3. Kodi chifundo chimakumana ndi munthu kuti pamene tsopano, ndipo chimamutsata mpaka pati?
CHIYAMBI CHOMWE CHAYALIDWA KALE — CHIFUNDO
--> CHIFUNDO (CHESED) = CHIFUNDO CHIMENE CHIMACHOKERA MU UBALE WA PANGANO (Genesis 19:29; Salimo 136).
RACHAM = CHIKONDI CHOZAMA CHIMENE CHIMACHOKA KWA WAMKULU KUPITA KWA WAMNG'ONO (Genesis 32:9-12).
CHIFUNDO CHA MULUNGU CHIDZATENGERA MUNTHU MPAKA POMWE IYE WAFUNITSITSA KUPITA — NDIPO CHIDZAKHALABE MPAKA IYE ATATSIMIKIZIRIDWA KOMPLETI ZA CHISAMALIRO CHACHIKONDI CHA MULUNGU (Genesis 19:17-22, LOTI KU ZOARI).
MUNTHU SALINGANA NDI CHIFUNDO CHOCHEPA KWAMBIRI PA ZIFUNDO ZONSE — CHIFUNDO NDI MPHATSO, NDIPO MPHATSO IMABWERETSA CHIYAMIKO (Genesis 32:10).
--> CHOLINGA CHOMALIZA CHA CHIFUNDO NDI CHIPULUMUTSO — KUKWANIRITSA CHIKONDI CHA MULUNGU (Genesis 32:11-12).
YAMIKANI YEHOVA — CHIFUNDO CHAKE NDI CHOSATHA (Salimo 136:1-26).
Gawo lino la 2 likutsimikizira chowonadi chomwecho kuchokera ku gulu latsopano la mboni.
CHOZATAWALIRA CHOTSEGULA
Tap Bible Speaks under any verse for its word study, other Scripture, and notes.
MIKA 7:18Kodi alipo Mulungu wofanana nanu, amene amakhululukira tchimo ndi kuyiwala zolakwa za anthu otsala amene ndi cholowa chake? Inu simusunga mkwiyo mpaka muyaya koma kwanu nʼkuonetsa chikondi chosasinthika.
NDANI MULUNGU WOFANANA NANU? --> IYE SAKHALITSA MKWIYO WAKE MPAKA MUYAYA + IYE AMAKONDWERA NDI CHIFUNDO.
(Maganizo anga a paokha — "kukhululuka" pano ndi liwu la Chihebri lakuti nasa (H5375, kunyamula): kukweza, kunyamula, kunyamulira kutali. Chifundo sichichita ngati kuti tchimo silipo — chimakweza tchimolo pa munthuyo ndi kuchinyamulira kutali. Mbuzi yotengera machimo inanyamulanso machimo awo onse ndi liwu lomwelo (Levitiko 16:22).)
1. DZINA LOLENGEZEDWA — WACHIFUNDO NDI WACHISOMO
1.EKSODO 34:6Ndipo Iye anadutsa kutsogolo kwa Mose akulengeza kuti, “Yehova, Yehova, Mulungu wachifundo ndi wokoma mtima, wosapsa mtima msanga, wodzaza ndi chikondi chosasinthika ndi kukhulupirika, (7) waonetsa chikondi chosasinthika kwa anthu miyandamiyanda, wokhululukira zoyipa, kuwukira, ndiponso tchimo, komatu salekerera ochimwa kuti asalangidwe. Iye amalanga ana ndi zidzukulu chifukwa cha machimo a makolo awo mpaka mʼbado wachitatu ndi wachinayi.”
AMBUYE ANADUTSA NDIPO ANALENGEZA --> WACHIFUNDO NDI WACHISOMO, WOLEZERA MTIMA, WOCHULUKITSA UKOMA NDI CHOONADI + WOSUNGIRA CHIFUNDO KWA MASAULO A MIYANDA, WOKHULULUKIRA CHOLAKWA NDI KULAKWA NDI TCHIMO.
(Malingaliro anga — Mulungu akalengeza dzina lake, "wachifundo" — rachum (H7349, merciful), mawu ochokera ku mizu ya "chiberekero" — amabwera POYAMBA, asanadze zina zonse. Chifundo ndicho khomo lolowera la dzina la Mulungu.)
