(Malingaliro anga: Werengani Genesis 1:26 ndi Genesis 1:27 pamodzi. Musafewetse kusiyana pakati pa mavesi awiriwa. Genesis 1:26 amati "ife" ndi "athu." Genesis 1:27 amati "chifaniziro chake" ndi "Mulungu analenga," zonse za umodzi. Baibulo limanena mavesi awiriwa mofanana popanda kupepesa. Baibulo limangonena zonse ziwiri.)
2.GENESIS 3:22Ndipo Yehova Mulungu anati, “Tsopano munthu uyu wasanduka mmodzi wa ife, wodziwa zabwino ndi zoyipa. Iyeyu asaloledwe kutambasula dzanja ndi kutengako zipatso za mu mtengo wopatsa moyo uja kuti angakhale ndi moyo mpaka muyaya.”
(Malingaliro anga: Onani mozama Yesaya 6:8. Vesi limenelo lili ndi mawonekedwe onse awiri m'chiganizo chimodzimodzi: "Ndani amene ndikamtumize" ndi "adzatipita ife." Wolankhula womwewo akugwiritsa ntchito mawu a chinthu chimodzi ndi a zambiri pamodzi. Ichi si cholakwika cha kalembedwe, ndipo sikuti Mulungu akugwiritsa ntchito mawu a zambiri kufotokoza za iye mwini yekha. Chizolowezi chomwecho chimachitika kambirimbiri, m'mabuku osiyanasiyana a m'Baibulo, kwa zaka mazana ambiri.)
5.DEUTERONOMO 6:4Tamvani inu Aisraeli, Yehova Mulungu wathu, Yehova ndi mmodzi.
GENESIS 22:15Mngelo wa Yehova anayitana Abrahamu kuchokera kumwamba kachiwiri (16) ndipo anati, “Ndikulumbira mwa Ine ndekha kuti popeza wachita zimenezi, wosandikaniza mwana wako mmodzi yekhayu, (17) ndidzakudalitsa ndithu ndipo ndidzakupatsa zidzukulu zochuluka ngati nyenyezi zamlengalenga komanso ngati mchenga wa mʼmphepete mwa nyanja. Zidzukulu zako zidzalanda mizinda ya adani awo, (18) ndipo kudzera mwa chidzukulu chako, mitundu yonse ya anthu pa dziko lapansi idzadalitsika, chifukwa iwe wandimvera.”
NDADZILUMBIRA NDEKHA, AKUTERO YEHOVA --> MU MBEWU YAKO MITUNDU YONSE YA PA DZIKO IDZADALITSIKA.
(Malingaliro anga: Ganizirani mawu awiri mu Genesis 22:11-18. Mawu oyamba ndi awa: "Sudandimana mwana wako kwa INE." Abrahamu ankapereka mwana wake kwa Mulungu. Wolankhula m'mawu awa akuti mwanayo sanamanidwe kwa wolankhulayo. Mawu achiwiri ndi awa: "Ndalumbira mwa Ine mwini, akuti Yehova." M'nthawi zakale, munthu analumbira mwa wina wamkulu kuposa iye mwini. Mthenga wolengedwa amene amangonyamula uthenga sanganalumbire mwa iye mwini. Mthenga wolengedwa saika sayini pa lumbiro ndi dzina la pangano la Mulungu. Ahebri 6:13 amapereka chifukwa. Ahebri 6:13 amati Mulungu analumbira mwa iye mwini. Ahebri 6:13 amanena chifukwa: "chifukwa analibe wina wamkulu kuposa iye mwini kulumbira mwa iye.")
5. B3. YAKOBO AMENYANA NDI MUNTHU — NDIPO AMATCHA MALOWO KUTI "NKHOPE YA MULUNGU"
GENESIS 32:24Tsono Yakobo anatsala yekha. Tsono munthu wina anadzalimbana naye mpaka mʼmbandakucha. (25) Pamene munthuyo anaona kuti sangathe kumugonjetsa, anakhudza nyungʼunyu ya pa ntchafu ya Yakobo ndipo inaguluka polimbanapo. (26) Kenaka munthuyo anati, “Ndisiye ndizipita, popeza kunja kukucha.” Koma Yakobo anayankha, “Sindikulolani kupita pokhapokha mutandidalitsa.”
ABRAHAMU ASANAKHALEPO, INE NDIRI --> POMWEPO ANATENGA MIYALA KUTI AMUPONYE PA IYE.
(Malingaliro anga: Ikani zochitika ziwirizi pamodzi ndipo mulole kusiyana kwake kuphunzitse. Pa chitsamba, mawu ochokera mumoto akuti NDINE. Mose amabisa nkhope yake pa chitsambapo. M'kachisi, munthu wayima pamaso pa gulu la anthu akuti NDINE. Gulu la anthu limatola miyala. Gulu la anthu silinasokonezeke ponena zomwe Yesu ananena. Gulu la anthu linamvetsa Yesu bwinobwino. Gulu la anthu linaweruza kuti mawu a Yesu ayenera kumumiza miyala. Onaninso kuti Yesu sananene kuti "Abrahamu asanakhalepo, NDINALIPO." Yesu ananena NDINE.)
Nʼchifukwa chiyani mukufunsa dzina langa? Dzina laketu ndi lodabwitsa?
OWERUZA 13:20Pamene malawi a moto amakwera kumwamba kuchoka pa guwa, mngelo wa Yehova uja anakwera kumwamba mʼmalawi a motowo Manowa ndi mkazi wake akuona. Tsono anadzigwetsa pansi naweramitsa mitu yawo pansi. (21) Mngelo wa Yehova uja sanaonekerenso kwa Manowa ndi mkazi wake. Choncho Manowa anazindikira kuti anali mngelo wa Yehova. (22) Iye anawuza mkazi wake kuti, “Ife tifa basi pakuti taona Mulungu!”
MARKO 1:2monga zalembedwera mʼbuku la mneneri Yesaya: “Ine ndidzatuma mthenga wanga patsogolo panu, amene adzakonza njira yanu,” (3) “Mawu a wofuwula mʼchipululu, ‘Konzani njira ya Ambuye, wongolani njira zake.’” (4) Ndipo Yohane anabwera mʼmadera a mʼchipululu nabatiza, ndi kulalikira za ubatizo wa kutembenuka mtima ndi wa chikhululukiro cha machimo.
TAONA, NDIKUTUMIZA MTHENGA WANGA PATSOGOLO PA NKHOPE YAKO --> KONZANI NJIRA YA AMBUYE.
(Malingaliro anga: Malaki 3:1 amatchula anthu awiri otumidwa mu vesi limodzi. Wotumidwa woyamba amapita patsogolo kukonza njira. Wotumidwa winayo amatchedwa "Ambuye" ndi "mthenga wa pangano." Wotumidwa wachiwiriyu ndi amene akubwera ku kachisi wake wa Ambuye. Marko amatsegula Uthenga Wabwino wa Marko potchula mzere umenewo kuchokera mu Malaki 3:1. Marko amatchula wokonza njirayo kuti ndi Yohane, m'chipululu. Izi zimasiya wotumidwa wachiwiriyo osatchulidwa dzina ndi Marko pa nthawi imeneyo. Chipangano Chakale chimatha chikuyembekezera mthenga amene ndi Ambuye. Chipangano Chatsopano chimayamba ndi mthenga yemweyo akulowa.)
14. NKHUNI ZOIKIDWA PA MWANA WOBADWA YEKHA — ABRAHAMU NDI ISAAKA PAPHIRI
1.GENESIS 22:2Ndipo Mulungu anati, “Tenga Isake, mwana wako yekhayo amene umamukonda ndi kupita naye ku dziko la Moriya. Ukamupereke iye ngati nsembe yopsereza pa limodzi la mapiri a kumeneko limene ndidzakuwuza.”
