KOKANGA MOTEMA — KOMIKANGA — EZALI MBUMA YA MOLIMO.
(Makanisi na ngai ya moko — tosala malamu tomona esika oyo bomikangi ezali: kati na mbuma ya Molimo. Ezali te liboso ya nyonso mosala ya moto; ezali mbuma. egkrateia (G1466, bomikangi) ezali makasi ya kati — komikanga ya moto ye moko. Esika Molimo azali kofanda, mbuma oyo ezali kokola, mpe mpo na makambo ya ndenge wana mobeko ezali te.)
1. WAPI BOYANGELI YA NZOTO EZALI TE — AHABI
1.1 Bakonzi 21:1-4Sima na mwa tango, likama moko ekweyelaki Naboti, moto ya Jizireyeli, likolo ya elanga na ye ya vino oyo ezalaki na Jizireyeli, pembeni ya ndako ya Akabi, mokonzi na Samari. (2) Mokolo moko, Akabi alobaki na Naboti: — Pesa ngai elanga na yo ya vino mpo ete nakomisa yango elanga na ngai ya ndunda, pamba te ezali pene ya ndako na ngai; mpe ngai nakopesa yo elanga mosusu ya vino oyo eleki kitoko na esika ya elanga na yo; to soki olingi, nakopesa yo mosolo oyo ekokani na motuya na yango. (3) Kasi Naboti azongiselaki Akabi: — Na Kombo na Yawe, nakoki te kopesa yo libula oyo bakoko na ngai batikela ngai. (4) Akabi azongaki epai na ye na mawa mpe na kanda mpo na maloba oyo Naboti, moto ya Jizireyeli, ayebisaki ye: «Nakoki te kopesa yo libula oyo bakoko na ngai batikela ngai.» Alalaki na mbeto na ye, atalisaki elongi na ye na mir mpe aboyaki kolia.
BOYANGELI YA MOTEMA EZALAKI TE — KOZANGA KOZWA ESO ALINGAKI EKOMISAKI YE MOZINDO, ASILIKAKI, MPE AKOKAKI KOLIA TE.
2.1 Bakonzi 21:7Bongo mwasi na ye, Jezabeli, alobaki na ye: — Boni, ezali yo nde ozali mokonzi ya Isalaele to te? Lamuka! Lia mpe sepela! Nakopesa yo elanga ya vino ya Naboti, moto ya Jizireyeli.
AHABU AMITEKAKI MOKO MPO NA KOSALA MAKAMBO MABE NA MISO YA YAWE.
4.1 Bakonzi 21:25Solo, ezalaki na moto moko te oyo amitekaki na kosala mabe na miso ya Yawe lokola Akabi. Ezalaki mwasi na ye Jezabeli nde azalaki kotindika ye kosala mabe.
MOTO MOKO TE AZALAKI LOKOLA AKABI, OYO AMITEKAKI NA KOSALA MABE, ATINDIKAMAKI NA MWASI NA YE MOKO.
(Makanisi na ngai ya moko — mokonzi moko, mpe akokaki te kotambwisa ye moko. Bokonzi mobimba ezalaki ya ye, kasi elanga moko ya ndunda etyaki ye mawa mpe elongolaki ye posa ya kolia. Liloba ezali makar (H4376, koteka): amitekaki mpo na kozwa oyo azalaki na yango na motema. Oyo ezali kozanga komikanga — moto azali nkolo ya mposa te, mposa yango ezali nkolo ya moto.)
2. LOLENGE YA KOTEKA YO MOKO — EBOMBAMO NYONSO EPESAMI NTINA KOLEKA KOTOSA NZAMBE
1.1 Samuele 15:24Bongo Saulo alobaki na Samuele: — Nasali lisumu, nabuki mobeko ya Yawe mpe malako na Ye. Nabangaki bato, yango wana natosaki bango.
SAULO ATIAKI BOBANGI MPE LOKUMU YA BATO LIBOSO YA KOTOSA MONGONGO YA NZAMBE.
2.2 Petelo 2:15Sima na bango kotika nzela ya solo, bapengwaki mbala moko na kolanda nzela ya Balami, mwana mobali ya Beori, oyo alingaki lifuti ya mabe;
EVA APESAKI NTINA MINENE NA KITOKO YA MBUMA MPE NA MPOSA YA KOFUNGOLA MAYELE, KOLEKA KOTOSA LILOBA YA NZAMBE.
4.2 Samuele 11:2-4Mokolo moko na pokwa, Davidi alamukaki wuta na mbeto na ye mpe atambolaki na veranda ya likolo ya ndako ya mokonzi. Wuta na likolo ya veranda, amonaki mwasi moko azali kosukola. Mwasi yango azalaki kitoko makasi. (3) Davidi atindaki moto moko kokende koluka koyeba soki mwasi yango azali nani. Moto yango alobaki: «Ezali Batisheba, mwana mwasi ya Eliami, mwasi ya Iri, moto ya Iti.» (4) Davidi atindaki bantoma mpo na kozwa ye. Batisheba ayaki epai ya Davidi, mpe Davidi asangisaki na ye nzoto. Sima na ye komipetola na mbindo na ye, Batisheba azongaki na ndako na ye.