2.MASALIMO 86:15Koma Ambuye ndinu Mulungu wachifundo ndi wokoma mtima, wosakwiya msanga, wodzaza ndi chikondi ndi wokhulupirika.
2. MUYEZO WA CHIFUNDO — CHATSOPANO MAWA ONSE, CHACHITALI NGATI KUMWAMBA
1.MALIRO 3:22Ife sitinawonongekeretu chifukwa chikondi cha Yehova ndi chachikulu, ndi chifundo chake ndi chosatha. (23) Zimaoneka zatsopano mmawa uliwonse; kukhulupirika kwanu nʼkwakukulu.
ndi chifundo chake ndi chosatha --> Zimaoneka zatsopano mmawa uliwonse + kukhulupirika kwanu nʼkwakukulu.
(Malingaliro anga a paokha — "chifundo" ndi liwu la Chiheberi lakuti racham, logwirizana ndi rechem, liwu la chiberekero: chifundo chozama ngati chikondi cha mayi, kuchokera kwa Iye wakumwamba kwa iye wapansi — ndipo sichitha, ndipo chikhala chatsopano mmawa uliwonse.)
2.MASALIMO 103:8Yehova ndi wachifundo ndi wokoma mtima, wosakwiya msanga ndi wachikondi chochuluka. (9) Iye sadzatsutsa nthawi zonse, kapena kusunga mkwiyo wake kwamuyaya; (10) satichitira molingana ndi machimo athu, kapena kutibwezera molingana ndi mphulupulu zathu. (11) Pakuti monga kumwamba kuli kutali ndi dziko lapansi, koteronso chikondi chake nʼchachikulu kwa iwo amene amamuopa; (12) monga kummawa kutalikirana ndi kumadzulo, koteronso Iye watichotsera mphulupulu zathu kuti zikhale kutali nafe.
SANATICHITE NAFE MOGWIRIZANA NDI MACHIMO ATHU --> MOGWIRIZANA NDI MMENE THAMBO LILI LOKWEZEKA KUPOSA DZIKO LAPANSI, CHIFUNIRO CHAKE NDI CHACHIKULU CHOTERO PA IFE + MOGWIRIZANA NDI KUTALIKIRANA KWA KUM'MAWA NDI KUMADZULO, KUTALIKIRANA KOTERO WACHOTSA MAPHUNZIRO ATHU.
3.MIKA 7:19Inu mudzatichitiranso chifundo; mudzapondereza pansi machimo athu ndi kuponyera zolakwa zathu zonse pansi pa nyanja.
4.DEUTERONOMO 4:31Pakuti Yehova Mulungu wanu ndi Mulungu wachifundo, Iye sadzakutayani kapena kukuwonongani kapena kuyiwala pangano lake ndi makolo anu, limene analitsimikiza mwa lumbiro.
Pakuti Ine ndimafuna chifundo osati nsembe --> ndi kudziwa Mulungu kulekana ndi nsembe zopsereza.
3.MIYAMBO 3:3Makhalidwe ochitira ena chifundo ndi owonetsa kukhulupirika asakuchokere. Uwamangirire mʼkhosi mwako ngati mkanda ndi kuwalemba pa mtima pako. (4) Ukatero udzapeza kuyanja ndi mbiri yabwino pamaso pa Mulungu ndi anthu.
BWERANI MOLIMBA KU MPANDO WACHIFUMU WACHISOMO --> KUTI MULANDIRE CHIFUNDO, NDI KUPEZA CHISOMO CHOTITHANDIZA PANTHAWI YOFUNIKA.
PAKAMWA PA AWIRI — DZINA LOMWELO, LOKHAZIKITSIDWA PAKAMWA PA AWIRI NDI WACHITATU
Yoweli 2:13Ngʼambani mtima wanu osati zovala zanu. Bwererani kwa Yehova Mulungu wanu, pakuti Iye ndi wokoma mtima ndi wachifundo, wosakwiya msanga ndi wachikondi chochuluka, ndipo amaleka kubweretsa mavuto.