KODI KALI KUTI KA MWANA WA NKHOSA CHA NSEMBE YOPSEREZA? --> MULUNGU MWINI ADZAPEREKA KA MWANA WA NKHOSA.
4.GENESIS 22:13Abrahamu anatukula maso ake ndipo anaona nkhosa yamphongo itakoledwa ndi nyanga zake mu ziyangoyango. Iye anapita nakatenga nkhosa ija ndikuyipha ngati nsembe yopsereza mʼmalo mwa mwana wake.
(Malingaliro anga: Bambo, mwana wamwamuna yekha amene bambo amamukonda, phiri, nkhuni zoyikidwa pamsana pa mwanawo, ndi mwana akukwera ndi nkhuni zimenezo. Zimenezi zinachitika kawiri m'Baibulo. Nthawi yoyamba, mu Genesis 22, Mulungu anaimitsa mpeni. Mulungu anayika nkhosa yaimuna m'malo mwa mwanayo. Nthawi yachiwiri, pamtanda, palibe amene anaimitsa imfa. Nthawi imeneyi, Mwanayo ndiye anali m'malo mwa wina. Onani kusiyana kwina pakati pa zochitika ziwirizi. Isake anafunsa, "kodi mwana wankhosa ali kuti?" Panalibe yankho pa funso la Isake tsiku limenelo. Yankho linabwera pambuyo pake, ku mtsinje wa Yordano, kuchokera kwa Yohane. Yohane analozera munthu amene akuyenda kupita kwa iye.)
1.YOHANE 1:29Pa tsiku lotsatira Yohane anaona Yesu akubwera kwa iye ndipo anati, “Taonani, Mwana Wankhosa wa Mulungu, amene achotsa tchimo la dziko lapansi!
Taonani, Mwana Wankhosa wa Mulungu, amene achotsa tchimo la dziko lapansi.
2.GENESIS 22:2Ndipo Mulungu anati, “Tenga Isake, mwana wako yekhayo amene umamukonda ndi kupita naye ku dziko la Moriya. Ukamupereke iye ngati nsembe yopsereza pa limodzi la mapiri a kumeneko limene ndidzakuwuza.”
2 MBIRI 3:1Pamenepo Solomoni anayamba kumanga Nyumba ya Yehova mu Yerusalemu pa Phiri la Moriya, pamene Yehova anaonekera Davide abambo ake. Panali pabwalo lopunthirapo tirigu la Arauna Myebusi, malo amene anapereka Davide.
munthu amene moyo wake unali wamasautso, wozolowera zowawa --> Iye ananyozedwa, ndipo ife sitinamuyese kanthu.
4.YESAYA 53:4Ndithudi, iye anamva zowawa mʼmalo mwa ife; ndipo anasautsidwa mʼmalo mwathu. Koma ife tinkaganiza kuti ndi Mulungu amene akumulanga, kumukantha ndi kumusautsa. (5) Koma iye analasidwa chifukwa cha zolakwa zathu, ndipo anamuzunza chifukwa cha zoyipa zathu; iye analangidwa kuti ife tikhale ndi mtendere, ndipo ndi mabala ake ife tinachiritsidwa.
7.YESAYA 53:8Atatha kumugwira mwankhanza ndikumuyimba mlandu, kenaka anapita naye kukamupha. Ndipo ndani amene analabadirako za zidzukulu zake, poona kuti iye anachotsedwa mʼdziko la anthu amoyo? Ndani anaganizirapo poona kuti iye anakanthidwa chifukwa cha zolakwa za anthu anga?
ANADULIDWA KU DZIKO LA AMOYO --> CHIFUKWA CHA KULAKWA KWA ANTHU ANGA ANAMENYEDWA.
8.YESAYA 53:9Anamukonzera manda ake pamodzi ndi anthu oyipa ndipo anamuyika mʼmanda pamodzi ndi anthu achuma, ngakhale kuti iye sanachite za chiwawa, kapena kuyankhula za chinyengo.
Anamupatsa manda ake pamodzi ndi oyipa, ndipo pa imfa yake anali pamodzi ndi wolemera --> Sanachite chiwawa.
9.YESAYA 53:10Komatu ndi Yehova amene anafuna kuti amuzunze ndi kumusautsa. Yehova anapereka moyo wa mtumiki wake kuti ukhale nsembe yoperekedwa chifukwa cha zolakwa. Tsono iye adzaona zidzukulu zake ndipo adzakhala ndi moyo wautali, ndipo chifuniro cha Yehova chidzachitika mwa iye.
ANATAYA MOYO WAKE MPAKA KUFA + ANAWERENGEDWA PAKATI PA OPHWANYA MALAMULO --> ANASENZA MACHIMO A ANTHU AMBIRI, NDIPO ANAPEMPHERERA OPHWANYA MALAMULO.
(Malingaliro anga a payekha: Werengani Yesaya 53:9 ndipo kenako werengani Yesaya 53:10 monsenso, motsatana. Choyamba chikuti mtumikiyo ANAFA ndipo anaikidwa m'manda a munthu wolemera. Chachiwiri chikuti pambuyo pa moyo wa mtumikiyo kuchitidwa nsembe ya machimo, mtumikiyo ADZAONA mbewu yake ndipo ADZATALIKITSA masiku ake. Mawu awiriwa sangakhale onse woona pa munthu amene akhalabe wakufa. Kuuka kwa akufa kwalembedwa m'chaputala chimenechi cha Yesaya, zaka mazana asanu ndi awiri kuchitika kwake kwa kuuka kwa akufa.)
18. MAONO OSIYANA, CHOCHITIKA CHOFANANA — tsamba la mneneri, ndi munthu m'galeta akuwerenga mokweza
MACHITIDWE A ATUMWI 8:32Mawu amene ndunayo imawerenga anali awa: “Monga mwana wankhosa wopita naye kokamupha amachitira, kapena monga nkhosa imakhalira duu poyimeta, momwemonso iye sanatsekule pakamwa pake. (33) Iye ananyozedwa ndipo panalibe chilungamo pa mlandu wake. Ndipo ndani amene analabadirako za zidzukulu zake poona kuti iye anachotsedwa mʼdziko la anthu amoyo?” (34) Ndunayo inamufunsa Filipo kuti, “Chonde, uzeni, kodi mneneri akuyankhula za ndani, za iye mwini kapena za munthu wina?” (35) Pamenepo Filipo anayambira pa malemba omwewo kumuwuza za Uthenga Wabwino wa Yesu.
Baibulo Limalankhula for MACHITIDWE A ATUMWI 8:32-35
kodi mneneri akuyankhula za ndani? --> Pamenepo Filipo anayambira pa malemba omwewo kumuwuza za Uthenga Wabwino wa Yesu.
(Malingaliro anga: Ili ndi funso lolungama, lofunsidwa mokweza ndi munthu amene sanamvepo yankho lake. Funso ndi lakuti: mneneriyo akunena za ndani? Yankho silimalingaliro a Filipo ake. Filipo anayamba pa vesi lomweli mu Yesaya 53. Filipo analalikira za Yesu kuchokera pa vesilo. Kuwerenga kwa atumwi kwenikweni kwa Yesaya 53 kwalembedwa kwa ife. Palibe amene ayenera kuganizira za kuwerenga kwa atumwi kwa Yesaya 53.)
19. E. EMANUELI — MULUNGU ALI NAFE, MWANA WOBADWA NDI MWANA WOPATSIDWA
2.YESAYA 9:6Chifukwa mwana watibadwira, mwana wamwamuna wapatsidwa kwa ife, ndipo ulamuliro udzakhala pa phewa lake. Ndipo adzamutcha dzina lake lakuti Phungu Wodabwitsa, Mulungu Wamphamvu, Atate Amuyaya, ndi Mfumu ya Mtendere. (7) Ulamuliro ndi mtendere wake zidzakhala zopanda malire. Iye adzalamulira ufumu wake ali pa mpando waufumu wa Davide, ndipo adzawukhazikitsa ndi kuwuchirikiza mwa chiweruzo cholungama ndi pochita zachilungamo kuyambira nthawi imeneyo mpaka muyaya. Ndi mtima wake wonse, Yehova Wamphamvuzonse watsimikiza kuchita zimenezi.