TANGO BAZALAKI KOFINGA YE, AZALAKI KOZONGISA NA MAFINGA TE, KASI AZALAKI KAKA KOMITIKA NA MABOKO YA NZAMBE, MOSAMBISI YA SEMBO.
(Makanisi na ngai — Ahaba azalaki na bokonzi kasi azalaki na bokonzi te likolo na ye moko; Mwana azalaki na nguya nyonso mpe bokonzi mobimba likolo na ye moko. Amikitisaki — tapeinoo (G5013, komikitisa). Bafingaki ye — loidoreo (G3058, kofinga) — mpe azongisaki liloba te. Komibatela ezali bolembu te; ezali makasi oyo egumbameli mokano ya Nzambe, kino na kufa.)
1.2 Petelo 1:5-6Mpo na yango, bosala makasi mpo na kobakisa na likolo ya kondima na bino, bolamu; na likolo ya bolamu, boyebi; (6) na likolo ya boyebi, komikanga; na likolo ya komikanga, mpiko; na likolo ya mpiko, botosi kati na makambo ya Nzambe;
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G1466 egkrateia — botalá malamu
MOTO NYONSO OYO ASALAKA MASANO AMIPEKISAKA NA MAKAMBO NYONSO, MPO NA KOZWA MOTOLE OYO EBEBAKA TE.
3.Tito 2:11-12Pamba te ngolu ya Nzambe emonisami lokola etima ya lobiko mpo na bato nyonso. (12) Elakisaka biso kotika mabe, kokabwana na baposa ya makambo ya mokili, kobika tango oyo na bwanya, na bosembo mpe na botosi kati na makambo ya Nzambe,
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G4996 sophronos — Na bosembo
NGOLU YANGO MOKO ELAKISAKA BISO KOKABWANA NA BAPOSA YA MAKAMBO YA MOKILI MPE KOBIKA TANGO OYO NA BWANYA.
(Makanisi na ngai ya moko — tala molongo yango: bomikangi ebakisami na boyebi, mpe motema molai etongami likolo ya bomikangi. Mpe ngolu eteyaka: ngolu wana kaka oyo ememi lobiko eteyaka biso koboya baposa ya mokili mpe kobika na bobangi — sophronos (G4996, na bobangi), na makanisi ya malamu. Baoyo bapotoaka mpo na kokamata motole oyo ekopola bamikangaka — egkrateuomai (G1467, komikanga) — na makambo nyonso; boni te biso, mpo na motole oyo ekopola te.)
5.Ba-Ebre 12:16-17Bosenzelaka ete moto moko te atambola na bomoi ya pite to atiola Nzambe lokola Ezawu oyo atekaki bokulutu na ye likolo ya biloko ya kolia. (17) Boyebi malamu ete, na sima, tango alingaki kokitana na lipamboli kowuta na tata na ye, azangelaki yango, pamba te alongaki te kobongola mokano ya tata na ye atako asengaki lipamboli yango na kolela.
MALOBA YA NTINA YA GRIKI⚑ G591 apodidomi — Kotekisa
MWANA MOBOTELI MOKO ATEKAKI BOKULUTU NA YE MPO NA ELOKO MOKO YA KOLIA, MPE MOKANDA YA BAEBRE EBAKISI OYO MOKANDA YA MIKONZI EZALI NA YANGO TE — MAI YA MISO OYO EKOKAKI TE KOSOMBA LISUSU MOMBONGO YANGO.
(Makanisi na ngai moko — kati na mibali nyonso oyo ezali na boyekoli oyo, liloba "koteka" ekomami mpo na bato mibale kaka: Akabi na Ezau. Mokonzi moko atekaki bosembo mpo na elanga ya ndunda; mwana ya liboso atekaki libula na ye mpo na kaka bilei moko. Buku ya Bakonzi esukisi Akabi na kosambisama, kasi Baebele kaka nde elandi Ezau mosika koleka — kino na mokolo oyo amekaki kozongisa lipamboli na mai ya miso, mpe amonaki esika ya boyamboli te. Koteka yo moko te; mombongo mosusu ekokoka kosikolama lisusu te.)
LOKOLA YA LIWA YA LIBOSO YA KOMIKANGA: BILEI, MISO, MPE POSA YA BOYEBI.
1 Yoane 2:16pamba te nyonso oyo ezali kati na mokili, lokola baposa mabe ya nzoto, posa makasi ya konduka biloko oyo miso ezali kolula, mpe lofundu mpo na biloko; ewuti na Tata te, kasi ewuti na mokili.
8.Matayo 4:3-4Momeki ayaki epai na Ye mpe alobaki na Ye: — Soki ya solo ozali penza Mwana na Nzambe, loba na mabanga oyo ete ebongwana mapa. (4) Yesu azongisaki: — Ekomama: «Moto akobika na lipa kaka te, kasi mpe na maloba nyonso oyo ebimaka na monoko ya Nzambe.»