AMBUYE NDI WACHISOMO + WODZAZA NACHIFUNDO + WOLEZA MTIMA + WA CHIFUNDO CHACHIKULU.
(Malingaliro anga — pakamwa pa mboni ziwiri mawu amakhazikika, ndipo pano pakamwa pachitatu patsimikizira. Chingwe cha zingwe zitatu sichidukira msanga. Mneneri amene anatembenuka, mneneri amene anathawa, ndi salimo limene linayimba, onse akulengeza dzina lomwelo. Dzinalo limakhalabe lokhazikika, mosasamala kanthu za mtima wa munthu amene akulimva.)
CHIWIRIKITI NDI KUKWANIRITSIDWA
5.MIKA 7:20Mudzakhala wokhulupirika kwa Yakobo, ndi kuonetsa chifundo chanu kwa Abrahamu, monga munalonjeza molumbira kwa makolo athu masiku amakedzana.
Chifundo cha Mulungu sichimakhala kokha mmene munthu amamverera; chimayenda — chimalonjezedwa, chimachitidwa, chimalandiridwa, ndipo chimapezeka pa mpando wachifumu.
“khalani achifundo” — G2433 hilaskomai — kukhala wachifundo, kupembedza kuti mulandu ukhululukidwe — banja la mawu a mpando wachifundo
mawu onse a pemphero la wolandira msonkho amayima pa liwu limodzi ili: iye anapempha kuti akumaneko pamalo a mwazi — ndipo anatsika kupita kwake atalungamitsidwa
--> Momwe pangano latsopano limafotokozera momveka bwino: pansi pa chilamulo, chifundo chake chinasungidwa kwa masauzande ndipo chinalumbiridwa kwa Abrahamu. Mwa Khristu chifundo chimenecho chinalumbiridwa chikwaniritsidwa, ndipo mpando wachifumu wa chisomo watsegulidwa kumene munthu aliyense angathe kufika molimba mtima (Ahebri 4:16). Chifundo cha panganocho chinasanduka chitseko chotseguka.
Kufunika kwa mawuwo: "wachifundo" mu dzinali ndi rachum (H7349, wachifundo), mawu ochokera ku "chiberekero," ndipo amakhala POYAMBA. "Wokhululukira" ndi nasa (H5375, kunyamula), kukweza ndi kunyamula kuchotsa. "Mundichitire chifundo" pakamwa pa wolandira msonkho ndi hilaskomai (G2433, kuchitira chifundo), mawu a pa mpando wachifundo. Mawuwo eni ake amalalikira njira yolowera.
Izi zikukhudza bwanji Myuda ndi Mmwenye: chifundo chomwe chinalumbiridwa kwa makolo a Israeli ndi chifundo chomwe wamsonkho wonyozedwa analirira ndi chifundo chomwecho (Luka 1:72; 18:13). Chifundo sichinatsekedwe konse ndi mwazi kapena ndi kuyenerera — aliyense amene avomereza ndi kusiya machimo ake amachipeza (Miyambo 28:13).
Zimene izi zikutanthauza pa za muyaya: ubwino ndi chifundo zitsatira masiku onse a moyo uno, ndipo njira imathera m'nyumba ya Yehova kwamuyaya (Salimo 23:6). Chifundo chili kuyambira muyaya kufika muyaya (Salimo 103:17) — sichilephera kapena kutha chisanakufikitse.
Njira yopatukira: mpando wachisomo kumene chifundo chimapezeka (Ahebri 4:16) umatsegukira ku mpando wachifundo womwe uli mkati mwa nsalu yotchinga — zotsatiridwa mozama m'phunziro la Living It Out (Ekisodo 25:17-22; Ahebri 9:5).
Chivumbulutso chotheka: mawu a wolandira msonkho akuti "Mulungu, ndichitireni chifundo" si mawu wamba a chifundo — ndi mawu a pa mpando wachifundo, mawu a nsembe yopepesera machimo. Iye anapempha kuti Mulungu akumane naye pamalo a magazi, ndipo anatsika kupita ku nyumba yake atalungamitsidwa. Chifundo chinali ndi malo okumanirana kuyambira kale. (Maganizo anga)