4.MIKA 5:2“Koma iwe Betelehemu Efurata, ngakhale uli wonyozeka pakati pa mafuko a Yuda, mwa iwe mudzatuluka munthu amene adzalamulira Israeli, amene chiyambi chake nʼchakalekale, nʼchamasiku amakedzana.”
KUCHOKERA MWA IWE ADZATULUKA WOLAMULIRA MU ISRAELI --> AMENE MAULENDO AKE ANALIPO KALEKALE, KUYAMBIRA KALE KALE.
(Maganizo anga: Chiganizo chimodzi mu Mika 5:2 chili ndi mbali zonse ziwiri za phunziro lonseli. Wolamulira uyu AKUBWERA kuchokera mumzinda waung'ono. Kubwera kuchokera mumzinda waung'ono ndi chiyambi, pamalo pomwe munthu angathe kuyendera. KUTULUKA kwa wolamulira uyu ndi kwa kalekale, kuyambira pachiyambi. Kutuluka kuchokera pachiyambi si chiyambi konse. Mika akunena zoona zonsezi mu chiganizo chomwecho. Mika safewetsa choonadi chilichonse mwa awiriwa.)
20. F. MBEU YA MKAZI NDI NAMWALI — LONJEZO LOYAMBA NDI KUKWANIRITSIDWA KWAKE
1.GENESIS 3:15Ndipo ndidzayika chidani pakati pa iwe ndi mkaziyo, pakati pa mbewu yako ndi mbewu yake; Iye adzaphwanya mutu wako ndipo iwe udzaluma chidendene chake.”
pakati pa mbewu yako ndi mbewu yake --> Iye adzaphwanya mutu wako ndipo iwe udzaluma chidendene chake.
(Malingaliro anga: Mulungu adayankhula Genesis 3:15 kwa njoka m'munda, panthawi imene uchimo unalowa m'dziko. Genesis 3:15 ndi lonjezo loyamba la mpulumutsi m'Baibulo lonse. Onani mbewu ya yani imene vesili litchula. Kudzera m'Malemba ena onse, mibadwo imatsatiridwa kudzera mwa amuna. Zitsanzo ndi mbewu ya Abrahamu ndi mbewu ya Davide. Pano, kamodzi kokha, kuyambirira konse, mbadwo wotchulidwa ndi mbewu ya MKAZI. Onaninso mabala awiri m'vesili, amene si okulirapo ofanana. Chidendene cha mbewu ya mkaziyo chidzalasidwa. Mutu wa njokayo udzaphwanyidwa.)
2.AGALATIYA 4:4Koma nthawi itakwana, Mulungu anatumiza Mwana wake, wobadwa mwa mayi, wobadwa pansi pa lamulo, (5) kudzawombola amene anali pansi pa lamulo, kuti tilandiridwe monga ana.
UDZAMUTCHA DZINA LAKE YESU: CHIFUKWA IYE ADZAPULUMUTSA ANTHU AKE KU MACHIMO AWO --> ADZAMUTCHA DZINA LAKE EMANUELI, LOMWE LOTANTHAUZA, MULUNGU ALI NAFE.
(Malingaliro anga: Kusiyana pakati pa nkhani ziwirizi ndiko chiphunzitso chomwe. Yesaya 7:14 amati IYE (mkazi) adzatcha dzina la mwana Emanueli. Mateyu 1:23 amati IWO adzatcha dzina la mwana Emanueli. Mayi mmodzi ndiye amatcha mwana wake m'nkhani ya Yesaya. Aliyense amatcha Yesu m'nkhani ya Mateyu. Mateyu amachitanso chinthu chomwe owerenga sayenera kufunikira kuganizira. Mateyu amayima ndikutanthauzira dzina lomwelo kwa owerenga, mkati mwa mawu a Uthenga Wabwino wa Mateyu. Palibe owerenga m'zaka zilizonse angasowe kumvetsetsa tanthauzo la dzina Emanueli. Emanueli akutanthauza Mulungu ali nafe. Mateyunso sanati kubadwa kwa Yesu kunangomukumbutsa Mateyu za ulosi wa Yesaya. Mateyu amati zonsezi ZINACHITIKA kuti ulosi wa Yesaya ukwaniritsidwe.)
1.LUKA 1:31Udzakhala woyembekezera ndipo udzabala mwana wamwamuna ndipo udzamupatse dzina loti Yesu. (32) Iye adzakhala wamkulu ndipo adzatchedwa Mwana wa Wammwambamwamba. Ambuye Mulungu adzamupatsa Iye mpando waufumu wa abambo ake Davide, (33) ndipo adzalamulira pa nyumba ya Yakobo ku nthawi zonse; ufumu wake sudzatha.” (34) Mariya anafunsa mngeloyo kuti, “Izi zingatheke bwanji popeza ine sindidziwa mwamuna?” (35) Mngelo anayankha kuti, “Mzimu Woyera adzabwera pa iwe ndipo mphamvu ya Wammwambamwamba idzakuphimba, ndipo Woyerayo amene adzabadwe adzatchedwa Mwana wa Mulungu.
ZIMENEZI ZIDZATHEKA BWANJI, PAKUTI SINDINADZIWANE NDI MWAMUNA? --> MWANA WOYERA AMENE ADZABADWA MWA IWE ADZATCHEDWA MWANA WA MULUNGU.
(Maganizo anga paokha: Funso la Mariya mu Luka 1:34 ndi funso lomveka bwino, ndipo anthu akadali kufunsa chimodzimodzi. Yankho limene anamupatsa si mkangano. Ndi chidziwitso cha zimene Mulungu ali pafupi kuchita. Onani mpando wachifumu wotchulidwa mu Luka 1:32: "mpando wachifumu wa Davide abambo ake." Ndiwo mpando womwewo umene Yesaya 9:7 anati mwanayo adzakhala pa iwo, ndipo ndi nyumba yachifumu yomweyo imene Salimo 110 linalembedwa ponena za iyo.)
22. G. MAWU ANASANDUKA THUPI — NDI MMENE MUNTHU AMAMPEZA
1.YOHANE 1:1Pachiyambi panali Mawu, ndipo Mawu anali kwa Mulungu, ndipo Mawu ndiye Mulungu. (2) Mawuwa anali ndi Mulungu pachiyambi. (3) Zinthu zonse zinalengedwa ndi Iye; ndipo popanda Iye sikukanakhala kanthu kalikonse kolengedwa. (4) Mwa Iye munali moyo, ndipo moyowo unali kuwunika kwa anthu.
Pachiyambi panali Mawu + ndipo Mawu anali kwa Mulungu + ndipo Mawu ndiye Mulungu --> Zinthu zonse zinalengedwa ndi Iye.
(Malingaliro anga: Yohane 1:1 amapereka mawu atatu m'mzere umodzi. Chilichonse mwa mawu atatuwa ndi chofunikira. Mawu oyamba ndi akuti "Mawu anali pachiyambi." Mawu, dzina la Mwana wa Mulungu asanakhale ndi thupi la munthu, analibe poyambira. Mawu achiwiri ndi akuti "Mawu anali ndi Mulungu." Mawuwo si dzina lina lokha la Mulungu Atate, chifukwa munthu sangakhale ndi iye mwini. Mawu achitatu ndi akuti "Mawu anali Mulungu." Mawuwo si munthu wapansi woimirira pafupi ndi Mulungu. Kuchotsa chimodzi mwa mawu atatuwa kumapangitsa kuti pakhale mzere wosiyana ndi mzere umene Yohane analemba.)