Matayo 4:8-10Satana amemaki Ye lisusu na likolo ya ngomba oyo eleki molayi mpe alakisaki Ye bokonzi nyonso ya mokili elongo na lokumu na yango; (9) alobaki na Ye: — Nakopesa yo nyonso oyo ozali komona, soki kaka ofukameli ngai mpe ogumbameli ngai. (10) Yesu alobaki na ye: — Mosika na ngai, Satana! Pamba te ekomama: «Okogumbamelaka kaka Yawe, Nzambe na yo, mpe okosambelaka kaka Ye.»
MEKAMA NA POSA YA MOTO MPE NA POSA YA MISO, AYANOLAKI NA LIBOKO MPE AFUKAMELAKI KAKA NZAMBE.
Barome 5:19Pamba te ndenge kozanga botosi ya moto moko ekomisaki bato ebele bato ya masumu, ndenge wana mpe botosi ya moto moko ekomisi bato ebele bato ya sembo.
PAMBA TE NDENGE KOZANGA BOTOSI YA MOTO MOKO EKOMISAKI BATO EBELE BATO YA MASUMU, NDENGE WANA MPE BOTOSI YA MOTO MOKO EKOMISI BATO EBELE BATO YA SEMBO.
(Makanisi na ngai ya moko — bikuke ndenge moko misato: mosuni, miso, mpe lolendo ya bomoi. Na nzete, mwasi amonaki, alulaki, azwaki, mpe aliaki. Na esobe, Mwana amekamaki na bikuke wana kaka, mpe ayanolaki na moko na moko, Ekomami. Esika moto ya liboso akweaki, botosi ya moko ekomisi mingi bato ya sembo.)
KOSUKISA
1 Bakolinto 10:13Komekama oyo ekomelaki bino ekomelaka bato nyonso; mpe Nzambe azali Moyengebene; akotika te ete bomekama koleka makasi na bino. Kasi na tango ya komekama, akobongisela bino nzela ya kobima na komekama yango, mpe akopesa bino makasi ya kotelemela yango.
NA LIKOLO YA KOMIKANGA, MPIKO + NA LIKOLO YA MPIKO, BOTOSI KATI NA MAKAMBO YA NZAMBE.
(Makanisi na ngai ya moko — talá boyekoli mobimba na molongo moko: temperance, egkrateia (G1466, temperance), ezali mbuma ya Molimo — yo moko oyokelaka nguya na ye. Ahaba amitekaki, makar (H4376, kotekisa); Ezau atekaki bomwana na ye ya liboso; Saulo, Balaamu, Eva, mpe Davidi bango nyonso batyaki eloko moko likolo ya mongongo ya Nzambe. Kasi Mwana amikangaki kino na liwa, mpe na botosi ya moto moko bato mingi bakómi bato ya sembo. Mpe Nzambe azali sembo: bakomeka yo te koleka oyo okoki kokanga, mpe elongo na komekama akosala nzela ya kobima. Bakisá temperance na boyebi na yo, mpe pota mbangu mpo na kokamata motole oyo ekoboma te.)
MALOBA YA NTINA YA GRIKI
Oyo ezali maloba ya ntina mpo na lisolo oyo. Fina liloba nyonso oyo ezali na bapɔ na kati ya bavɛrsɛ likolo mpo na koyeba ndimbola na yango awa.
“botalá malamu” — G1466 egkrateia — boyibi ya nzoto, komibatela na mposa, komikanga
Ndenge oyo bato batekamaki basikolamaka: Akabi na Ezau bamitekaki, kasi bino bosikolamaki na talo moko (1 Bakolinti 6:20) — batekamaki na se ya lisumu (Baroma 7:14), kasi bosikolamaki longwa na elakeli mabe (Bagalatia 3:13).
--> Ndenge nini engumba ebombamaka: moto oyo ayangeli molimo na ye te azali lokola engumba ebukani, mpe ezanga bifelo (Masese 25:28); mpe moto oyo ayangeli molimo na ye azali malamu koleka moto oyo azwi engumba (Masese 16:32).
Ndenge nini mbangu esengeli kokendama: komipekisa na biloko nyonso ekokamba na kokende na mbangu na motema molai na mbangu oyo etiami liboso na biso, kotalaka Yesu (Ebre 12:1-2).
Ndenge nini eskalye ekomataka: na boyebi, bomikangi; na bomikangi, kokanga motema; na kokanga motema, kotosa Nzambe (2 Petelo 1:5-7) — mpo ete bózala te bato ya mpamba to bazanga mbuma (2 Petelo 1:8).
--> Ndenge nini bato bazali komekama basungaka: mpo ye moko ayokaki mpasi ya komekama, akoki kosunga bato oyo bazali komekama (Ebre 2:18) — bamekamaki na makambo nyonso lokola biso, kasi na lisumu te (Ebre 4:15).
Ndenge nde ngolu eteyaka: kobika na bomoi ya komikanga ememaka na kozela elikya wana ya esengo, mpe komonana ya nkembo (Tito 2:13) — bato ya ndenge mosusu, oyo bazali na molende ya misala ya malamu (Tito 2:14).
