĩ. Nayo ngwatanĩro iitũ nĩ ngwatanĩro na Ithe witũ, o na Mũriũ Jesũ Kristũ.
TWAIGUĨTE + TWONETE NA MAITHO MAITŨ + TWACŨTHĬRĬRĬE + MOKO MAITŨ NĨMOHUTITIE --> MUOYO ŨCIO WA TENE NA TENE, ŨRĨA WARĨ NA ITHE, NA ŨKĨONANĬRIO KŨRĨ ITHUĨ.
(Meciiria makwa mwene: Johana nĩaandĩkĩte maũndũ na wendi thĩinĩ wa 1 Johana 1:1: aiguĩte, onete, arorete na kĩyo, na ahutĩtie na moko make. Johana ndaracookagia ũhoro wa gwĩciiria kana wa muoyo. Johana nĩararaga ũhoro wa mũndũ ũrĩa aarĩĩanaga nake irio. Thĩinĩ wa kiugo o kĩmwe, Johana ekũgwetaga mũndũ ũcio ta "muoyo ũrĩa wa tene na tene, ũrĩa warĩ na Ithe." Mũndũ ũrĩa Atũmwo mahutirie na moko mao no we mũndũ o ũcio warĩ na Ithe mbere ya kĩambĩrĩria. Ũguo nĩguo ũhoro wothe wa 1 Johana 1:1-3. Johana nĩoigaga atĩ we nĩ mũira wa ũhoro ũyũ, ti mũndũ wa gwĩciiria ũhoro ũyũ.)
2. Isaia 53:3 — Nĩamenagwo na agatiganĩrio nĩ andũ:
a) no ndaatumũrire kanua gake
b) na nĩ ũndũ wa ihũũra ciake nĩtũhonete
c) mũndũ wa kĩeha, na wamenyeire ruo
3. Isaia 53:6 — Ithuĩ othe tũhaana ta ngʼondu tũrĩ tũhĩtĩtie; o mũndũ nĩagarũrũkĩte agathiĩ na njĩra yake:
a) na Jehova nĩaigĩrĩire igũrũ rĩake waganu witũ ithuĩ othe
b) na nĩagĩakuuire mehia ma aingĩ
c) na ũguo tũkĩmuonaga arĩ mũhũũre, ahũũrĩtwo nĩ Ngai
4. Mika 5:2 — no kuuma harĩwe nĩguo agooka kũrĩ niĩ ũrĩa ũgaatuĩka mwathi wa Isiraeli:
a) na ũthamaki wake ndũrĩ hĩndĩ ũgaathira
b) igũrũ rĩa gĩtĩ kĩa ũthamaki kĩa Daudi, na igũrũ rĩa ũthamaki wake
c) ũrĩa gũthiĩ gwake kwarĩ kuuma o tene, kuuma tene na tene
5. Agalatia 4:4 — No rĩrĩa ihinda rĩakinyanĩire:
a) Ngai nĩatũmire Mũriũ wake, ũciarĩtwo nĩ mũtumia
b) Roho Mũtheru nĩegũũka igũrũ rĩaku
c) nĩegũkũũra andũ ake kuuma mehia-inĩ mao
6. Johana 1:14 — Nake Kiugo gĩgĩtuĩka mwĩrĩ:
a) na Kiugo kĩarĩ na Ngai
b) na agĩtũũra gatagatĩ-inĩ gaitũ
c) na hatirĩ kĩndũ o na kĩmwe gĩathondekirwo atarĩ nake
7. Johana 5:39 — Thuthuriai maandĩko; nĩgũkorwo mwĩciiragia mũrĩ na muoyo wa tene na tene thĩinĩ wamo:
a) na muoyo ũcio warĩ ũtheri wa andũ
b) na nĩcio ciĩrutaga ũira wakwa
c) rĩrĩa aatũhingũragĩria Maandĩko
MACOOKIO: 1-b, 2-c, 3-a, 4-c, 5-a, 6-b, 7-b
ŨŨ NDŨRANIRI ŨYŨ WAGAWANYIKA
Njĩra ya kũrora ithuĩ-inĩ: Kĩambĩrĩria 3:15, mbeũ ya mũtumia, nĩyo ĩhingũraga ũhoro wothe wa mũhabu wa Mbeũ ĩrĩa yerĩirwo. Mũhabu ũyũ ũthiiaga na Iburahĩmu (Kĩambĩrĩria 22:18), na Daudi (Thaburi 132:11), na nĩwĩtanĩtio ũhoro-inĩ wa Agalatia 3:16.
CIUGO CIA KIRIIKI
Ici nĩ ciugo cia bata cia thomo ũyũ. Hutia kiugo o gĩothe kĩrĩ na tũtombo thĩinĩ wa mĩsigo ĩrĩ igũrũ kuona ũhoro wakĩo haha.