2.YOHANE 1:14Mawu anasandulika thupi ndipo anakhala pakati pathu. Ife tinaona ulemerero wake, ulemerero wa Iye amene ndi Mwana mmodzi yekhayo wa Atate, wodzaza ndi chisomo ndi choonadi.
Iwo andipangire malo wopatulika --> ndipo Ine ndidzakhala pakati pawo.
YOHANE 1:14Mawu anasandulika thupi ndipo anakhala pakati pathu. Ife tinaona ulemerero wake, ulemerero wa Iye amene ndi Mwana mmodzi yekhayo wa Atate, wodzaza ndi chisomo ndi choonadi.
(Maganizo anga a payekha: Liwu lachigiriki limene Yohane amagwiritsa ntchito pofotokoza za "khalidwe" mu Yohane 1:14 ndi skenoo (G4637). Skenoo kutanthauza kumanga tenti ndi kukhalamo mu tenti imeneyo. Kalekale, Mulungu adauza anthu a Israeli kuti amange tenti kuti Mulungu akhale pakati pawo, ndipo adaimanga ndi zikopa, matabwa, ndi golide (Eksodo 25:8). Mu Yohane 1:14, chithunzichi chikubwereranso, koma tenti ino ndi thupi la munthu. Tenti imene inali m'chipululu inali chithunzi choyambirira cha choonadi chimene Yohane akufotokoza, chikuloza patsogolo ku thupi la Yesu Khristu. Chipangano Chatsopano chimazindikira tenti imeneyo ngati mthunzi, chithunzi choloza kwa Yesu Khristu, koma zimenezi zimachitika mmene chivumbulutso chikuwululira zimene mthunziwo unaloza. Yohane akunena izi momveka bwino mu Yohane 1:14.)
1.AKOLOSE 1:15Mwanayu ndiye chithunzi cha Mulungu wosaonekayo. Iye ndiye Mwana wake woyamba kubadwa ndi wolamulira zolengedwa zonse. (16) Pakuti zinthu zonse zinalengedwa kudzera mwa Iye. Zinthu zakumwamba ndi za pa dziko lapansi, zooneka ndi zosaoneka, maufumu, akuluakulu, aulamuliro ndi amphamvu. Zinthu zonse zinalengedwa kudzera mwa Iye ndipo anazilengera Iyeyo. (17) Iyeyo analipo zinthu zonse zisanalengedwe ndipo zinthu zonse zimamangika pamodzi mwa Iye.
MWA IYE ZINTHU ZONSE ZINALENGEDWA + IYE ALIPO ZINTHU ZONSE ZISANALENGEDWE --> MWA IYE ZINTHU ZONSE ZIMAGWIRIZANA.
2.AKOLOSE 2:9Pakuti mʼthupi la Khristu mumakhala umulungu wonse wathunthu. (10) Ndipo inunso ndinu athunthu mwa Khristu. Iye ndiye mtsogoleri wa pamwamba pa maufumu onse ndi maulamuliro wonse.
ZONSE ZIYENERA KUKWANIRITSIDWA, ZIMENE ZINALEMBEDWA M'CHILAMULO CHA MOSE, NDI M'ANENERI, NDI M'MASALIMO, ZONENA ZA INE --> POMWEPO ANATSEGULA MALINGALIRO AWO.
(Malingaliro anga: Luka 24:44-45 amapereka yankho la funso limene phunziro lonseli likufunsa. Yankho ili limachokera pakamwa pa Yesu, Yesu ali atauka kale m'manda. Yesu adatchula magawo atatu a Chipangano Chakale: chilamulo cha Mose, aneneri, ndi masalimo. Magawo atatu awa pamodzi ndiwo Chipangano Chakale chonse. Yesu adati Chipangano Chakale chonse chinali chili ndi zinthu zonena za iye. Yesu sanati mbali zina zokha za Chipangano Chakale zili ndi zinthu zonena za iye. Kenako Yesu adachitira ophunzira zinthu ziwiri zosiyana. Yesu adatsegulira ophunzira MALEMBA. Yesu adatsegula KUMVETSETSA kwa ophunzira. Munthu amafunikira zinthu ziwirizi zonse. Munthu angagwiritse Baibulo lonse m'manja mwake koma akadali kufunika kuti Yesu atsegule maso ake kuti aone Yesu m'Baibulo. Werengani Baibulo. Pemphani Yesu kuti akutsegulireni Baibulo. Pitirizani kuwerenga Baibulo.)
4.1 YOHANE 1:1Tikukulalikirani za Mawu a moyo amene analipo kuyambira pachiyambi, amene tinawamva, amene tinawaona ndi maso athu, amene tinawapenyetsetsa, ndipo tinawakhudza ndi manja athu. (2) Moyowo unaoneka, tinawuona ndipo tikuchitira umboni. Tikukulalikirani za moyo wosatha umene unali ndi Atate ndipo unaonekera kwa ife. (3) Tikukulalikirani chimene tinachiona ndi kumva, kuti inuyo muyanjane nafe. Kuyanjana kwathu, tikuyanjana ndi Atate ndiponso ndi Mwana wawo, Yesu Khristu.
(Malingaliro anga: Ikani mavesi atatu awa pamodzi ndipo dongosolo lonse la nsembe za kalekale limadzidziwikitsa lokha. Moyo uli m'magazi. Uchimo umagula moyo. M'nthawi zakale, nsembe za nyama zinkapereka mtendere (chophimba chakanthawi cha tchimo chomwe chinkabwezeretsa udindo wa munthu pamaso pa Mulungu) tsiku ndi tsiku, kwa zaka mazana ambiri. Ahebri amanena momveka bwino kuti nsembe za nyama sizinathe kuchotsa tchimo ndithu. Nanga nsembe zonse izo zinali za chiyani? Zinkasunga ngongole ya tchimo ikungooneka kuti sinalipiridwe. Zinali chikumbutso chachitali, chobwerezedwabwerezedwa, cha tsiku ndi tsiku, chakuti moyo unali ngongole yoyenera kulipidwa, ndipo zinkasunga chikumbutso chimenechi mpaka imfa imodzi imene ikanatha kulipira ngongole ya tchimo mokwanira.)
28. H3. MMENE ADATSIKIRA PANSI
AFILIPI 2:5Pa ubale wanu wina ndi mnzake, mukhale ndi mtima wofanana ndi wa Khristu Yesu: (6) Iyeyu, pokhala Mulungu ndithu, sanatenge kufanana ndi Mulungu kukhala chinthu choyenera kuchigwiritsa. (7) Koma anadzichepetsa kotheratu nakhala ndi khalidwe ngati la kapolo ndi kukhala munthu ngati anthu ena onse. (8) Ndipo pokhala munthu choncho anadzichepetsa yekha ndipo anamvera mpaka imfa yake, imfa yake ya pamtanda!
POKHALA MU MKHALIDWE WA MULUNGU --> ANADZICHEPETSA NADZITENGA MKHALIDWE WA KAPOLO --> WOMVERA KUFIKIRA IMFA, NGAKHALE IMFA YA MTANDA.
(Malingaliro anga: Ganizirani mndandanda wa kutsika mu Afilipi 2:6-8. Yesu anali m'mawonekedwe a Mulungu. Yesu anadzichotsa ulemerero. Yesu anatenga mawonekedwe a mtumiki. Yesu anatenga chifanizo cha anthu. Yesu anadzichepetsa. Yesu anamvera. Yesu anafa. Paulo kenako anawonjezera mawu ena awiri amene chiganizocho sichinawafunikire mwachikhalidwe: "ngakhale imfa ya pamtanda." Kungonena kuti Yesu anafa sikunali kokwanira kwa Paulo. Njira yeniyeni ya imfa ya Yesu ndi gawo la mfundo ya Paulo.)
(Maganizo anga: Davide analemba za manja ndi mapazi obayidwa mu Salmo 22. Davide analemba za asilikali ogawana zovala mu Salmo 22. Davide analemba izi zaka chikwi Israeli asanaonepo kupachikidwa. Davide sanali kufotokoza chinthu chomwe chidamuchitikira iye mwiniwake. Mateyu analemba zaka mazana ambiri pambuyo pake, pambuyo pa kupachikidwa kwa Yesu kunachitika. Mateyu analemba kuti asilikali adachita zomwezi zomwe Salmo 22 zidanenera. Mateyu akufotokoza chifukwa chake asilikaliwo adachita izi: "kuti zikwaniritsidwe." Werengani nkhani ziwirizi pamodzi. Davide analemba nkhani yake akuyembekezera nthawi yamtsogolo, popanda njira yodziwira kuti kupachikidwa kudzachitika. Mateyu analemba nkhani yake akuyang'ana m'mbuyo pa kupachikidwako, popanda njira yokanira kuti kupachikidwako kudachitikadi.)
30. H5. CHOLINGA CHA IMFA — MLATHO, OSATI TSOKA
AROMA 5:8Koma Mulungu anaonetsa chikondi chake kwa ife chifukwa pamene tinali ochimwabe, Khristu anatifera. (9) Popeza chifukwa cha magazi ake ife tapezeka olungama pamaso pa Mulungu, Iyeyo adzatipulumutsa koposa kotani ku mkwiyo wa Mulungu. (10) Pakuti pamene tinali adani a Mulungu, tinayanjanitsidwa ndi Iye kudzera mu imfa ya Mwana wake. Nanga tidzapulumutsidwa bwanji kudzera mʼmoyo wake, titayanjanitsidwa naye?
PAMENE TIDALI TIRI OCHIMWA, KHRISTU ANATIFERA --> TIDAYANJANITSIDWA NDI MULUNGU KUDZERA M'IMFA YA MWANA WAKE.
2 AKORINTO 5:18Zonsezi zichokera kwa Mulungu amene anatiyanjanitsa ndi Iye mwini kudzera mwa Khristu ndipo anatipatsa ife utumiki wa chiyanjanitso. (19) Mulungu ankayanjanitsa dziko lapansi kwa Iye mwini kudzera mwa Khristu, osawerengera anthu monga mwa zochimwa zawo. Ndipo watisungitsa ife uthenga uwu wa chiyanjanitso. (20) Choncho ife ndi akazembe a Khristu, monga ngati Mulungu akudandaulira anthu kudzera mwa ife. Ife tikukupemphani inu mʼmalo mwa Khristu kuti, yanjanitsidwani ndi Mulungu. (21) Chifukwa cha ife, Mulungu anasandutsa wopanda tchimoyo kukhala tchimo, kuti mwa Iye ife tikakhale chilungamo cha Mulungu.
MULUNGU MMODZI + MKHALAPAKATI MMODZI PAKATI PA MULUNGU NDI ANTHU, MUNTHU KRISTU YESU.
(Malingaliro anga a payekha: Wachiyanjano (munthu amene amayima pakati pa mbali ziwiri zosiyana kuti abweretse mbali ziwirizo kukhala pamodzi) ayenera kukhala wa mbali zonse ziwiri mokwanira, kapena sangathe kukhala wachiyanjano. Onani zimene 1 Timoteo 2:5 imati wachiyanjano ndani: "munthu Khristu Yesu." Ayenera kukhala munthu, kapena sangathe kuyima pamalo pamene anthu amaimapo ndi kufa imfa ya umunthu. Tsopano onani zimene 2 Akorinto 5:19 imati zinali zoona mkati mwa imfa imeneyo: "Mulungu anali mwa Khristu." Ndipo ayeneranso kukhala Mulungu, kapena imfa yake ikhala kufa kwina kwa munthu wina, wosapereka chipulumutso (kupulumutsidwa ku uchimo ndi chilango cha uchimo) kwa aliyense. Ichi ndi chifukwa chake yankho la funso "kodi Yesu ndani" siili funso lachigawo lokhalokha la akatswiri. Chiphunzitso chonse cha chipulumutso chimadalira pa funso limeneli.)
MOSE ANAKWEZA NJOKA M'CHIPULULU, MOMWEMONSO MWANA WA MUNTHU AYENERA KUKWEZEDWA --> ALIYENSE WOKHULUPIRIRA MWA IYE ASATAYIKE.
(Maganizo anga a payekha: Kulumikizana kumeneku pakati pa Numeri 21 ndi Yohane 3 si kulumikizana kumene kafukufuku uyu adapanga. Yesu ananena kulumikizana kumeneku mwachindunji ndi mokweza, ponena za yekha zake. Anthu ofa m’chipululu sanauzidwe kudzikonza okha, kulimba mtima, kapena kupeza mankhwala mwa ntchito zawo. Anauzidwa kuti AYANG'ANE chinthu chimene Mulungu anakweza pa mtengo. Amene anayang'ana anakhala ndi moyo. Tsopano tenga zochitika ziwirizi pamodzi ndipo uone gawo lachilendo. Njoka yamkuwa yomwe inakwezedwa pa mtengo inali ndi mawonekedwe a chinthu chomwe chinali kupha anthu amene ankayiyang'ana. Paulo akunena chowonadi chofanana chachilendo chokhudza mtanda, ponena kuti Yesu ANAPANGIDWA kukhala tchimo chifukwa cha ife, ngakhale iye sanadziwe tchimo (2 Akorinto 5:21). Mankhwala anakwezedwa m’mawonekedwe omwewo a temberero.)
33. ATATE WOMWE AMATCHA MWANA KUTI "MULUNGU" NDI "AMBUYE"
1.AHEBRI 1:1Kale lija Mulungu ankayankhula ndi makolo athu pa nthawi zosiyanasiyana ndiponso mwa njira zosiyanasiyana kudzera mwa aneneri. (2) Koma masiku otsiriza ano, Mulungu wayankhula nafe kudzera mwa Mwana wake. Mwanayu anamusankha kuti akhale mwini wa zinthu zonse, ndiponso Mulungu analenga dziko lonse kudzera mwa Iye. (3) Mwanayo ndiye kuwala kwa ulemerero wa Mulungu, chithunzithunzi chenicheni cha khalidwe lake. Iyeyu amachirikiza zinthu zonse ndi mphamvu ya mawu ake. Iye atayeretsa anthu kuchoka ku machimo awo, anakhala pansi kumwamba kudzanja lamanja la Mulungu waulemerero.
Mpando wanu waufumu, Inu Mulungu, udzakhala ku nthawi za nthawi --> choncho Mulungu, Mulungu wanu, wakukhazikani pamwamba pa anzanu pokudzozani ndi mafuta a chimwemwe.
MASALIMO 102:25Pachiyambi Inu munakhazikitsa maziko a dziko lapansi ndipo mayiko akumwamba ndi ntchito ya manja anu. (26) Izi zidzatha, koma Inu mudzakhalapo; zidzatha ngati chovala. Mudzazisintha ngati chovala ndipo zidzatayidwa. (27) Koma Inu simusintha, ndipo zaka zanu sizidzatha.
KALE UNAYIKA MAYAMBIRIRO A DZIKO LAPANSI --> INU NDINU OMWEWO, NDIPO ZAKA ZANU SIZIDZATHA.
(Malingaliro anga: Ameneyu ndi malo pomwe kuwerenga malemba awiri limodzi kumagwira ntchito yeniyeni. Salimo 45 ndi nyimbo ya ukwati. Salimo 102 ndi pemphero la munthu wa mʼmavuto. Mu Salimo 102, mawu amenewo akunenedwa kwa Yehova, Mulungu wa Israeli, amene analenga dziko lapansi. Masalimo onse awiriwa analembedwa zaka mazana angapo Yesu asanabadwe ku Betelehemu. Ahebri 1 akutchula masalimo onsewa. Ahebri 1 akuonetsa masalimo onsewa ngati mawu a Mulungu Atate. Ahebri 1 akugwiritsa ntchito masalimo onsewa kunena za Mwana. Onani kusiyana kwapangʼono kwa mawu pakati pa masalimo enieni ndi mawu otchulidwa mu Ahebri 1. Baibulo silibisa kusiyana kwapangʼonoku, ndipo phunziroli nalonso silichibisa. Chomwe sichisintha pakati pa masalimo ndi Ahebri 1 ndi umboni wa munthu amene mawuwo akunena za iye.)
35. J. AMBUYE ANATI KWA AMBUYE WANGA — VESI LOMWE LINATHETSA MKANGANO
1.MASALIMO 110:1Yehova akuwuza Mbuye wanga kuti, “Khala ku dzanja langa lamanja mpaka nditasandutsa adani ako kukhala chopondapo mapazi ako.” (2) Yehova adzakuza ndodo yamphamvu ya ufumu wako kuchokera mʼZiyoni; udzalamulira pakati pa adani ako.
(Malingaliro anga: Yesu sanawuze Afarisi yankho la funso lake lomwe mu Mateyu 22:41-46. Anafunsa koma sanalifotokoze. Likupitirizabe kukhala lopanda yankho ngakhale mpaka pano, ndipo pali yankho limodzi lokha limene lingakhale loyenera. Khristu ndi mwana wa Davide malinga ndi thupi, ndipo ndi Ambuye wa Davide malinga ndi zomwe Iye analipo Davide asanabadwe.)
37. J3. PETULO ANAGWIRITSA NTCHITO VERSI LOMWELO PA TSIKU LIMENE MPINGO UNAYAMBA
MACHITIDWE A ATUMWI 2:32Mulungu wamuukitsa Yesu ameneyu, ndipo ife ndife mboni za zimenezi. (33) Khristu anakwezedwa kukhala kudzanja lamanja la Mulungu, nalandira Mzimu Woyera amene Atate anamulonjeza, ndipo watipatsa ife zimene mukuona ndi kumvazi. (34) Pakuti si Davide anakwera kumwamba koma iye akuti, “‘Ambuye anawuza Ambuye anga kuti: Khala kudzanja langa lamanja (35) mpaka nditasandutsa adani ako kukhala chopondapo mapazi ako.’ (36) “Nʼchifukwa chake, Aisraeli onse adziwe ndithu kuti, Yesu amene inu munamupachika, Mulungu wamuyika kukhala Ambuye ndiponso Mpulumutsi.”
Baibulo Limalankhula for MACHITIDWE A ATUMWI 2:32-36
DAVIDE SANAKWERE KUMWAMBA --> MULUNGU WAMUPANGA YESU UJA, AMENE INU MUNAMPACHIKA, KUKHALA AMBUYE NDI KHRISTU.
(Maganizo anga a payekha: Tsutso la Petro mu Machitidwe 2:29-36 ndi lachidule. Tsutso la Petro silifuna nzeru zilizonse zapadera. Davide analemba za munthu wina amene angakhale pansi kudzanja lamanja la Mulungu. Davide sanapiteko kukakhala pansi kudzanja lamanja la Mulungu. Munthu akanatha kupita ndi kuyang'ana manda a Davide, Petro akunena mavesi ochepa m'mbuyo. Chifukwa chake salimo sanali za Davide. Petro kenaka atchula munthu amene salimoyo anali onena za iye. Petro atchula munthu ameneyu popanda kufewetsa mawu ake konse: "Yesu yemweyo, amene inu munam'pachika." Petro atchula munthu ameneyu kuti ndi "Ambuye ndi Khristu.")
38. J4. SALIMO LOMWELO LIMANENANSO CHINTHU CHINA — NDIPO HEBRI AMAMANGA MFUNDO YONSE PA IZI
MASALIMO 110:4Yehova walumbira ndipo sadzasintha maganizo ake: “Ndiwe wansembe mpaka muyaya monga mwa unsembe wa Melikizedeki.”
Nʼchifukwa chake Khristu sanadzipatse yekha ulemu wokhala Mkulu wa ansembe --> Iwe ndiwe wansembe mpaka muyaya, monga mwa unsembe wa Melikizedeki.
AHEBRI 7:3Alibe abambo kapena mayi, alibe chiyambi kapena chitsiriziro cha moyo wake. Iye ali ngati Mwana wa Mulungu ndipo akupitirira kukhala wansembe wamuyaya.
KULIBE CHIYAMBI CHA MASIKU, KAPENA MAPETO A MOYO --> AMAKHALABE WANSEMBE MUYAYA.
AHEBRI 7:24Koma Yesu popeza ndi wamuyaya, unsembe wake ndi wosatha. (25) Chifukwa chake Iye amapulumutsa kwathunthu amene amabwera kwa Mulungu kudzera mwa Iyeyo. Iye ali ndi moyo nthawi zonse kuti adziwapempherera iwo.
KHRISTU WAUKA KWA AKUFA, NDIPO WAKHALA ZIPATSO ZOYAMBA ZA IWO AMENE ANAGONA.
41. K2. CHIMENE KUUKA KWA AKUFA KUNATSIMIKIZIRA ZA IYE
AROMA 1:3Uthengawu ndi wonena za Mwana wake amene mwa umunthu wake anali wochokera mwa Davide. (4) Iyeyu ndi amene anatsimikizidwa kukhala Mwana wa Mulungu mwamphamvu za Mzimu Woyera pamene anauka kwa akufa. Kudzera mwa Ambuye athu Yesu Khristu,
WOPANGIDWA MWA MBEU YA DAVIDI MOGWIRIZANA NDI THUPI --> WOTSIMIKIZIKA KUKHALA MWANA WA MULUNGU MWA MPHAMVU, MWA KUUKA KWAKE KWA AKUFA.
(Malingaliro anga: Paulo akuyikanso magawo awiri a yankho m'chiganizo chimodzi, motsatana, mu Aroma 1:3-4. Yesu anabadwa m'banja la Davide, m'thupi. Yesu anadziwitsidwa kuti ndi Mwana wa Mulungu mwamphamvu, mwa kutuluka m'manda. Munthu aliyense angati ndi Mwana wa Mulungu. Yesu yekha ndi amene chinenerocho chinatsimikizidwa mwa kuuka kwake kwa akufa.)
42. K3. CHIPANGANO CHAKALE CHINANENA POYAMBA
MASALIMO 16:10chifukwa Inu simudzandisiya ku manda, simudzalola kuti woyera wanu avunde. (11) Inu mwandidziwitsa njira ya moyo; mudzandidzaza ndi chimwemwe pamaso panu, ndidzasangalala mpaka muyaya pa dzanja lanu lamanja.
Davide anafa ndipo anaikidwa m'manda --> Poona izi kale ananena za kuuka kwa Khristu.
43. K4. NDIPO TSOPANO — IYE AMAKHALA MWA ANTHU AMENE ANAWAPULUMUTSA
AROMA 8:11Ndipo ngati Mzimu wa Mulungu amene anaukitsa Yesu kwa akufa akhala mwa inu, Iyeyo amene anaukitsa Khristu kwa akufa adzapatsanso moyo matupi anu amene amafa kudzera mwa Mzimu wake amene amakhala mwa inu.
MZIMU WA IYE AMENE ANAUKITSA YESU KWA AKUFA UKHALE MWA INU --> IYENSO ADZAPATSA MOYO MATUPI ANU AKUFA.
AGALATIYA 2:20Ndinapachikidwa pa mtanda pamodzi ndi Khristu, kotero kuti sindinenso amene ndili ndi moyo, koma ndi Khristu amene ali ndi moyo mwa ine. Moyo umene ndili nawo tsopano mʼthupi lino, ndi moyo mwachikhulupiriro mwa Mwana wa Mulungu, amene anandikonda nadzipereka yekha chifukwa cha ine.
NDAPACHIKIDWA PAMODZI NDI KHRISTU --> SIKUTI INE, KOMA KHRISTU AMAKHALA MWA INE.
AKOLOSE 1:27Kwa iwo amene Mulungu anawasankha kuti awadziwitse pakati pa a mitundu ina, ulemerero wa chuma cha chinsinsi ichi, amene ndi Khristu mwa inu, chiyembekezo cha ulemerero.
NGATI MUNTHU AKONDA INE, ADZASUNGA MAWU ANGA --> TIDZABWERA KWA IYE, NDIPO TIDZAKHALA NAYE.
(Maganizo anga: Tsatirani mzere wonse wa phunziroli mpaka kumapeto kwake. Yesu anali ndi Atate asanalengedwe zinthu zilizonse. Yesu anaonekera kwa anthu mu Chipangano Chakale, ndipo anthu amenewo anakhalabe ndi moyo. Yesu anabadwa mwa mkazi m'mudzi wawung'ono. Yesu anaphedwa pamwamba pa phiri, pamtengo, kunja kwa mzinda. Yesu anatuluka m'manda. Baibulo tsopano limati Yesu amakhala MKATI mwa anthu. Mapeto amenewa ndi komwe phunziroli linali likupita nthawi yonseyi. Cholinga cha phunziroli sichinali kupambana mkangano wonena za amene Yesu ali. Cholinga cha phunziroli ndi chakuti amene ali zonsezi akufuna kukhala mkati mwanu. Onaninso Yohane 14:23: "tidzabwera." Mawu a chiwerengero chochuluka amene anatsegula Baibulo mu Genesis 1:26 alipobe pano.)
44. IYE AKUBWERANSO — NDI CHISANKHO CHIMENE CHIMAKHALITSA MPAKA MUYAYA
Yesu amene wachotsedwa pakati panu ndi kupita kumwamba, adzabweranso mʼnjira yomweyi mwamuona akupita kumwamba.
CHIVUMBULUTSO 1:7“Onani akubwera ndi mitambo,” ndipo “Aliyense adzamuona, ndi amene anamubaya omwe.” Ndipo anthu a mitundu yonse ya pa dziko lapansi “adzalira chingʼangʼadza chifukwa cha Iye.” Zidzakhaladi momwemo, Ameni.
(Maganizo anga: Onani mzere wina waung'ono mu Chivumbulutso 19:12. Yesu anali ndi dzina lolembedwa limene palibe munthu amene analidziwa, koma iye yekha ndi amene amadziwa dzinalo. Mayina amene phunziroli LAPATSIDWA amaoneka mʼndime yomweyo. Mayinawo ndi Wokhulupirika ndi Woona. Mawu a Mulungu. Mfumu ya mafumu, ndi Ambuye wa ambuye.)
46. L4. MABUKU OTSEGULIDWA
CHIVUMBULUTSO 20:11Kenaka ndinaona Mpando Waufumu waukulu woyera ndi Iye amene anakhalapo. Dziko lapansi ndi kumwamba zinathawa pamaso pake ndipo panalibenso malo awo. (12) Ndipo ndinaona akufa, aakulu ndi aangʼono omwe atayimirira patsogolo pa Mpando Waufumu ndipo mabuku anatsekulidwa. Buku lina linatsekulidwa limene linali Buku Lamoyo. Akufa anaweruzidwa monga mwa zimene anachita monga mmene zinalembedwera mʼmabuku. (13) Nyanja inapereka amene anaferamo ndipo imfa ndi Hade zinapereka akufa ake ndipo munthu aliyense anaweruzidwa monga mwa ntchito zake. (14) Kenaka imfa ndi Hade zinaponyedwa mʼnyanja ya moto. Nyanja yamoto ndiyo imfa yachiwiri. (15) Ngati dzina la wina aliyense silinapezeke mʼBuku Lamoyo, anaponyedwa mʼnyanja yamoto.
MABUKU ANATSEGULIDWA + BUKU LINA LINATSEGULIDWANSO, LIMENE NDI BUKU LA MOYO --> ALIYENSE AMENE SANAPEZEKE WOLEMBEDWA MU BUKU LA MOYO ANAPONYEDWA MU NYANJA YA MOTO.
(Malingaliro anga: Mitundu iwiri ya mabuku imaonekera pampando waufumu mu Chivumbulutso 20:12. Buku lina limalemba zimene anthu anachita. Buku linanso limalemba mayina, lotchedwa buku la moyo. Chivumbulutso 20:12 sichinena kuti aliyense anapulumutsidwa chifukwa cha zimene zinalembedwa m'mabuku a ntchito. Chivumbulutso 20:15 chimanena kuti chinthu chimodzi chokha chimene chinatsimikiza mkhalidwe wa munthu ndi chakuti dzina la munthuyo linalembedwa m'buku la moyo kapena ayi.)
YOHANE 3:18Aliyense wokhulupirira Iye saweruzidwa, koma aliyense wosakhulupirira waweruzidwa kale chifukwa sanakhulupirire dzina la Mwana wobadwa yekha wa Mulungu.
YOHANE 3:36Aliyense wokhulupirira Mwanayo ali ndi moyo wosatha, koma iye amene samvera Mwanayo sadzawuona moyo, pakuti mkwiyo wa Mulungu umakhala pa iye.”
Pakuti malipiro a tchimo ndi imfa --> koma mphatso yaulere imene Mulungu amapereka ndi moyo wosatha mwa Khristu Yesu Ambuye athu.
(Malingaliro anga: Aroma 6:23 ndiye vesi lalikulu la phunziro lonseli. Aroma 6:23 ndi chiganizo chachifupi chimodzi chokhala ndi magawo awiri. Uchimo uli ndi malipiro amene ayenera kulipidwa, ndipo malipirowo ndi imfa. Malipirowo amalipidwa m'njira imodzi mwa njira ziwiri. Kaya munthu alipira yekha, kwamuyaya, kapena munthu atenga chimene Yesu analipiritsa kale, monga mphatso. Ndiwo chisankho chonse. Palibe amene angapewe kuchita chisankhochi, chifukwa kusasankha kumafanana ndi kusankha njira yoyamba. Chilichonse mu phunziro ili, kuyambira "tiyeni tipange munthu" mu Genesis 1:26 mpaka pa mpando waufumu mu Chivumbulutso 20, chakhala chikukonzekera chisankho chimenechi. Pali nthawi yoti muchite chisankho chimenechi. Yesu akadali kuitana.)
1.MACHITIDWE A ATUMWI 4:12Chipulumutso sichipezeka mwa wina aliyense; pakuti palibe dzina lina pansi pa thambo limene lapatsidwa kwa anthu limene tiyenera kupulumutsidwa nalo.”
Yankho ili silimangokhala pa mawu a wolemba mmodzi. Mose, Yoswa, wolemba buku la Oweruza, wolemba mabuku a Mbiri, ndi Davide onse amathandizira pa nkhaniyi. Chimodzimodzi ndi Yesaya, Mika, ndi Malaki. Chimodzimodzinso ndi Mateyu, Luka, ndi Yohane. Petro amayankhula pa tsiku la Pentekosite. Filipo amayankhula pa msewu wa m'chipululu. Paulo amalemba m'makalata asanu ndi atatu. Wolemba buku la Ahebri ndiye amamaliza. Awa ndi mawu a anthu khumi ndi asanu, m'mabuku makumi awiri ndi asanu ndi atatu a m'Baibulo, kuyambira mutu woyamba wa buku la Genesis mpaka mutu womaliza wa buku la Chivumbulutso. Mawu onse a anthu khumi ndi asanu amanena chinthu chimodzimodzi za munthu yemweyo.
NJIRA IMENE PHUNZIROLI LIMENE LIMAGAWIKANA
Momwe mthunzi umasonyeza kuwala: nkhuni zomwe zinayikidwa pamsana pa Isake (Genesis 22:6) ndi mtanda womwe unayikidwa pamsana pa Mwana (Yohane 19:17). Mthunziwo unaonekera paphiri. Thupilo linaonekera kunja kwa mzinda.
Mmene mawu amafunikira: liwu limodzi la Chingerezi "Lord" limayimira mawu awiri osiyana a Chihebri mu Salimo 110:1. Mawu awiriwo a Chihebri ndi Yehovah (H3068) ndi adown (H113). Mtsutso wonse umene Yesu ananena mu Mateyu 22:45 umadalira kusiyana kumeneku.
Zimene izi zikutanthauza pa za muyaya: malipiro a uchimo ndi imfa. Mphatso ya Mulungu ndi moyo wosatha mwa Yesu Khristu Ambuye wathu (Aroma 6:23). Izi ndizo njira zokhazo ziwiri zimene munthu angalipirire ngongole ya uchimo.
Njira yowonjezera: Salimo 110:4 ndi buku la Ahebri chaputala 7 zimatsegulira chiphunzitso chonse cha unsembe wa Melekisedeki. Chiphunzitso ichi chimafotokoza za mfumu ndi wansembe ophatikizidwa mwa munthu mmodzi, wakale kuposa chilamulo, wolumbiridwa ndi lumbiro limene Mulungu sadzalibweza. Chiphunzitso ichi chiyenera kuphunziridwa chokwanira chokha.
--> Njira yopatukira: mawu akuti "ife" ndi "athu" a mu Genesis 1:26, akagwirizanidwa ndi "Yehova mmodzi" wa mu Deuteronomo 6:4, amatsegulira maphunziro onse okhudza Umulungu. Umulungu ndi Mulungu mmodzi, ndipo Atate, Mwana, ndi Mzimu Woyera amatchulidwa monga anthu osiyana m'Baibulo lonse. Phunziro lino lakhudza chabe m'mphepete mwa maphunziro onse amenewo.
--> Njira yopatuka: 2 Thessalonians 1:7-10 ndi Revelation 19:11-16 zimatsegulira chiphunzitso chonse cha kubwera kwa Yesu. Chiphunzitsochi chimaphatikizapo chotsimikizika cha kubwera kwa Yesu, mwadzidzidzi kwa kubwera kwa Yesu, ndi lamulo loti tiziyembekezera kubwera kwa Yesu. Nena momveka bwino: Malemba amanena chotsimikizika cha kubwera kwa Yesu koma amakana kupereka nthawi ya kubwera kwa Yesu (Matthew 24:36, Acts 1:7). Utumiki uwu umakananso kupereka nthawi ya kubwera kwa Yesu.
Njira yowonjezera: Genesis 3:15, mbewu ya mkazi, imatsegulira njira yonse ya Mbewu yolonjezedwa. Njira imeneyi imadutsa mwa Abrahamu (Genesis 22:18), mwa Davide (Salimo 132:11), ndipo imatchulidwa poyera mu Agalatiya 3:16.
--> Chivumbulutso chotheka: Yakobo anafunsa wamngoli mu Genesis 32 dzina la wamngoliyo ndipo anakanidwa (Genesis 32:29). Manowa anafunsa mngelo wa Yehova dzina la mngeloyo ndipo anauzidwa kuti dzinalo linali piliy (H6383), lodabwitsa kwambiri kotero kuti silingadziwike (Oweruza 13:18). Yesaya kenaka akunena kuti mwana amene wabadwira ife adzaTCHEDWA Wodabwitsa, pele (H6382), kuchokera ku mzu womwewo (Yesaya 9:6). Dzina limene linabisidwa mu Chipangano Chakale likulengezedwa pa mwana wakhanda. Kumapeto kwa Baibulo, akukwera pa hatchi kuchokera kumwamba, Yesu adakalibe ndi dzina limene palibe munthu amene amalidziwa kupatula iye yekha (Chivumbulutso 19:12). Dzinalo laperekedwa, ndipo dzinalo likadali lozama kuposa mmene phunziroli lafotokozera.
Simuyenera kukhala Mkhristu kuti muwerenge kafukufuku ameneyu. Zinthu zambiri zingakhale zomwe zakubweretsani pano. Kufufuza kwina kungakhale kwakubweretsani pano. Mkangano wina ungakhale wakubweretsani pano. Funso limene mwakhala nalo kwa zaka zambiri lingakhale lakubweretsani pano. Chidwi ndi chikhulupiriro cha munthu wina chingakhale chakubweretsani pano. Chilichonse pa webusaiti ino ndi chanu, popanda malipiro, m'chinenero chanu chomwe. Sitikufunsapo dzina lanu. Sitikufunsapo dziko lanu. Sitikufunsapo chomwe mumakhulupirira. Kafukufuku m'modzi sangathe kufotokoza mokwanira za Yesu. Tinapereka pa funso ili chilichonse chomwe tinali nacho, ndipo kafukufuku ameneyu adayendabe njira imodzi yokha kudzera m'Baibulo. Yesu analipo asanayambike zonse. Yesu alipo tsopano. Yesu akubwera. Palibe tsamba limodzi lokha limene lingathe kumaliza kufotokoza zonsezi. Kafukufuku wina akudikirira pano. Kafukufuku wa za chifundo akudikirira pano. Kafukufuku wa za nzeru akudikirira pano. Kafukufuku wa za chidziwitso akudikirira pano. Kafukufuku wa za kupirira akudikirira pano. Kafukufuku wa za moyo wopembedza akudikirira pano. Kafukufuku wina akubwera. Werengani kafukufuku ameneyu m'njira iliyonse yomwe mungafune. Onetsetsani magwero athu pomwe mukupita. Vesi lililonse mu kafukufuku ameneyu lasindikizidwa lonse, mwadala. Simuyenera kutenga mawu athu pa chilichonse. Mungathe kuyeza vesi lililonse nokha.
Chiitano china chimodzi chikutsatira ichi. Sitidzanamizira kuti chiitanochi chabisika. Chiitanocho ndi phunziro lonena za zomwe munthu ayenera kuchita kuti apulumutsidwe. Werengani phunziro limenelo tsopano ngati mukufuna kuliwerenga tsopano. Werengani china chake choyamba ngati mungakonde kuwerenga china chake choyamba. Palibe amene akuwerengera. Chitseko chimakhala chotseguka kaya mutasankha njira iliyonse. Paulo ananena mawu otsatirawa mumzinda wodzaza ndi maguwa a milungu imene sinali Mulungu wake weniweni. Paulo ananena mawu awa kwa anthu amene sanapemphe Paulo kuti abwere ku mzindawo:
MACHITIDWE A ATUMWI 17:26Kuchoka kwa munthu mmodzi Iye analenga mtundu uliwonse wa anthu, kuti akakhale pa dziko lonse lapansi; ndipo Iye anakonzeratu nthawi yawo ndiponso malo enieni kumene adzakhale. (27) Mulungu anachita izi kuti anthu amufunefune, ndikuti pomufunafunapo amupeze ngakhale kuti Iye sali kutali ndi aliyense wa ife.
Baibulo Limalankhula for MACHITIDWE A ATUMWI 17:26-27
Mu Salimo 110:1, mawu oti adown amamasuliridwa kuti "Ambuye wanga." Adown ndi liwu losiyana la Chiheberi kusiyana ndi Yehova, amene akulankhula ndi Ambuye wa Davide mu vesili.
Echad ndi liwu limene lili mu "Yehova Mulungu wathu ndi Yehova mmodzi." Echad ndi liwu lomwelo logwiritsidwa ntchito ponena za madzulo ndi m'mawa kuti ndi tsiku LIMODZI. Echad ndi liwu lomwelo logwiritsidwa ntchito pamene mwamuna ndi mkazi wake akukhala thupi LIMODZI.
Piliy ndi liwu limene mngelo wa Yehova anapatsa Manowa kufotokoza dzina lake lomwe. Piliy limachokera ku mzu womwewo ndi dzina loti pele mu Yesaya 9:6.